Ngày 19/11, Quốc hội Pháp chính thức thông qua đạo luật tăng cường bảo vệ quyền lợi kinh tế của các nhà xuất bản và hãng thông tấn, sau cuộc bỏ phiếu cuối cùng tại Thượng viện. Đạo luật hướng tới khắc phục những bất cập trong việc thực thi quyền liên quan của báo chí, đặc biệt trong quan hệ với các tập đoàn công nghệ lớn như Google và Meta.
Theo quy định của Liên minh châu Âu (EU) từ năm 2019, các nền tảng số phải trả thù lao khi khai thác nội dung báo chí thuộc phạm vi bảo hộ, kể cả việc sử dụng những đoạn trích bài viết trên công cụ tìm kiếm. Tuy nhiên, quá trình thực thi tại Pháp gặp nhiều khó khăn do các bên thường kéo dài đàm phán, trong khi Cơ quan Báo chí không được cung cấp đầy đủ dữ liệu để xác định giá trị nội dung đã được sử dụng.
![]() |
| Từ hai thập kỷ nay, mạng xã hội đã vượt lên trên báo chí chính thống, trở thành kênh tiếp cận thông tin phổ biến, đặc biệt là với giới trẻ. Trong bối cảnh đó, báo chí cũng phải nỗ lực chuyển mình để thích ứng, trong đó, sử dụng mạng xã hội là một xu thế tất yếu, không chỉ để thu hút, tiếp cận độc giả, khán giả, mà còn để tăng thêm nguồn thu. |
Tăng quyền giám sát, phạt tới 1% doanh thu toàn cầu
Điểm đáng chú ý của đạo luật là trao thêm thẩm quyền cho Cơ quan Quản lý truyền thông nghe nhìn và kỹ thuật số Pháp (Arcom) trong việc giám sát hoạt động khai thác nội dung báo chí. Cơ quan này có quyền yêu cầu các nền tảng cung cấp thông tin cần thiết để xác định khoản thù lao mà nhà xuất bản và hãng thông tấn được hưởng, đồng thời xử lý những trường hợp không thực hiện nghĩa vụ theo quy định.
Đối với doanh nghiệp vi phạm, mức phạt có thể lên tới 1% doanh thu toàn cầu. Đây là chế tài nhằm tăng sức ràng buộc đối với các tập đoàn công nghệ xuyên quốc gia, vốn có doanh thu lớn và nắm giữ phần lớn dữ liệu liên quan đến hoạt động phân phối nội dung trên môi trường số.
Luật cũng nghiêm cấm các nền tảng giảm mức độ hiển thị hoặc gây bất lợi cho nội dung báo chí trong quá trình thương lượng. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp công nghệ sử dụng lợi thế kiểm soát công cụ tìm kiếm, mạng xã hội và hệ thống phân phối thông tin để gây sức ép đối với các Cơ quan Báo chí.
Ông Marc Feuillée - Chủ tịch Liên minh Báo chí thông tin tổng hợp Pháp (Apig) - hoan nghênh việc thông qua đạo luật, cho rằng các tập đoàn công nghệ sẽ khó tiếp tục kéo dài đàm phán hoặc thiếu minh bạch trong việc sử dụng nội dung báo chí. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo đảm nguồn lực cho Arcom trong ngân sách năm 2027 để cơ quan này có đủ điều kiện thực thi nhiệm vụ.
Doanh thu quảng cáo báo chí giảm gần một nửa
Việc Pháp tăng cường bảo vệ quyền lợi kinh tế của báo chí diễn ra trong bối cảnh nguồn thu quảng cáo truyền thống tiếp tục suy giảm, trong khi các nền tảng công nghệ ngày càng giữ vai trò chi phối hoạt động phân phối thông tin trên môi trường số. Theo báo cáo của Thượng viện Pháp, doanh thu quảng cáo của ngành Báo chí nước này giảm từ 3,1 tỷ euro năm 2012 xuống còn 1,6 tỷ euro năm 2025, tương đương mức giảm gần 48%.
Trong những năm qua, dù một số tập đoàn công nghệ đã ký thỏa thuận trả tiền sử dụng nội dung với các Cơ quan Báo chí, việc xác định mức thù lao vẫn là vấn đề gây tranh cãi. Sự thiếu minh bạch về dữ liệu khai thác nội dung khiến các nhà xuất bản gặp khó khăn khi đánh giá giá trị kinh tế mà sản phẩm báo chí mang lại cho nền tảng số.
Tranh chấp giữa báo chí Pháp và các doanh nghiệp công nghệ cũng kéo dài qua nhiều vụ việc pháp lý. Cuối tháng 10/2026, Tòa phúc thẩm Paris bác đơn kháng cáo của Meta liên quan đến yêu cầu đàm phán thiện chí với các Cơ quan Báo chí; những thủ tục pháp lý liên quan đến X, Microsoft và LinkedIn cũng đang được tiến hành.
Đáng chú ý, Google từng phải chịu tổng cộng 750 triệu euro tiền phạt liên quan đến các hành vi vi phạm quy định cạnh tranh trong quá trình thực thi quyền liên quan của báo chí. Tuy nhiên, các khoản tiền phạt này không được chuyển trực tiếp cho Cơ quan Báo chí, cho thấy chế tài xử phạt và cơ chế bảo đảm nguồn thu cho đơn vị sản xuất nội dung là hai vấn đề cần được giải quyết đồng thời.
Trí tuệ nhân tạo làm gia tăng sức ép lên quyền lợi báo chí
Bên cạnh những tranh chấp liên quan đến công cụ tìm kiếm và mạng xã hội, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra thách thức mới đối với hoạt động khai thác nội dung báo chí. Các công cụ AI có khả năng tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn và cung cấp câu trả lời trực tiếp cho người dùng, làm gia tăng nguy cơ độc giả không truy cập vào trang báo gốc.
Tháng 8/2026, Apig đã khiếu nại Google về việc sử dụng nội dung báo chí trong các bản tóm tắt bằng AI mà chưa được cho phép hoặc trả thù lao riêng. Vụ việc cho thấy phạm vi tranh chấp bản quyền đang mở rộng từ hoạt động hiển thị đường dẫn, trích dẫn bài viết sang việc sử dụng thông tin để tạo ra những sản phẩm nội dung mới bằng công nghệ AI.
Dù hoan nghênh đạo luật, Nghiệp đoàn Nhà báo quốc gia Pháp vẫn bày tỏ lo ngại về cơ chế phân chia lợi ích, bởi nhiều nhà báo chưa được nhận khoản thù lao tương xứng từ việc khai thác tác phẩm của mình. Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ bảo vệ quyền lợi của các nhà xuất bản mà còn phải bảo đảm quyền lợi hợp pháp của những người trực tiếp sáng tạo nội dung.
Việc Quốc hội Pháp thông qua đạo luật mới đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng trong quan hệ kinh tế giữa báo chí và các nền tảng công nghệ. Trong bối cảnh AI tiếp tục thay đổi phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin, cơ chế minh bạch dữ liệu, thương lượng công bằng và chia sẻ giá trị nội dung đang trở thành vấn đề đáng quan tâm đối với ngành Báo chí nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
