Doanh nghiệp siêu nhỏ có thể được giảm mạnh gánh nặng kế toán

Một bên là thị trường dịch vụ kế toán được đề xuất mở rộng cửa, một bên là doanh nghiệp siêu nhỏ được tính đến cơ chế kế toán đơn giản hơn. Hai hướng chính sách cùng xuất hiện trong quá trình sửa đổi pháp luật, cho thấy yêu cầu giảm chi phí tuân thủ đang được đặt rõ hơn đối với khu vực doanh nghiệp.

Mở rộng cửa cho dịch vụ kế toán

Theo dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập do Bộ Tài chính xây dựng, kinh doanh dịch vụ kế toán được đề xuất đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đồng thời cắt giảm 100% điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập, được Bộ Tài chính xây dựng theo hướng cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính, mở rộng đối tượng được cung cấp dịch vụ (Ảnh minh họa).

Một thay đổi đáng chú ý khác là cách thức cá nhân tham gia thị trường dịch vụ kế toán. Dự thảo cho phép cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán dưới danh nghĩa cá nhân hoặc thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ kế toán, thay vì bắt buộc phải hành nghề tại một tổ chức.

Điều kiện đối với cá nhân cũng được thiết kế theo hướng nhẹ hơn. Người cung cấp dịch vụ kế toán chỉ cần đáp ứng yêu cầu về chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp, thay vì bắt buộc phải có chứng chỉ.

Đối với dịch vụ kiểm toán độc lập, dự thảo đề xuất cắt giảm một điều kiện kinh doanh, đồng thời đơn giản hóa thủ tục. Thời gian giải quyết thủ tục cấp, cấp lại, điều chỉnh giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán được đề xuất giảm 50%.

Những thay đổi này diễn ra trong bối cảnh quy mô thị trường còn khá lớn. Theo hồ sơ của Chính phủ, hiện có khoảng 525 cá nhân hành nghề tại 191 đơn vị kinh doanh dịch vụ kế toán và khoảng 118 doanh nghiệp kiểm toán cung cấp dịch vụ kế toán.

Trong khi đó, cả nước có gần 1,1 triệu doanh nghiệp, khoảng 98% trong số này là doanh nghiệp nhỏ và vừa, siêu nhỏ.

Quy mô nguồn cầu như vậy cho thấy thị trường dịch vụ kế toán còn nhiều dư địa. Tuy nhiên, các số liệu hiện có chưa đủ để kết luận thị trường đang thiếu nguồn cung, bởi một đơn vị có thể phục vụ nhiều khách hàng và một bộ phận doanh nghiệp đã tổ chức bộ máy kế toán nội bộ.

Tính đến bài toán chi phí của doanh nghiệp nhỏ

Câu chuyện giảm điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán diễn ra song song với việc xây dựng Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Mới đây, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án luật này. Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, sau gần 10 năm thực hiện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, chính sách đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc hình thành hệ thống hỗ trợ doanh nghiệp.

Nhưng thực tế cũng cho thấy một số chính sách chưa phát huy đầy đủ hiệu quả. Phương thức hỗ trợ còn phân tán, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu của doanh nghiệp. Việc tiếp cận chính sách còn khó khăn và cơ chế đánh giá hiệu quả sau hỗ trợ chưa rõ nét.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, việc đổi tên từ “Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa” thành “Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa” không đơn thuần là thay đổi tên gọi mà thể hiện sự thay đổi về tư duy chính sách, từ hỗ trợ doanh nghiệp sang kiến tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển.

Dự thảo Luật gồm 5 chương, 85 điều, trong đó xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa, có số lao động sử dụng bình quân năm không quá 300 người.

Các doanh nghiệp này đồng thời phải đáp ứng một trong hai tiêu chí: tổng nguồn vốn không quá 150 tỷ đồng hoặc tổng doanh thu của năm trước liền kề không quá 400 tỷ đồng.

Doanh nghiệp siêu nhỏ được tính đến chế độ kế toán riêng

Điểm doanh nghiệp đặc biệt quan tâm nằm ở nhóm chính sách hỗ trợ chung và hỗ trợ trọng tâm mà dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đưa ra.

Các chính sách hỗ trợ chung tập trung vào những lĩnh vực còn khó khăn với doanh nghiệp như tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường. Doanh nghiệp được định hướng mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn vốn và phương thức tài chính mới; thuận lợi hơn trong tiếp cận mặt bằng sản xuất; được hỗ trợ chuyên sâu về nghiên cứu, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số.

Với thị trường, cách tiếp cận cũng được thay đổi từ xúc tiến thương mại đơn lẻ sang nâng cao năng lực đáp ứng thị trường, kết nối đầu mối và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Nhóm hỗ trợ trọng tâm hướng đến doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi giá trị; doanh nghiệp nhỏ và vừa kinh doanh bền vững; doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh.

Đáng chú ý, Chính phủ đề xuất doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ được áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hơn mức thuế suất thông thường theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.

Cùng với đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.

Riêng với doanh nghiệp siêu nhỏ, dự thảo đề xuất áp dụng các thủ tục hành chính về thuế và chế độ kế toán đơn giản theo quy định của pháp luật về thuế, kế toán.

Nếu được cụ thể hóa trong pháp luật, đây sẽ là thay đổi có ý nghĩa trực tiếp với nhóm doanh nghiệp quy mô nhỏ nhất. Bởi với những doanh nghiệp này, chi phí dành cho bộ máy kế toán, thủ tục thuế và việc đáp ứng các yêu cầu quản trị không chỉ là vấn đề chuyên môn mà còn là một phần đáng kể trong chi phí vận hành.

Ở chiều ngược lại, việc mở rộng đối tượng được cung cấp dịch vụ kế toán và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm có thể tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp trên thị trường dịch vụ. Khi rào cản gia nhập giảm, vấn đề đặt ra sẽ chuyển dần từ “ai được phép cung cấp” sang chất lượng dịch vụ, năng lực chuyên môn và trách nhiệm nghề nghiệp.

Đó cũng là hướng tiếp cận phù hợp với mục tiêu chuyển từ tư duy “hỗ trợ” sang kiến tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển, thay vì để doanh nghiệp tiếp tục dành quá nhiều nguồn lực cho việc đáp ứng thủ tục.