Ngân hàng được linh hoạt hơn khi giao dịch ngoại tệ với NHNN

Việc sửa đổi Thông tư 26/2021/TT-NHNN tập trung vào những khâu mà ngân hàng phải xử lý thường xuyên khi giao dịch ngoại tệ với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN). Sau quá trình lấy ý kiến, một số quy định đã được điều chỉnh để phù hợp hơn với mô hình quản trị đa dạng của các tổ chức tín dụng, trong khi nghĩa vụ thanh toán và báo cáo vẫn được đặt trong khuôn khổ rõ ràng.

Bỏ cách quy định cứng về chức danh người ký

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất liên quan đến thẩm quyền ký đề nghị giao dịch ngoại tệ với NHNN.

Phương án ban đầu yêu cầu người ký phải là Phó Tổng giám đốc hoặc chức danh tương đương trở lên. Nếu người có thẩm quyền vắng mặt, việc ủy quyền chỉ được thực hiện từng lần bằng văn bản cho Giám đốc Khối hoặc chức danh tương đương, đồng thời không được ủy quyền thường xuyên hoặc không xác định thời hạn.

Giao dịch ngoại tệ, hay còn gọi là giao dịch ngoại hối, là giao dịch mà 2 bên thực hiện mua vào hoặc bán ra các tiền tệ quốc tế.

Quy định này nhận được nhiều ý kiến từ các ngân hàng do cơ cấu tổ chức và mô hình quản trị của mỗi tổ chức tín dụng không giống nhau.

Eximbank đặt vấn đề về việc chưa có tiêu chí pháp lý thống nhất để xác định thế nào là “chức danh tương đương”. Ngân hàng này cũng cho rằng người có thẩm quyền quyết định hoạt động ngoại hối tại một tổ chức tín dụng không nhất thiết phải giữ chức danh Phó Tổng giám đốc.

Loạt ngân hàng như VietinBank, HDBank, Agribank, MB, ANZ Việt Nam, BNP Paribas, UOB và Standard Chartered cũng đề xuất các phương án theo hướng linh hoạt hơn đối với cơ chế ủy quyền.

Sau khi xem xét, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu theo hướng không quy định cứng chức danh của người có thẩm quyền ký.

Theo phương án mới, người ký duyệt đề nghị giao dịch ngoại tệ với NHNN và người ký xác nhận giao dịch phải là người đại diện theo pháp luật hoặc người đại diện theo ủy quyền của tổ chức tín dụng được phép.

Điểm thay đổi ở đây không chỉ nằm ở việc mở rộng đối tượng được ký. Trọng tâm quản lý được chuyển từ việc xác định “người giữ chức vụ gì” sang xác định người đó có căn cứ pháp lý để thực hiện thẩm quyền hay không.

Điều này tạo dư địa để các ngân hàng tổ chức quy trình giao dịch phù hợp với cơ cấu quản trị nội bộ. Tuy nhiên, trách nhiệm không được chuyển ra khỏi tổ chức tín dụng. Ngân hàng vẫn phải chịu trách nhiệm về việc phân công, ủy quyền cũng như các giao dịch do người được ủy quyền thực hiện.

Thanh toán chậm vẫn chịu mức phạt rõ ràng

Ở chiều ngược lại, dự thảo tiếp tục duy trì kỷ luật đối với nghĩa vụ thanh toán trong giao dịch ngoại tệ.

Trường hợp thanh toán chậm so với thời hạn đã thỏa thuận, mức phạt đối với ngoại tệ được xác định bằng 150% lãi suất qua đêm do ngân hàng đại lý thanh toán áp dụng. Với đồng Việt Nam, mức phạt bằng 150% lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng của NHNN.

Quy định này không áp dụng nếu việc chậm thanh toán xuất phát từ sự kiện bất khả kháng.

Đây cũng là vấn đề được các ngân hàng quan tâm, nhất là trong những tình huống liên quan đến sự cố hệ thống thanh toán, SWIFT, ngân hàng đại lý hoặc mất kết nối. Một số ý kiến đề nghị làm rõ cách thức chứng minh sự kiện bất khả kháng để có cơ sở xác định trường hợp được miễn phạt.

Cục Quản lý ngoại hối cho rằng mỗi sự kiện có tính chất khác nhau, vì vậy việc xác định và chứng minh phải căn cứ vào tình hình thực tế cùng các quy định pháp luật có liên quan.

Đáng lưu ý, được miễn phạt do sự kiện bất khả kháng không đồng nghĩa với việc được miễn nghĩa vụ thanh toán. Đây là ranh giới quan trọng trong cơ chế xử lý được đề xuất.

Vi phạm báo cáo có thể dẫn tới tạm ngừng giao dịch

Chế độ báo cáo cũng được điều chỉnh theo hướng xác định cụ thể hơn ngưỡng vi phạm.

Theo phương án được điều chỉnh, tổ chức tín dụng không gửi báo cáo hoặc gửi không đúng thời hạn từ ba lần trở lên trong ba tháng liên tiếp có thể bị tạm ngừng giao dịch ngoại tệ trong thời hạn ba tháng.

Cách tính này khác với phương án ban đầu, vốn xác định theo một quý.

Dự thảo đồng thời đề xuất bỏ tiêu chí “báo cáo không đúng nội dung” khỏi nhóm hành vi làm căn cứ áp dụng biện pháp tạm ngừng giao dịch.

Lý do được Cục Quản lý ngoại hối đưa ra là các tổ chức tín dụng hiện thực hiện báo cáo tự động qua hệ thống Refinitiv và theo mẫu của NHNN. Trong điều kiện đó, chưa có cơ sở để xác định riêng hành vi báo cáo “không đúng nội dung” như một tiêu chí độc lập.

Như vậy, thay vì mở rộng các trường hợp có thể dẫn đến tạm ngừng giao dịch, quy định mới có xu hướng tập trung vào những vi phạm có thể xác định tương đối rõ ràng về số lần và thời hạn.

Với ngân hàng, đây là nhóm quy định có tác động trực tiếp đến quy trình kiểm soát nội bộ. Việc bảo đảm báo cáo đúng hạn không còn đơn thuần là yêu cầu về dữ liệu mà có thể liên quan đến khả năng tiếp tục thực hiện giao dịch ngoại tệ với NHNN.

Nhìn từ toàn bộ dự thảo, hướng sửa đổi đang cho thấy một cách tiếp cận khá rõ: linh hoạt hơn ở những vấn đề thuộc cơ cấu tổ chức và thẩm quyền nội bộ của ngân hàng, nhưng không nới lỏng các nghĩa vụ cốt lõi về thanh toán và báo cáo.

Đây là điểm đáng chú ý đối với các tổ chức tín dụng khi chuẩn bị quy trình thực hiện giao dịch theo quy định mới. Nếu được hoàn thiện theo hướng hiện tại, Thông tư sửa đổi sẽ giúp giảm cách hiểu khác nhau về người có thẩm quyền ký, đồng thời xác định cụ thể hơn những tình huống có thể phát sinh chế tài trong quá trình giao dịch ngoại tệ với NHNN.