Tài sản mã hóa và giao dịch mới sắp có khung pháp lý rõ hơn

Thị trường tài chính xuất hiện ngày càng nhiều loại tài sản và phương thức giao dịch mới, trong khi một số quy định hiện hành chưa theo kịp. Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng đang được hoàn thiện theo hướng thu hẹp những khoảng trống này.

Đáng chú ý, tài sản mã hóa lần đầu được đặt rõ trong yêu cầu hoàn thiện khung phòng, chống rửa tiền. Cùng với đó là các quy định nhằm làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý và doanh nghiệp tham gia thị trường.

Tài sản mã hóa được đặt trong khung kiểm soát rủi ro

Theo báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Luật, một trong những mục tiêu của việc sửa đổi Luật Phòng, chống rửa tiền là khắc phục khoảng trống pháp lý về chủ sở hữu hưởng lợi, tài sản mã hóa và các loại giao dịch mới.

Sáng ngày 17/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng (Ảnh: https://quochoi.vn).

Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp với doanh nghiệp khi các mô hình kinh doanh và tài sản mới ngày càng xuất hiện trong nền kinh tế.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục quy định chi tiết, hướng dẫn thực hiện các nội dung mới, đặc biệt là các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa.

Cơ quan thẩm tra đồng thời yêu cầu phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan thực hiện chức năng phòng, chống rửa tiền và các đối tượng báo cáo. Với hoạt động liên quan tài sản mã hóa, cần xác định cụ thể cơ quan nào chịu trách nhiệm thanh tra, tránh tình trạng không rõ đầu mối hoặc nhiều cơ quan cùng thực hiện một nhiệm vụ.

Điểm đáng chú ý khác là cách tiếp cận phòng, chống rửa tiền được chuyển mạnh theo hướng quản lý dựa trên mức độ rủi ro.

Theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn, các quy định được thiết kế để đối tượng báo cáo có thể khai thác dữ liệu chuyên ngành, không yêu cầu khách hàng cung cấp lại những thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu. Các biện pháp phòng, chống rửa tiền cũng được thực hiện tương ứng với mức độ rủi ro.

Với doanh nghiệp, cách tiếp cận này có thể giảm những yêu cầu thủ tục không cần thiết, nhưng đồng thời đòi hỏi hệ thống dữ liệu và năng lực nhận diện rủi ro phải tốt hơn.

Doanh nghiệp sẽ phải nâng chuẩn quản trị dữ liệu

Việc sửa luật không chỉ tạo thêm hành lang pháp lý cho các giao dịch mới mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là xác định chủ sở hữu hưởng lợi. Đây là thông tin quan trọng để nhận diện người thực sự kiểm soát hoặc hưởng lợi từ một quan hệ giao dịch, qua đó hỗ trợ cơ quan chức năng đánh giá rủi ro và phát hiện dòng tiền bất thường.

Đối với doanh nghiệp thuộc diện báo cáo, việc khai thác dữ liệu có sẵn được khuyến khích nhằm tránh yêu cầu khách hàng cung cấp trùng lặp thông tin. Tuy nhiên, khi rủi ro tăng lên, yêu cầu kiểm tra và kiểm soát cũng phải tăng tương ứng.

Điều này khiến quản trị dữ liệu, nhận diện khách hàng và kiểm soát giao dịch trở thành một phần ngày càng quan trọng trong hoạt động kinh doanh tài chính.

Mục tiêu rộng hơn của việc hoàn thiện các quy định này là đáp ứng các chuẩn mực, khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF), góp phần đưa Việt Nam ra khỏi Danh sách xám, đồng thời nâng cao tính an toàn, minh bạch và uy tín của hệ thống tài chính quốc tế.

Thêm hành lang cho trái phiếu doanh nghiệp

Một nội dung khác có tác động đáng chú ý tới thị trường vốn là sửa đổi Điều 114 Luật Các tổ chức tín dụng liên quan đến hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ địa vị pháp lý, quyền hạn, trách nhiệm và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại khi thực hiện hoạt động này.

Các quy định cũng cần xác định rõ điều kiện, phạm vi thực hiện; quyền và nghĩa vụ của các bên; trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước; đồng thời có cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích và bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng.

Nếu được hoàn thiện theo hướng này, khung pháp lý sẽ rõ hơn đối với một hoạt động có liên quan trực tiếp tới xử lý tài sản bảo đảm và thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Đây cũng là điểm doanh nghiệp cần quan tâm, bởi một cơ chế rõ ràng về quyền và trách nhiệm của ngân hàng có thể giúp giảm tranh chấp, tăng tính minh bạch trong quản lý tài sản bảo đảm.

Lấp khoảng trống để mở đường cho giao dịch mới

Việc sửa đồng thời ba luật cho thấy yêu cầu hoàn thiện pháp luật đang đi theo sự vận động của thị trường thay vì chỉ xử lý những vấn đề đã phát sinh.

Với doanh nghiệp, một khung pháp lý rõ ràng hơn vừa tạo thêm không gian cho mô hình kinh doanh mới, vừa nâng yêu cầu về minh bạch, dữ liệu và kiểm soát rủi ro.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng dự kiến được Quốc hội biểu quyết thông qua vào ngày 24/8, trong đợt 2 của Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.