Tư duy mới xây cao tốc gắn trạm dừng nghỉ nâng chất lượng hạ tầng giao thông

Việc phát triển hệ thống đường cao tốc tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng, không chỉ dừng lại ở mục tiêu mở rộng chiều dài tuyến mà còn hướng tới nâng cao chất lượng khai thác. Trong bối cảnh đó, Bộ Xây dựng đã đưa ra một cách tiếp cận mới: trạm dừng nghỉ không còn là hạng mục phụ trợ, mà trở thành cấu phần thiết yếu cần được đầu tư đồng bộ cùng tuyến đường.

Đây được xem là bước điều chỉnh đáng chú ý trong tư duy phát triển hạ tầng giao thông, khi yêu cầu về trải nghiệm và sự an toàn của người tham gia giao thông ngày càng được đặt lên hàng đầu.

Tư duy mới xây cao tốc gắn trạm dừng nghỉ nâng chất lượng hạ tầng giao thông.

Đẩy nhanh tiến độ hệ thống trạm dừng nghỉ trên các tuyến cao tốc

Theo quy hoạch mạng lưới đường bộ quốc gia, hệ thống cao tốc Việt Nam bao gồm 46 tuyến với tổng chiều dài hơn 10.100km. Trong đó, cao tốc Bắc – Nam phía Đông giữ vai trò trục xương sống với chiều dài quy hoạch khoảng 2.158km, hiện đã có hơn 2.000km cơ bản hoàn thành và đưa vào khai thác.

Trên tuyến này, tổng cộng 36 trạm dừng nghỉ đã được quy hoạch. Tuy nhiên, đến nay mới chỉ có 7 trạm hoàn thành và vận hành, trong khi 29 trạm còn lại đang được triển khai đầu tư xây dựng. Khoảng cách trung bình giữa các trạm khoảng 60km, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành, song tiến độ vẫn còn chậm so với yêu cầu đồng bộ khai thác.

Ở tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Tây, với chiều dài quy hoạch 1.249km, hiện mới có khoảng 121km được đưa vào sử dụng. Đến thời điểm này, 6 trạm dừng nghỉ đã được xác định vị trí, chủ yếu nằm trên các đoạn đã hoặc sắp triển khai đầu tư.

Đối với 44 tuyến cao tốc còn lại, tổng chiều dài đã khai thác đạt khoảng 1.177km, cùng với hơn 1.000km đang xây dựng. Hệ thống trạm dừng nghỉ tương ứng gồm 10 trạm đã vận hành, 14 trạm đang thi công và 12 trạm đã xác định vị trí trong dự án.

Đáng chú ý, trong số 24 trạm do Bộ Xây dựng quản lý trực tiếp, đã có 21 trạm ký hợp đồng đầu tư theo hình thức xã hội hóa. Tiến độ triển khai ghi nhận những chuyển biến tích cực trong thời gian gần đây, khi một số trạm đã hoàn thành các hạng mục dịch vụ thiết yếu, từng bước phục vụ người dân.

Tuy vậy, vẫn còn không ít khó khăn, chủ yếu đến từ công tác giải phóng mặt bằng và thủ tục đất đai. Hiện 20/21 trạm đã hoàn tất giải phóng mặt bằng, trong khi một số dự án vẫn vướng mắc liên quan đến đất rừng hoặc thủ tục giao, cho thuê đất.

Thay đổi cách tiếp cận đầu tư để nâng cao hiệu quả khai thác

Không chỉ dừng ở việc thúc đẩy tiến độ, Bộ Xây dựng đang chuyển mạnh sang siết chặt trách nhiệm của các nhà đầu tư, đồng thời thay đổi cách tiếp cận đối với các dự án mới.

Theo đó, các trạm dừng nghỉ phải được xác định ngay từ giai đoạn lập dự án cao tốc, triển khai đồng thời và đưa vào khai thác cùng thời điểm với tuyến đường. Điều này nhằm khắc phục tình trạng “đường thông nhưng dịch vụ chưa sẵn sàng”, vốn từng xảy ra ở nhiều dự án trước đây.

Bên cạnh yêu cầu về tiến độ, chất lượng dịch vụ tại các trạm dừng nghỉ cũng được đặt ra rõ ràng hơn. Các hạng mục thiết yếu như khu vệ sinh, bãi đỗ xe, cung cấp nhiên liệu và dịch vụ ăn uống phải đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia, bảo đảm an toàn và thuận tiện cho người sử dụng.

Đối với các dự án chậm tiến độ, Bộ Xây dựng yêu cầu kiểm điểm trách nhiệm hằng tuần. Trường hợp không có chuyển biến, nhà đầu tư có thể bị xử lý theo hợp đồng, thậm chí chấm dứt dự án. Đây được xem là biện pháp mạnh nhằm bảo đảm tính nghiêm túc trong triển khai.

Ở góc độ dài hạn, cách tiếp cận mới còn mở rộng sang các tuyến đường vành đai đô thị có tiêu chuẩn cao tốc. Với đặc thù kết nối nhiều loại hình giao thông, việc bố trí trạm dừng nghỉ sẽ được nghiên cứu linh hoạt, phù hợp với điều kiện khai thác thực tế.

Theo đánh giá của các chuyên gia, việc coi trạm dừng nghỉ là một phần không thể tách rời của cao tốc phản ánh bước tiến trong tư duy phát triển hạ tầng. Khi mạng lưới cao tốc ngày càng mở rộng, nhu cầu dừng nghỉ an toàn, liên tục và tiện nghi trở thành yếu tố quyết định hiệu quả khai thác.

Thực tế cho thấy, một tuyến cao tốc dù đạt tiêu chuẩn kỹ thuật cao nhưng thiếu hệ thống dịch vụ đi kèm vẫn khó phát huy tối đa giá trị. Ngược lại, khi trạm dừng nghỉ được đầu tư bài bản, không chỉ giúp người dân di chuyển thuận tiện hơn mà còn tạo ra cơ hội phát triển dịch vụ, thúc đẩy kinh tế địa phương.

Mục tiêu cơ bản hoàn thành hệ thống trạm dừng nghỉ trên tuyến Bắc – Nam phía Đông trong năm 2026 vì vậy mang ý nghĩa vượt ra ngoài một kế hoạch đầu tư đơn thuần. Đây còn là thông điệp về một giai đoạn phát triển mới của hạ tầng giao thông Việt Nam, nơi yếu tố đồng bộ và trải nghiệm người dùng được đặt ngang hàng với tốc độ xây dựng.

Trong bối cảnh nhu cầu đi lại ngày càng gia tăng, cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng hệ thống cao tốc, tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế bền vững trong những năm tới.