Quá tải trạm dừng nghỉ cao tốc, cần sớm gỡ vướng mở rộng hạ tầng dịch vụ

Từ đầu năm 2026 đến nay, tình trạng quá tải tại các trạm dừng nghỉ trên nhiều tuyến cao tốc trọng điểm ngày càng rõ nét, đặc biệt vào dịp cuối tuần và lễ, Tết. Ghi nhận thực tế tại trạm dừng nghỉ V52 trên tuyến cao tốc Hà Nội - Hải Phòng cho thấy, khu vực bãi đỗ xe thường xuyên rơi vào tình trạng kín chỗ, phương tiện phải xếp hàng chờ đợi, thậm chí ùn ứ ngay trong khuôn viên trạm. Không chỉ riêng bãi đỗ xe, khu dịch vụ ăn uống, nghỉ ngơi cũng trong tình trạng chật kín, không còn khả năng phục vụ thêm khách.

Theo đại diện đơn vị vận hành, lượng phương tiện tăng đột biến vào những thời điểm cao điểm khiến hệ thống hạ tầng hiện hữu không còn đáp ứng được nhu cầu. Thực tế này không chỉ diễn ra trên tuyến Hà Nội - Hải Phòng mà còn phổ biến tại các tuyến cao tốc có mật độ giao thông lớn như Pháp Vân - Cầu Giẽ, Nội Bài - Lào Cai hay TP.HCM - Trung Lương. Điều này phản ánh một thực trạng chung: tốc độ gia tăng phương tiện đang vượt xa năng lực phục vụ của hệ thống trạm dừng nghỉ hiện nay.

Quá tải trạm dừng nghỉ cao tốc, cần sớm gỡ vướng mở rộng hạ tầng dịch vụ.

Số liệu từ các đơn vị quản lý cho thấy, sau khoảng một thập kỷ khai thác, lưu lượng xe trên nhiều tuyến cao tốc đã tăng gấp nhiều lần. Đây là tín hiệu tích cực đối với phát triển kinh tế - xã hội, nhưng đồng thời cũng tạo áp lực lớn lên hạ tầng dịch vụ đi kèm. Khi trạm dừng nghỉ không đủ năng lực phục vụ, không chỉ gây bất tiện cho người dân mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, đặc biệt trong các tình huống phương tiện phải dừng đỗ không đúng quy định.

Một vấn đề đáng chú ý là dù nhu cầu mở rộng đã trở nên cấp thiết, nhiều doanh nghiệp vận hành trạm dừng nghỉ vẫn gặp khó khăn trong việc triển khai do thiếu cơ sở pháp lý rõ ràng. Việc điều chỉnh quy mô, mở rộng diện tích hay bổ sung hạng mục mới hiện chưa được quy định đầy đủ trong các văn bản pháp luật hiện hành. Điều này khiến doanh nghiệp lúng túng trong thủ tục đất đai, đầu tư xây dựng cũng như các bước thỏa thuận với cơ quan quản lý và người dân.

Không chỉ dừng lại ở nhu cầu tăng diện tích bãi đỗ xe, xu hướng phát triển giao thông xanh cũng đặt ra yêu cầu mới đối với trạm dừng nghỉ. Việc bổ sung trạm sạc xe điện, khu dịch vụ thân thiện môi trường đang trở thành tiêu chuẩn tất yếu. Tuy nhiên, để đáp ứng các yêu cầu này, quỹ đất và cơ chế đầu tư cần được mở rộng và linh hoạt hơn, điều mà khung pháp lý hiện tại vẫn chưa theo kịp.

Trước thực trạng này, cơ quan quản lý đã bắt đầu đề xuất các giải pháp tháo gỡ. Trong dự thảo sửa đổi các quy định liên quan, phương án cho phép mở rộng trạm dừng nghỉ thông qua sự thỏa thuận giữa Nhà nước và nhà đầu tư đang được đưa ra. Mục tiêu là đảm bảo tính đồng bộ của hạ tầng, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động nâng cấp dịch vụ, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tham gia giao thông.

Đáng chú ý, với các dự án cao tốc đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), việc mở rộng trạm dừng nghỉ sẽ được đưa vào khuôn khổ đàm phán giữa các bên liên quan. Nếu không đạt được thống nhất với đơn vị đang khai thác, cơ quan có thẩm quyền sẽ làm việc trực tiếp với nhà đầu tư dự án cao tốc để tìm phương án phù hợp. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ các nút thắt kéo dài nhiều năm qua.

Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn kỹ thuật về trạm dừng nghỉ cũng đã được quy định rõ hơn. Theo quy chuẩn hiện hành, trạm dừng nghỉ được phân thành nhiều loại với diện tích tối thiểu từ 1.000 m2 đến 10.000 m2, trong đó khu vực đỗ xe chiếm ít nhất 50% tổng diện tích. Ngoài ra, các hạng mục bắt buộc như khu sửa chữa phương tiện, trạm cấp nhiên liệu, khu vệ sinh, phòng nghỉ và dịch vụ thương mại cũng phải được bố trí đầy đủ. Tuy nhiên, trong bối cảnh lưu lượng xe tăng mạnh, các tiêu chuẩn này đang dần bộc lộ hạn chế nếu không được điều chỉnh linh hoạt.

Có thể thấy, việc mở rộng trạm dừng nghỉ không chỉ là bài toán hạ tầng đơn thuần mà còn liên quan đến cơ chế chính sách, quy hoạch và định hướng phát triển giao thông bền vững. Khi nhu cầu thực tế đã vượt xa thiết kế ban đầu, việc chậm trễ trong tháo gỡ rào cản pháp lý sẽ khiến hệ thống cao tốc khó phát huy tối đa hiệu quả.

Trong dài hạn, một chiến lược phát triển trạm dừng nghỉ hiện đại, đồng bộ, tích hợp đa dịch vụ là điều cần thiết. Không chỉ phục vụ nhu cầu dừng nghỉ, các trạm này còn có thể trở thành điểm kết nối logistics, thương mại và dịch vụ, góp phần nâng cao giá trị khai thác của toàn tuyến cao tốc. Muốn vậy, hành lang pháp lý cần đi trước một bước, tạo nền tảng cho doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư và đổi mới.

Từ thực tế quá tải hiện nay, việc sớm hoàn thiện cơ chế mở rộng trạm dừng nghỉ không chỉ là yêu cầu cấp bách mà còn là điều kiện tiên quyết để hệ thống giao thông cao tốc phát triển bền vững trong giai đoạn tới.