Thương mại Việt Nam trước năm 2026: Giữ nhịp tăng trưởng trên nền cao

Tăng trưởng cao giữa nhiều sức ép

Năm 2025 ghi dấu một giai đoạn đặc biệt của thương mại toàn cầu khi các yếu tố bất định gia tăng mạnh mẽ. Cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn, xung đột địa chính trị kéo dài, cùng xu hướng bảo hộ thương mại quay trở lại dưới nhiều hình thức đã làm thay đổi sâu sắc môi trường kinh doanh quốc tế. Việc áp dụng các biện pháp thuế đối ứng, siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường không chỉ làm chi phí thương mại tăng cao mà còn gây áp lực lớn lên chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, các nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam chịu tác động rõ rệt. Giá nguyên liệu đầu vào biến động, thời gian vận chuyển kéo dài, chi phí logistics gia tăng, trong khi yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe hơn. Tuy nhiên, thay vì suy giảm, thương mại Việt Nam năm 2025 vẫn duy trì đà tăng trưởng cao, trở thành điểm sáng đáng chú ý trong khu vực.

Thương mại Việt Nam trước năm 2026: Giữ nhịp tăng trưởng trên nền cao

Theo số liệu của Cục Hải quan, năm 2025 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt khoảng 920 tỷ USD, tăng gần 17% so với năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt khoảng 470,59 tỷ USD, tăng 15,9%; nhập khẩu đạt 449,41 tỷ USD, tăng 18%. Cán cân thương mại tiếp tục duy trì trạng thái xuất siêu hơn 21 tỷ USD, giúp Việt Nam giữ vững vị trí trong nhóm các nền kinh tế có quy mô thương mại lớn trên thế giới.

Kết quả này phản ánh khả năng thích ứng nhanh của doanh nghiệp Việt Nam trước những biến động khó lường của thị trường quốc tế. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu tăng trưởng chậm, mức tăng hai chữ số của xuất khẩu Việt Nam cho thấy năng lực tổ chức sản xuất, duy trì đơn hàng và khai thác thị trường vẫn được bảo toàn.

Các hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục đóng vai trò “bệ đỡ” quan trọng, trong đó Việt Nam với mạng lưới FTA thuộc nhóm rộng nhất thế giới đã tận dụng tương đối tốt các ưu đãi thuế quan để duy trì và mở rộng thị phần. Tuy nhiên, cùng với ưu đãi thuế là những yêu cầu ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch, tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững là những yếu tố đang trở thành rào cản kỹ thuật mới đối với xuất khẩu.

Ở trong nước, năm 2025 ghi nhận nhiều đợt thiên tai gây thiệt hại tại các vùng nguyên liệu, làm gián đoạn cục bộ chuỗi cung ứng nông sản và công nghiệp chế biến. Dù vậy, hoạt động logistics vẫn duy trì công suất cao, bảo đảm lưu thông hàng hóa phục vụ sản xuất và xuất khẩu. Đây là yếu tố quan trọng giúp nền kinh tế không bị “đứt mạch” trong bối cảnh cả cung và cầu đều chịu sức ép.

Thực tế cho thấy, năng lực logistics đã được cải thiện so với các năm trước, song chi phí vẫn ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực. Điều này tiếp tục là bài toán lớn đối với sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam, nhất là các mặt hàng có giá trị gia tăng thấp.

Doanh nghiệp thích ứng linh hoạt

Trong bức tranh chung, nhiều doanh nghiệp đã chủ động điều chỉnh chiến lược để thích ứng với bối cảnh mới. Trong lĩnh vực dệt may, Tổng công ty May 10 được xem là ví dụ tiêu biểu. Ông Thân Đức Việt, Tổng giám đốc doanh nghiệp, cho biết năm 2025 là giai đoạn nhiều khó khăn do biến động thuế quan và nhu cầu thị trường, song May 10 vẫn hoàn thành mục tiêu xuất khẩu và mở rộng thị trường nội địa. Theo ông, doanh nghiệp Việt Nam nhìn chung có sức chống chịu tốt và linh hoạt trong điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Ở nhóm nông sản, xu hướng đầu tư vào công nghệ bảo quản và chế biến sâu ngày càng rõ nét. Vina T&T Group đã xuất khẩu thành công các container trái cây tươi như nhãn, dừa sang Hà Lan với hành trình vận chuyển kéo dài tới 45 ngày mà vẫn bảo đảm chất lượng. Điều này cho thấy, nếu làm bài bản và tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn quốc tế, nông sản Việt Nam hoàn toàn có thể chinh phục các thị trường cao cấp.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của ngành nông nghiệp và môi trường đạt gần 70 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu rau quả đạt khoảng 8-8,4 tỷ USD, tăng gần 18% so với năm 2024. Đáng chú ý, xuất khẩu rau quả chế biến đạt khoảng 1,65 tỷ USD, tăng trưởng hai chữ số, giúp gia tăng giá trị sản phẩm và giảm áp lực tiêu thụ trong nước.

Dù vậy, nhiều mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, hồ tiêu, tôm, cá tra vẫn chủ yếu giao dịch ngoài sàn. Việc thiếu các công cụ phòng ngừa rủi ro giá khiến doanh nghiệp khó ký kết hợp đồng dài hạn và dễ tổn thương khi thị trường biến động. Đây là điểm nghẽn lớn trong quá trình nâng cao chất lượng tăng trưởng xuất khẩu nông sản.

Một vấn đề nổi lên rõ nét trong năm 2025 là cơ cấu xuất khẩu vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực đầu tư nước ngoài. Theo thống kê, khu vực FDI chiếm khoảng 75% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi doanh nghiệp trong nước chỉ chiếm 25%. Điều này cho thấy, dù tăng trưởng cao, nền tảng nội sinh của thương mại Việt Nam vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Bên cạnh đó, cơ cấu thị trường xuất khẩu tuy đã có chuyển dịch nhưng mức độ phụ thuộc vào một số thị trường lớn vẫn cao. Kim ngạch xuất khẩu sang Đông Bắc Á, Mỹ, ASEAN và EU hiện chiếm gần 80% tổng kim ngạch cả nước, tiềm ẩn rủi ro nếu các thị trường này có biến động về chính sách thương mại hoặc nhu cầu tiêu dùng.

Bước sang năm 2026, trong bối cảnh kinh tế và thương mại toàn cầu tiếp tục tiềm ẩn nhiều rủi ro, Bộ Công Thương đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu tăng trên 8%, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng khoảng 11% và duy trì xuất siêu khoảng 25 tỷ USD.

Đây là mục tiêu không dễ đạt khi mức tăng này được tính trên nền tăng trưởng rất cao của năm 2025, năm mà xuất khẩu tăng gần 16%, vượt xa kế hoạch đề ra. Thách thức không chỉ đến từ thị trường quốc tế mà còn từ yêu cầu tái cơ cấu sản xuất trong nước theo hướng bền vững hơn.

Từ góc độ dài hạn, năm 2025 có thể xem là năm đặt nền cho giai đoạn tăng trưởng mới của thương mại Việt Nam. Tuy nhiên, để duy trì đà bứt phá trong giai đoạn 2026-2030, yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng là không thể trì hoãn. Gia tăng hàm lượng giá trị trong xuất khẩu, giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa và giảm phụ thuộc thị trường sẽ là những “chìa khóa” quyết định tính bền vững của tăng trưởng thương mại trong những năm tới.