PGS. TS Ngô Trí Long: Thu hẹp chênh lệch giá vàng 10% mới là ổn định thực chất

Hiện thị trường vàng Việt Nam đang trở thành tâm điểm chú ý với những biến động khó lường, PGS. TS Ngô Trí Long - chuyên gia kinh tế đã đưa ra những nhận định sâu sắc về căn nguyên của sự bất ổn và hướng đi cần thiết để tái cấu trúc thị trường vàng.

Với kinh nghiệm nhiều năm phân tích các kênh tài sản trú ẩn cùng biến động quốc tế, ông Long nhấn mạnh, việc điều hành và ổn định thị trường vàng không thể chỉ là thao tác kỹ thuật nhằm kéo giá xuống, mà phải gắn với cấu trúc vận hành minh bạch và cạnh tranh công bằng.

PGS. TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế (Ảnh: Phan Chính)

Vàng trong nền kinh tế quốc gia, theo ông Long, có vai trò vượt xa một kênh đầu tư thông thường. "Trong kinh tế, vàng rất gần với đồng tiền", ông Long khẳng định. Điều này được minh chứng rõ ràng khi Việt Nam phải chống "vàng hóa" nền kinh tế cách đây hơn một thập kỷ, thời điểm mà vàng được sử dụng như một phương tiện thanh toán chính. Nghị định 24 ra đời sau đó đã góp phần quan trọng vào việc ổn định kinh tế vĩ mô từ năm 2015, tách vai trò của vàng ra khỏi chính sách tiền tệ. Ngày nay, vàng vẫn tác động không nhỏ đến cân đối ngoại tệ, thu ngân sách và hành vi đầu tư của người dân. Sự bất ổn của thị trường vàng sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến các cân đối vĩ mô của quốc gia.

Nút thắt chênh lệch 10% và nguy cơ độc quyền nhóm

Vấn đề cốt lõi và cấp bách nhất đang kìm hãm thị trường vàng Việt Nam, theo PGS. TS Ngô Trí Long, chính là mức chênh lệch giá quá lớn giữa vàng trong nước và giá thế giới. Hiện mức chênh lệch này duy trì ở khoảng 10 đến 11 điểm phần trăm, một con số đáng báo động khi so sánh với các nước trong khu vực, nơi mức chênh lệch chỉ dao động từ 0,5 đến 1,2 điểm phần trăm.

Ông cảnh báo rõ ràng rằng chênh lệch quá lớn này kéo theo hàng loạt hệ lụy tiêu cực cho nền kinh tế. Thứ nhất là thúc đẩy buôn lậu vàng qua biên giới, gây thất thoát ngoại tệ đáng kể và làm giảm nguồn thu thuế của nhà nước. Thứ hai là khiến thị trường bị méo mó, tạo ra lợi thế độc quyền cho một số tổ chức lớn có khả năng kiểm soát nguồn cung, từ đó thao túng giá trong nước theo hướng có lợi cho riêng mình. Đây là một sự thất bại về mặt cấu trúc thị trường, nơi giá cả không được quyết định bởi cung cầu tự nhiên mà bị chi phối bởi các yếu tố quản lý và độc quyền.

Ông Long ghi nhận việc ban hành Nghị định 232/2025/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP) là một bước đi đúng hướng, thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc xóa bỏ độc quyền vàng miếng và mở cơ chế cạnh tranh có kiểm soát. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra một bất cập lớn trong các điều kiện kinh doanh được đề xuất: điều kiện vốn tối thiểu cho doanh nghiệp kinh doanh vàng miếng lên đến 1.000 tỉ đồng, và ngân hàng là trên 10.000 tỉ đồng. Điều kiện này đã khiến chỉ rất ít đơn vị đủ khả năng tham gia thị trường, từ đó nảy sinh nguy cơ tạo ra một "độc quyền nhóm" mới, thay vì xóa bỏ hoàn toàn cơ chế độc quyền hiện tại. Nếu thị trường vẫn rơi vào tay một nhóm nhỏ, tính cạnh tranh và minh bạch sẽ vẫn là bài toán khó giải.

Chênh lệch giá vàng quá lớn này kéo theo hàng loạt hệ lụy tiêu cực cho nền kinh tế.

Cải cách chính sách: Vàng tài khoản và vai trò của sàn giao dịch

Việc thành lập sàn giao dịch vàng trong nước được PGS. TS Ngô Trí Long đánh giá là "thuốc thử cần thiết" trong quá trình tái cấu trúc thị trường. Sàn vàng được kỳ vọng sẽ giúp minh bạch hóa hoạt động giao dịch, gom các giao dịch rải rác vào một hạ tầng kiểm định và thanh toán rõ ràng, từ đó giúp cơ quan quản lý dễ dàng nắm bắt dữ liệu.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo sàn vàng không phải là "cây đũa thần" tự động giải quyết mọi vấn đề. Nếu những nút thắt căn bản về cung – cầu, quản lý ngoại hối, và tâm lý tích trữ của người dân vẫn chưa được giải quyết triệt để, sàn vàng vẫn có thể bị các yếu tố ngoại lai chi phối. Ông nhấn mạnh tầm nhìn quản lý không thể dừng lại ở vàng vật chất mà cần tiến từng bước sang vàng tài khoản và vàng phái sinh, từ đó giúp thị trường có chiều sâu hơn và không chỉ là nơi giao dịch vật chất đơn thuần.

Ngoài ra, cũng theo ông Long, nên để thị trường vàng Việt Nam phát triển bền vững và đóng vai trò tích cực trong nền kinh tế, cần thực hiện ba trụ cột then chốt. Thứ nhất là minh bạch thông tin, trong đó dữ liệu giao dịch, giá cả, và nguồn cung phải được công khai, giám sát chặt chẽ. Thứ hai là cạnh tranh công bằng, phải hạn chế tuyệt đối độc quyền và các hành vi đầu cơ, tạo môi trường lành mạnh cho cả doanh nghiệp lớn và nhỏ. Thứ ba là sử dụng dữ liệu để điều hành, dòng giao dịch từ sàn vàng trong tương lai sẽ là cơ sở quan trọng cho việc hoạch định chính sách tiền tệ và ngoại hối, tránh tình trạng điều hành dựa trên cảm tính.

Ông Long kết lại bằng thông điệp cốt lõi: "Ổn định thị trường vàng không có nghĩa là 'ép giá' xuống. Cái cần là thu hẹp chênh lệch giữa giá trong nước và giá thế giới xuống mức hợp lý – đó mới là ổn định thực chất và bền vững." Những cải cách chính sách và thể chế tại Việt Nam được coi là then chốt, nhưng chỉ khi song hành với sự minh bạch và cạnh tranh công bằng, kênh vàng mới thực sự đóng vai trò "thanh khoản ổn định" chứ không còn là rủi ro tiềm tàng.