Lào Cai phân cấp quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ gắn chặt với hiệu quả đầu ra

Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Lào Cai vừa ban hành Quy định quản lý chương trình, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sử dụng ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh. Điểm đáng chú ý là phạm vi phân cấp khá toàn diện, xác định Sở Khoa học và Công nghệ giữ vai trò đầu mối trong phần lớn vòng đời của một nhiệm vụ.

Theo đó, Sở Khoa học và Công nghệ thực hiện từ khâu tiếp nhận, rà soát, lựa chọn đề xuất đặt hàng, xác định mức trần kinh phí dự kiến hỗ trợ đến tổ chức xét tài trợ, thẩm định kinh phí, công khai kết quả và ký hợp đồng giao nhiệm vụ.

Trong quá trình triển khai, Sở tiếp tục theo dõi, kiểm tra, đánh giá giữa kỳ; xem xét cấp tiếp kinh phí, điều chỉnh hợp đồng hoặc chấm dứt nhiệm vụ khi không còn bảo đảm điều kiện thực hiện. Khi nhiệm vụ kết thúc, cơ quan này tổ chức đánh giá kết quả, hiệu quả đầu ra, tác động thực tế; thanh lý hợp đồng và thực hiện việc giao quyền quản lý, sử dụng, quyền sở hữu hoặc thu hồi kết quả theo quy định.

Cách phân cấp này làm rõ cơ quan chịu trách nhiệm ở từng công đoạn, hạn chế tình trạng một nhiệm vụ phải qua nhiều đầu mối nhưng khó xác định trách nhiệm khi chậm tiến độ hoặc đầu ra không đạt yêu cầu. Đồng thời, việc giao một cơ quan chuyên môn theo dõi xuyên suốt cũng tạo điều kiện kết nối giữa khâu đặt hàng, tổ chức thực hiện và ứng dụng kết quả.

Đối với nhiệm vụ đổi mới sáng tạo, quy trình cũng được thiết kế tương đối hoàn chỉnh, từ thông báo, kêu gọi đề xuất, tiếp nhận hồ sơ đến xét duyệt, thẩm định kinh phí, ký hợp đồng tài trợ, cấp kinh phí, kiểm tra, đánh giá, quyết toán và thanh lý.

Đổi mới cơ chế quản lý giúp các nhiệm vụ khoa học, công nghệ của Lào Cai bám sát yêu cầu thực tiễn, gắn ngân sách với sản phẩm và hiệu quả đầu ra. (Ảnh minh họa)

Một thay đổi có ý nghĩa khác là mở rộng khả năng đề xuất nhiệm vụ từ các cơ quan, đơn vị và địa phương. Định kỳ hoặc đột xuất, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ thông báo định hướng đặt hàng tới các sở, ban, ngành, UBND xã, phường và các tổ chức chính trị – xã hội.

Như vậy, đề bài nghiên cứu không chỉ hình thành từ cơ quan chuyên môn cấp tỉnh mà có thể bắt đầu từ những khó khăn phát sinh trong quản lý, sản xuất và đời sống tại cơ sở. Những vấn đề về phát triển kinh tế – xã hội, bảo vệ môi trường, quốc phòng, an ninh, hội nhập quốc tế hay yêu cầu đổi mới phương thức sản xuất đều có thể trở thành cơ sở để xây dựng nhiệm vụ phù hợp.

Hồ sơ đặt hàng được gửi qua cổng dịch vụ công trực tuyến, Nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia hoặc bằng hình thức trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính. Việc mở nhiều phương thức tiếp nhận giúp các đơn vị thuận lợi hơn trong quá trình đề xuất, đồng thời từng bước hình thành quy trình quản lý nhiệm vụ trên môi trường số.

Sau khi tiếp nhận, Sở Khoa học và Công nghệ tổng hợp đề xuất theo từng nhóm lĩnh vực, lấy ý kiến Tổ chuyên gia tư vấn đặt hàng, tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch đặt hàng và công khai thông tin.

Nếu được vận hành hiệu quả, cơ chế này có thể rút ngắn khoảng cách giữa nhu cầu thực tiễn với hoạt động nghiên cứu. Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi “nghiên cứu vấn đề gì”, nhiệm vụ khoa học, công nghệ sẽ hướng nhiều hơn tới câu hỏi “địa phương đang cần giải quyết vấn đề gì”.

Quy định mới không dừng ở việc lựa chọn và cấp kinh phí mà dành trọng tâm đáng kể cho hoạt động kiểm tra, đánh giá trong kỳ, đánh giá cuối kỳ, hiệu quả đầu ra và tác động của kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Đây là cơ sở để chuyển dần từ quản lý nặng về hồ sơ, thủ tục sang theo dõi chất lượng và giá trị thực tế mà nhiệm vụ mang lại. Việc cấp tiếp kinh phí được đặt trong mối liên hệ với tiến độ và kết quả thực hiện; những nhiệm vụ không đáp ứng yêu cầu có thể bị điều chỉnh hoặc chấm dứt.

Sau nghiệm thu, kết quả nghiên cứu còn được xem xét về quyền quản lý, quyền sử dụng, quyền sở hữu và khả năng thu hồi. Cách tiếp cận này cho thấy hoàn thành hồ sơ hay tổ chức nghiệm thu chưa phải điểm kết thúc. Giá trị của nhiệm vụ còn nằm ở khả năng ứng dụng vào quản lý, sản xuất và đời sống, qua đó hạn chế khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn.

Quy định cũng xác định cụ thể thành phần, phương thức làm việc của Hội đồng xét tài trợ, đặt hàng. Quá trình xét duyệt được thực hiện qua các bước trình bày nhiệm vụ, nhận xét hồ sơ, thảo luận, đánh giá, chấm điểm, tổng hợp kết quả và lập biên bản. Đây là cơ sở nâng cao tính minh bạch, bảo đảm việc lựa chọn nhiệm vụ dựa trên chất lượng đề xuất và khả năng tạo ra sản phẩm có giá trị.

Việc phân cấp có thể giúp quy trình quản lý linh hoạt hơn, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào chất lượng của từng đề xuất đặt hàng, năng lực của tổ chức thực hiện và khả năng đo lường tác động sau nghiệm thu.

Một nhiệm vụ được xây dựng từ đúng vấn đề thực tiễn, có sản phẩm đầu ra rõ ràng và địa chỉ ứng dụng cụ thể sẽ có nhiều cơ hội phát huy giá trị. Ngược lại, nếu mục tiêu còn chung chung hoặc thiếu sự gắn kết với đơn vị tiếp nhận kết quả, hoạt động nghiên cứu vẫn có thể khó đi vào cuộc sống.

Bởi vậy, giá trị lớn hơn của quy định không chỉ nằm ở việc phân công thêm thẩm quyền cho Sở Khoa học và Công nghệ. Điểm cốt lõi là hình thành một chu trình quản lý khép kín, trong đó ngân sách nhà nước được theo dõi từ lúc hình thành đề xuất đến khi đánh giá hiệu quả và tác động của nhiệm vụ.

Quy định có hiệu lực từ ngày 15/10/2026, tạo khung quản lý mới để Lào Cai lựa chọn đúng vấn đề, sử dụng hiệu quả nguồn lực và từng bước đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trở thành công cụ trực tiếp phục vụ phát triển địa phương.