Giải bài toán vốn ngàn tỷ cho cuộc đua chuyển đổi xanh

Các rào cản thương mại về tiêu chuẩn carbon và môi trường đang dần khép lại cơ hội của những mô hình kinh doanh truyền thống. Muốn đi tiếp, doanh nghiệp buộc phải đầu tư đổi mới dây chuyền, nâng cấp công nghệ và áp dụng hệ thống quản trị đạt chuẩn quốc tế. Dù vậy, chi phí đầu tư ban đầu luôn là bài toán khiến nhiều đơn vị cân nhắc.

Trái phiếu xanh là một loại trái phiếu Chính phủ được phát hành để đầu tư cho các dự án liên quan đến hoạt động bảo vệ môi trường theo quy định tại Luật bảo vệ môi trường (dự án xanh) và nằm trong danh mục dự án được phân bổ vốn đầu tư công theo quy định của Luật đầu tư công, Luật ngân sách Nhà nước (Ảnh minh họa).

Nhìn nhận về làn sóng này dưới góc độ quản trị rủi ro tài chính, ông Giandomenico Zappia - Chủ tịch EuroCham Việt Nam đánh giá: "Tài chính bền vững không đơn thuần là phát hành trái phiếu xanh hay cung cấp các khoản vay ưu đãi, mà là sự thay đổi trong cách các tổ chức tài chính đánh giá giá trị và rủi ro của một dự án. Một công trình có chi phí đầu tư ban đầu thấp nhưng tiêu thụ nhiều năng lượng, phát thải lớn hoặc không đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường trong tương lai thực chất không phải là khoản đầu tư hiệu quả".

Thực tế thị trường cho thấy, các công trình đáp ứng tiêu chuẩn xanh đang tạo ra lợi thế kinh tế rất rõ ràng: giảm chi phí vận hành, nâng tỷ lệ lấp đầy, tăng giá trị tài sản và có giá thuê cao hơn từ 5% đến 7% so với mặt bằng chung.

Thị trường tài chính trong nước đang chứng kiến những chuyển dịch dòng vốn rất rõ nét. Tính đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng bất động sản đã chạm mốc khoảng 2 triệu tỷ đồng, đặt ra bài toán cấp thiết về việc điều hướng dòng vốn vào các dự án bền vững thay vì chạy theo quy mô thuần túy.

Qua tìm hiểu được biết, ở khối ngân hàng thương mại Nhà nước, Agribank đã dành khoảng 400.000 tỷ đồng trong năm 2025 cho các chương trình tín dụng ưu đãi, tập trung vào nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sạch, chế biến nông - lâm - thủy sản và các dự án sản xuất thân thiện với môi trường. Đơn vị này cũng vừa phát hành 5.000 tỷ đồng trái phiếu xanh riêng lẻ để tạo nguồn vốn chuyên biệt cho các mục tiêu phát triển bền vững.

Nhận định về chuyển đổi xanh, bà Nguyễn Thị Thu Hà - thành viên Hội đồng Thành viên Ngân hàng Agribank khẳng định chuyển đổi xanh hiện là định hướng chiến lược của ngành ngân hàng nhằm đồng hành cùng doanh nghiệp hướng tới cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Bên cạnh dòng vốn nội, các định chế tài chính quốc tế cũng đang mở rộng cửa cho doanh nghiệp Việt. Để tiếp cận được nguồn lực này, các chứng nhận kỹ thuật đóng vai trò như chìa khóa mở cánh cửa vốn ngoại. Ông Vũ Hồng Phong - chuyên gia kỹ thuật EDGE của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) nhấn mạnh, chứng nhận công trình xanh chính là "tấm hộ chiếu" để doanh nghiệp tiếp cận tín dụng xanh, trái phiếu xanh và các khoản đầu tư quốc tế, giúp ngân hàng có cơ sở định lượng chính xác mức độ rủi ro và hiệu quả tiết kiệm năng lượng.

Minh chứng thực tế là hệ thống Vinschool từng huy động thành công khoản vay hợp vốn 150 triệu USD, hay Tập đoàn Nhựa Bình Thuận phát hành thành công trái phiếu xanh dưới sự bảo lãnh của GuarantCo.

Tuy nhiên, dư địa và thách thức phía trước vẫn rất lớn. Để hoàn tất mục tiêu Net Zero vào năm 2040, Việt Nam sẽ cần khoảng 368 tỷ USD. Trong đó, riêng ngành xây dựng đã tiêu thụ tới 36-40% tổng năng lượng và phát thải khoảng 25% lượng khí nhà kính toàn quốc.

Phân tích về khả năng hấp thụ vốn của thị trường, bà Chử Thị Lan Hương - Cố vấn ESG Ngân hàng Techcombank, Phó Chủ tịch Ủy ban Tài chính bền vững EuroCham nhận định: các công cụ như tín dụng xanh, trái phiếu xanh hay trái phiếu liên kết bền vững rất phong phú, nhưng các quỹ đầu tư hiện chỉ ưu tiên những dự án "Bankable Green Projects" – tức là dự án vừa xanh vừa phải đẻ ra tiền, có phương án kinh doanh khả thi và quản trị rủi ro minh bạch.

Tài chính xanh vì vậy không dừng lại ở câu chuyện gọi vốn, mà chính là động lực bắt buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc toàn diện mô hình sản xuất. Việc lượng hóa các chỉ số tiết kiệm năng lượng, minh bạch dữ liệu ESG ngay từ đầu sẽ là tấm "giấy thông hành" duy nhất giúp sản phẩm Việt vượt qua các rào cản kỹ thuật để cắm cờ trên chuỗi cung ứng toàn cầu.