Bữa ăn bán trú Hải Phòng: Nút thắt hợp đồng, thanh toán khiến học sinh phải chờ

Bữa ăn bán trú trưa ngày 23/9 tại trường liên cấp Kênh Dương phường Lê Chân Hải Phòng

Khi trách nhiệm được siết chặt, bài toán hợp đồng phải rõ ràng

Bữa ăn bán trú trong trường học vốn là một chuỗi liên kết giữa nhiều chủ thể: phụ huynh đóng tiền, nhà trường tổ chức và giám sát, đơn vị cung cấp thực phẩm hoặc suất ăn thực hiện dịch vụ. Khi các yêu cầu về an toàn thực phẩm được nâng lên, chuỗi này cũng phải được quản lý minh bạch hơn.

Ngày 14/8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 33/CT-TTg về tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm trong cơ sở giáo dục, trong đó nhấn mạnh việc kiểm soát nguồn thực phẩm, đơn vị cung cấp, tăng cường kiểm tra, giám sát và làm rõ trách nhiệm của các bên.

Một tháng sau, ngày 13/9/2026, Công điện 64/CĐ-TTg tiếp tục yêu cầu tăng cường bảo đảm an toàn, chất lượng bữa ăn nội trú, bán trú. Công điện giao Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức thực hiện; đồng thời, căn cứ quy định pháp luật, phân cấp và điều kiện thực tế, có thể giao UBND cấp xã tổ chức lựa chọn, ký hợp đồng với đơn vị cung cấp suất ăn, dịch vụ nấu ăn cho các cơ sở giáo dục công lập thuộc phạm vi quản lý và tổ chức quản lý, kiểm tra, giám sát việc thực hiện hợp đồng.

Mặc dù có rất nhiều văn bản tạo " lá chắn" cho ATVSTP như chỉ thị 33, công điện 64, của Chính Phủ, Văn bản 5444/SGDĐT-GDMN&GDTH ngày 26/8 Văn bản 365/KH - UBND ngày 21/9, QĐ 77/2026/ QĐ -UBND...nhưng bữa ăn bán trú vẫn cần một văn bản hướng dẫn pháp quy về hợp dồng, nghiệm thu và thanh toán phù hợp thực tế.

Đối với trường có bếp ăn, UBND cấp xã chỉ đạo việc lựa chọn, ký hợp đồng cung cấp thực phẩm, nguyên liệu theo quy định. Công điện đồng thời yêu cầu phân định rõ trách nhiệm giữa chính quyền cấp xã, cơ sở giáo dục và đơn vị cung cấp trong từng khâu.

Điểm đáng chú ý là Công điện 64 không chỉ đặt nặng yếu tố “chọn ai cung cấp”, mà còn yêu cầu việc lựa chọn phải công khai, minh bạch, khách quan; lấy an toàn thực phẩm, chất lượng, dinh dưỡng, năng lực cung ứng và khả năng truy xuất nguồn gốc làm yêu cầu cốt lõi, thay vì chỉ dựa vào giá thấp.

Tại Hải Phòng, yêu cầu này đã được cụ thể hóa trong Văn bản 6048/SGDĐT-VP ngày 18/9/2026 của Sở Giáo dục và Đào tạo. Văn bản yêu cầu UBND các xã, phường, đặc khu tăng cường kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm; đồng thời các cơ sở giáo dục phải trực tiếp tiếp nhận, kiểm tra, giám sát chất lượng, số lượng suất ăn, việc giao nhận thực phẩm, thực hiện kiểm thực ba bước và lưu mẫu thức ăn.

Nhà trường cũng phải công khai thực đơn, mức thu, các khoản chi tổ chức bữa ăn bán trú và tạo điều kiện để cha mẹ học sinh tham gia giám sát.

Như vậy, trách nhiệm quản lý đã được phân tầng khá rõ: chính quyền chịu trách nhiệm quản lý, lựa chọn và giám sát theo thẩm quyền; nhà trường trực tiếp tổ chức, tiếp nhận và kiểm soát bữa ăn; doanh nghiệp cung cấp theo hợp đồng; phụ huynh tham gia giám sát.

Nhưng khi bước từ “quản lý” sang “thực hiện”, một câu hỏi rất thực tế xuất hiện: ai là chủ thể của hợp đồng và ai là người thanh toán tiền cho đơn vị cung cấp?

Đây mới là điểm cần được nối thông.

Tiền phụ huynh đóng, hợp đồng ai ký và ai thanh toán?

Ngày 21/9/2026, UBND TP Hải Phòng ban hành Quyết định 77/2026/QĐ-UBND quy định danh mục các khoản thu, mức thu và cơ chế quản lý thu, chi đối với các dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục trong cơ sở giáo dục công lập. Theo thông tin công bố của thành phố, các dịch vụ ăn uống, bán trú tiếp tục nằm trong danh mục; mức thu được giữ nguyên. Quyết định cũng yêu cầu việc thu phải bảo đảm tự nguyện, dân chủ, công khai, minh bạch; nhà trường phải công khai danh mục dịch vụ, mức thu, căn cứ xác định mức thu và dự toán thu – chi. Thủ trưởng cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm về tổ chức thu, quản lý, sử dụng và công khai các khoản thu theo quy định. Ở đây xuất hiện một giao điểm cần được hướng dẫn thống nhất.

Một mặt, tiền ăn bán trú là khoản dịch vụ gắn với học sinh và được phụ huynh đóng theo cơ chế thu – chi của cơ sở giáo dục.

Mặt khác, Công điện 64 đặt ra yêu cầu tăng cường vai trò của chính quyền địa phương trong việc lựa chọn, ký hợp đồng và quản lý đơn vị cung cấp theo phân cấp.

Nếu một chủ thể lựa chọn và ký hợp đồng, nhưng nguồn tiền lại được thu và quản lý theo cơ chế của một chủ thể khác, quy trình phải trả lời được hàng loạt câu hỏi: ai nghiệm thu số suất ăn; ai xác nhận khối lượng dịch vụ; chứng từ, hóa đơn được lập cho ai; ai thực hiện thanh toán; khoản tiền phụ huynh đóng được hạch toán và quyết toán như thế nào?

Đây không đơn thuần là vấn đề thủ tục hành chính. Nó liên quan trực tiếp đến trách nhiệm tài chính của từng chủ thể và trách nhiệm khi hợp đồng phát sinh vấn đề.

Văn bản 6048/SGDĐT-VP của Hải Phòng đã yêu cầu các cơ sở giáo dục công khai mức thu, các khoản chi và tiếp nhận, xử lý hoặc báo cáo các phản ánh của cha mẹ học sinh liên quan đến việc thu, chi tiền ăn bán trú.

Công điện 64 cũng xác định việc cha mẹ học sinh tham gia giám sát nhằm tăng tính minh bạch và giám sát xã hội, không thay thế trách nhiệm quản lý của chính quyền địa phương và cơ sở giáo dục.

Vì vậy, Ban đại diện cha mẹ học sinh không thể trở thành “bên mua dịch vụ” để lấp khoảng trống về trách nhiệm của cơ quan quản lý hay nhà trường.

Điều cần thiết lúc này là một quy trình thống nhất, trong đó mỗi mắt xích được xác định rõ: ai lựa chọn, ai ký hợp đồng, ai tiếp nhận, ai nghiệm thu, ai thanh toán và ai chịu trách nhiệm khi có sai sót.

Thực tế, không phải tất cả trường học ở Hải Phòng đều gặp cùng một vướng mắc. Nhiều cơ sở giáo dục đã có kinh nghiệm tổ chức bán trú và đang triển khai các yêu cầu mới về công khai, kiểm tra, giám sát. Chính Sở Giáo dục và Đào tạo cũng đã yêu cầu các trường hoàn thành việc niêm yết công khai thực đơn, mức thu, các khoản chi và duy trì thường xuyên trong năm học.

Tuy nhiên, khi phương thức quản lý nhà cung cấp được tăng cường và trách nhiệm của chính quyền cấp cơ sở được đặt rõ hơn, những hợp đồng đang vận hành cần được rà soát để bảo đảm thống nhất với yêu cầu mới.

Đặc biệt, nếu mỗi địa phương hiểu và thực hiện một cách khác nhau, cùng một khoản tiền phụ huynh đóng nhưng quy trình lựa chọn, ký hợp đồng, nghiệm thu và thanh toán có thể không đồng nhất.

Trong khi đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang được giao khẩn trương hoàn thiện, ban hành quy định về tổ chức bữa ăn nội trú, bán trú, trong đó quy định rõ điều kiện, quy trình và trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân, đồng thời giảm những thủ tục hành chính không cần thiết và áp lực không thuộc trách nhiệm chuyên môn của nhà trường.

Đây chính là cơ sở để tháo gỡ những khoảng trống đang xuất hiện trong quá trình triển khai.

Điều phụ huynh cần không phải là thêm một tầng thủ tục. Họ cần biết đơn vị nào cung cấp bữa ăn cho con mình, thực phẩm từ đâu, giá một suất ăn được tính thế nào, khoản tiền đã đóng được sử dụng ra sao và khi có vấn đề thì ai chịu trách nhiệm.

Còn với nhà trường, điều cần thiết là một quy trình đủ rõ để vừa bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa không phải dừng hoặc chậm tổ chức bán trú chỉ vì chưa xác định được cách thức ký kết và thanh toán.

Một bữa ăn trưa của học sinh tưởng như bắt đầu từ thực đơn, nguyên liệu và căn bếp. Nhưng phía sau đó là cả một chuỗi trách nhiệm pháp lý và tài chính.

Quản lý chặt là cần thiết. Nhưng quản lý chặt chỉ thực sự hiệu quả khi đi cùng một quy trình rõ ràng, thống nhất và khả thi.

Để bữa ăn bán trú không bị “mắc” giữa những câu hỏi về chữ ký, hóa đơn hay thanh toán, Hải Phòng cần sớm làm rõ cách thức thực hiện theo phân cấp, đặc biệt ở những khâu liên quan trực tiếp đến hợp đồng và dòng tiền.

Bởi phía sau mỗi hợp đồng không chỉ là một đơn vị cung cấp và một khoản thu.

Đó còn là bữa cơm trưa của học sinh, sự yên tâm của phụ huynh và trách nhiệm của những người đang quản lý từng bữa ăn trong trường học.