Bộ Tài chính đã phối hợp với các Bộ, ngành hoàn thiện dự thảo Nghị định về tín dụng chính sách xã hội của Nhà nước, hướng tới thay thế Nghị định 78/2002/NĐ-CP ngày 4/10/2002. Sau hơn hai thập kỷ triển khai, việc sửa đổi khung pháp lý được đặt ra nhằm đáp ứng những thay đổi của đời sống kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả đưa nguồn vốn ưu đãi đến người nghèo và các đối tượng chính sách.
Đáng chú ý, dự thảo tập trung xử lý hai vấn đề thiết thực đối với người vay: giảm giấy tờ, thời gian thực hiện thủ tục và bổ sung cơ chế hỗ trợ khi người vay không thể trả nợ đúng hạn do những biến cố khách quan. Các đề xuất được xây dựng theo hướng vừa tạo thuận lợi cho người dân, vừa bảo đảm an toàn và hiệu quả sử dụng nguồn vốn tín dụng chính sách.
Không yêu cầu cung cấp lại thông tin đã được số hóa
Một trong những thay đổi đáng chú ý là yêu cầu Ngân hàng Chính sách xã hội chủ động kết nối, khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành để xác thực thông tin người vay. Khi dữ liệu đã có sẵn và đủ điều kiện khai thác theo quy định, người dân không phải cung cấp lại những giấy tờ, thông tin tương ứng.
![]() |
| Dự thảo nghị định về tín dụng chính sách xã hội đề xuất giảm giấy tờ vay vốn thông qua khai thác dữ liệu số, đồng thời bổ sung cơ chế hỗ trợ người vay gặp rủi ro khách quan - Ảnh: Báo Quảng Trị. |
Trường hợp dữ liệu chưa được cập nhật, chưa có hoặc chưa thể khai thác, người vay mới phải bổ sung hay xác nhận thông tin cần thiết. Cơ chế này được kỳ vọng giảm tình trạng phải chuẩn bị nhiều loại giấy tờ hoặc đi lại nhiều lần, nhất là đối với người dân ở vùng sâu, vùng xa và những địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.
Việc chuyển đổi số cũng được đề xuất triển khai trong toàn bộ quá trình quản lý khoản vay, từ tiếp nhận hồ sơ, giải ngân, thu nợ đến cơ cấu lại thời hạn trả nợ và xử lý rủi ro. Như vậy, mục tiêu không chỉ là đơn giản hóa thủ tục ban đầu mà còn nâng cao hiệu quả phục vụ người vay trong suốt thời gian sử dụng vốn.
Bên cạnh ứng dụng công nghệ, dự thảo tiếp tục duy trì phương thức cho vay trực tiếp hoặc cho vay trực tiếp có ủy thác một số công việc thông qua các tổ chức chính trị - xã hội, kết hợp với Tổ Tiết kiệm và vay vốn cùng hệ thống điểm giao dịch. Đây là cách tổ chức phù hợp với đặc thù tín dụng chính sách, giúp người dân tiếp cận nguồn vốn ngay tại địa bàn sinh sống.
Nhiều nhóm đối tượng được áp dụng điều kiện vay ưu đãi
Dự thảo tiếp tục xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, hộ dân tộc thiểu số và người vay vốn học tập là những nhóm cần được ưu tiên tiếp cận tín dụng chính sách. Theo đề xuất, các nhóm đối tượng này không phải đáp ứng một số điều kiện như có tài sản bảo đảm, chứng minh khả năng tài chính để trả nợ hoặc có phương án sản xuất, kinh doanh khả thi như những nhóm khách hàng khác.
Quy định được thiết kế phù hợp với đặc điểm của tín dụng chính sách xã hội, bởi nhiều người có nhu cầu vay vốn lại chưa có đủ tài sản hoặc điều kiện tài chính để tiếp cận tín dụng thương mại. Việc giảm bớt rào cản đầu vào nhằm tạo cơ hội để họ có nguồn lực phát triển sinh kế, tạo việc làm, học tập và cải thiện điều kiện sống.
Đối với mức vốn và thời hạn cho vay tối đa, dự thảo tiếp tục dẫn chiếu quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đối với từng chương trình tín dụng. Trong giới hạn đó, Ngân hàng Chính sách xã hội xem xét mức vay và thời hạn cụ thể dựa trên nhu cầu, mục đích sử dụng vốn và khả năng trả nợ của khách hàng.
Bổ sung cơ chế miễn, giảm lãi khi gặp rủi ro khách quan
Một nội dung mới được Bộ Tài chính đề xuất là miễn, giảm lãi vay đối với khách hàng chịu thiệt hại do thiên tai, bão lũ, hỏa hoạn, dịch bệnh hoặc khủng hoảng kinh tế. Đây là những tình huống có thể khiến hoạt động sản xuất, kinh doanh bị đình trệ, thu nhập suy giảm và người vay gặp khó khăn trong thực hiện nghĩa vụ trả nợ.
Cơ chế hỗ trợ về lãi được kỳ vọng giảm áp lực tài chính trong giai đoạn người dân khắc phục thiệt hại và phục hồi sinh kế. Tuy nhiên, việc gặp rủi ro không đồng nghĩa khoản vay sẽ tự động được miễn lãi hoặc xóa nợ; các biện pháp hỗ trợ phải được xem xét theo điều kiện, trình tự và thẩm quyền được quy định.
Cùng với miễn, giảm lãi, dự thảo làm rõ nguyên tắc và trách nhiệm xử lý các khoản nợ bị rủi ro, kể cả những khoản vay từ nguồn vốn ủy thác, tài trợ. Theo đề xuất, Hội đồng quản trị Ngân hàng Chính sách xã hội xem xét, quyết định xóa nợ trên cơ sở đề nghị của Tổng Giám đốc; trong khi Tổng Giám đốc quyết định khoanh nợ theo đề nghị của chi nhánh ngân hàng.
Việc phân định thẩm quyền nhằm tạo điều kiện xử lý kịp thời những khoản vay bị ảnh hưởng bởi nguyên nhân khách quan, đồng thời bảo đảm trách nhiệm quản lý nguồn vốn. Dự thảo cũng giao Thủ tướng Chính phủ quy định cụ thể quy chế xử lý nợ bị rủi ro để có cơ sở triển khai thống nhất.
Đối với lãi suất cho vay, từng chương trình tín dụng chính sách vẫn thực hiện theo quy định tương ứng của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ. Dự thảo đồng thời đề xuất cơ chế điều chỉnh khi lãi suất thị trường biến động lớn, nhằm tăng khả năng thích ứng với thực tế và bảo đảm cân đối nguồn lực ngân sách.
Việc hoàn thiện chính sách tín dụng ưu đãi không chỉ hướng tới mở rộng khả năng tiếp cận vốn mà còn đặt trọng tâm vào chất lượng phục vụ và khả năng hỗ trợ người vay trước những rủi ro ngoài ý muốn. Nếu được thông qua và triển khai hiệu quả, các quy định mới có thể góp phần giảm chi phí tiếp cận vốn, hỗ trợ phục hồi sinh kế và nâng cao hiệu quả thực hiện các mục tiêu giảm nghèo, tạo việc làm, bảo đảm an sinh xã hội.