Trong nhiều năm, phát triển sản xuất ở vùng cao thường gắn với việc mở thêm diện tích canh tác. Cách làm này giúp tăng sản lượng trong ngắn hạn nhưng cũng đặt ra sức ép không nhỏ đối với tài nguyên rừng.
Xã Lao Chải đang lựa chọn một hướng đi khác: tăng giá trị trên cùng một diện tích đất thay vì tìm thêm đất sản xuất. Đây là tư duy phát triển đang được địa phương cụ thể hóa bằng mô hình phát triển cây dược liệu dưới tán rừng sơn tra, tận dụng điều kiện sinh thái sẵn có mà không làm thay đổi hiện trạng rừng.
Điểm đáng chú ý là mô hình không phá vỡ cấu trúc tự nhiên. Tầng cây cao vẫn là sơn tra, trong khi tầng dưới được bổ sung cây dược liệu bản địa. Hai tầng sinh trưởng cùng tồn tại, khai thác hiệu quả hơn quỹ đất nhưng vẫn giữ nguyên độ che phủ của rừng.
Đó không đơn thuần là cách bố trí cây trồng, mà phản ánh một tư duy mới trong phát triển nông nghiệp vùng cao: không lấy thêm tài nguyên để phát triển, mà làm cho tài nguyên hiện có tạo ra nhiều giá trị hơn.
 |
| Từ lợi thế tự nhiên đến lợi thế kinh tế từ những diện tích sơn tra tạo điều kiện thuận lợi để phát triển cây đẳng sâm theo hướng nông - lâm kết hợp. |
Khác với nhiều mô hình đưa giống mới vào sản xuất, Lao Chải lựa chọn phát huy chính những loài cây vốn thích nghi với điều kiện tự nhiên địa phương.
Việc phát triển cây dược liệu bản địa không chỉ giúp giảm rủi ro trong sản xuất mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý, hạn chế tình trạng khai thác tự phát trong rừng.
Theo ông Sùng A Lù, Phó Chủ tịch UBND xã Lao Chải, mục tiêu của địa phương không chỉ dừng ở việc phát triển thêm một loại cây trồng mà hướng tới xây dựng sinh kế lâu dài cho người dân. Khi rừng tạo ra giá trị kinh tế, người dân sẽ có thêm động lực để bảo vệ rừng, thay vì coi rừng chỉ là nguồn tài nguyên để khai thác.
Đó cũng là điểm khác biệt của mô hình. Giá trị không nằm ở việc có thêm một sản phẩm, mà ở cách kết nối giữa bảo tồn, phát triển kinh tế và bảo vệ hệ sinh thái.
 |
| Bắt đầu từ 3 ha sơn tra nhưng kỳ vọng lớn hơn nhiều |
Tại thôn Dào Cu Nha, người dân đã cùng tham gia triển khai khoảng 3 ha mô hình trồng cây dược liệu dưới tán rừng sơn tra. Chi hội Nông dân địa phương vận động hội viên góp giống, góp công và từng bước tiếp cận quy trình chăm sóc cây dược liệu.
Sau khoảng một tháng, cây sinh trưởng ổn định, bước đầu thích nghi với điều kiện tự nhiên. Kết quả này tạo thêm niềm tin để người dân tiếp tục đồng hành với mô hình.
Theo ông Lờ A Thềnh, Trưởng thôn Dào Cu Nha, trên cùng một diện tích đất, người dân vẫn duy trì nguồn thu từ cây sơn tra và kỳ vọng sẽ có thêm thu nhập từ cây dược liệu trong những năm tới. Hai tầng cây cùng phát triển, bổ trợ giá trị cho nhau mà không làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái rừng.
Thực tế, 3 ha chưa phải con số lớn nếu nhìn dưới góc độ sản xuất hàng hóa. Nhưng điều đáng chú ý hơn nằm ở cách địa phương đang thử nghiệm một hướng phát triển mới. Nếu mô hình chứng minh được hiệu quả và hình thành được chuỗi liên kết tiêu thụ, giá trị mang lại sẽ không dừng ở diện tích thí điểm mà có thể mở ra một vùng sản xuất đặc trưng của địa phương.
Trong bối cảnh nhiều địa phương miền núi đứng trước yêu cầu vừa phát triển kinh tế, vừa giữ gìn tài nguyên thiên nhiên, câu chuyện của Lao Chải gợi mở một cách tiếp cận đáng chú ý.
Thay vì coi rừng là không gian cần tách biệt với sản xuất, địa phương đang từng bước biến rừng thành nền tảng để phát triển sinh kế bền vững. Giá trị của tài nguyên không còn được đo bằng khối lượng khai thác, mà bằng khả năng tạo ra thu nhập lâu dài trong khi vẫn giữ được hệ sinh thái.
Đó cũng là tinh thần của phát triển xanh: không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng, mà nâng cao giá trị từ chính những lợi thế sẵn có.
Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều việc phải làm, từ hoàn thiện quy trình kỹ thuật, mở rộng vùng sản xuất, xây dựng thương hiệu đến liên kết thị trường tiêu thụ. Nhưng điều đáng ghi nhận là Lao Chải đã bắt đầu bằng việc thay đổi tư duy.
Khi tài nguyên bản địa được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển thay vì chỉ là tài nguyên để khai thác, mỗi cánh rừng sẽ không chỉ giữ màu xanh cho núi, mà còn mở ra cơ hội sinh kế cho người dân. Đó mới là giá trị lâu dài mà một mô hình thí điểm hôm nay có thể mang lại cho ngày mai.
