Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 295/2026/NĐ-CP ngày 23/7/2026 quy định về đăng ký tổ hợp tác, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong quá trình triển khai Luật Hợp tác xã năm 2023. Không chỉ thay đổi về trình tự, thủ tục hành chính, nghị định còn thiết lập cơ chế quản lý theo hướng số hóa, liên thông dữ liệu quốc gia và phân cấp mạnh cho chính quyền cấp xã. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian gia nhập thị trường, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động của khu vực kinh tế tập thể.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, hợp tác xã và nhà đầu tư, việc nhận diện đúng các điểm mới của Nghị định 295 không chỉ giúp bảo đảm tuân thủ pháp luật mà còn tận dụng hiệu quả các cơ chế cải cách thủ tục hành chính trong giai đoạn chuyển đổi số.
 |
| Nghị định 295/2026/NĐ-CP: Những điểm mới doanh nghiệp và hợp tác xã cần đặc biệt lưu ý khi đăng ký hoạt động |
Hoàn thiện khung pháp lý về đăng ký hợp tác xã theo tinh thần Luật Hợp tác xã năm 2023
Luật Hợp tác xã năm 2023 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 20/6/2023, có hiệu lực từ ngày 01/7/2024, đã tạo nền tảng pháp lý mới cho việc tổ chức và hoạt động của khu vực kinh tế tập thể. Tuy nhiên, để các quy định của luật đi vào thực tiễn, cần có văn bản hướng dẫn cụ thể về đăng ký thành lập, đăng ký thay đổi nội dung đăng ký, đăng ký hoạt động của chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm kinh doanh cũng như việc xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước.
Trong bối cảnh đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 295/2026/NĐ-CP nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Hợp tác xã năm 2023, đồng thời đồng bộ với chủ trương cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số quốc gia và xây dựng Chính phủ điện tử.
Điểm đáng chú ý là nghị định không đơn thuần quy định về hồ sơ, trình tự, thủ tục đăng ký mà còn thiết lập cơ chế phối hợp giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đây là nền tảng để hình thành hệ thống đăng ký hợp tác xã thống nhất trên phạm vi toàn quốc, giảm tối đa việc yêu cầu người dân và doanh nghiệp cung cấp lại các thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu của Nhà nước.
Phân cấp mạnh thẩm quyền đăng ký cho cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã
Một trong những thay đổi có tính cải cách rõ nét của Nghị định 295 là việc giao cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã trực tiếp thực hiện phần lớn thủ tục đăng ký đối với tổ hợp tác, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã.
Nếu trước đây nhiều thủ tục tập trung ở cấp huyện hoặc cấp tỉnh thì nay mô hình quản lý được điều chỉnh theo hướng gần dân, sát cơ sở hơn. Việc phân cấp này phù hợp với chủ trương tinh gọn bộ máy hành chính và tăng cường trách nhiệm của chính quyền địa phương trong giải quyết thủ tục hành chính.
Đáng chú ý, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã không chỉ tiếp nhận hồ sơ mà còn thực hiện việc nhập dữ liệu lên Hệ thống thông tin về đăng ký hợp tác xã, phối hợp với cơ quan thuế, xử lý hồ sơ điện tử, cấp giấy chứng nhận đăng ký và quản lý thông tin đăng ký trong suốt quá trình hoạt động của hợp tác xã.
Từ góc độ doanh nghiệp và hợp tác xã, việc phân cấp này giúp giảm đáng kể thời gian đi lại, rút ngắn khoảng cách giữa cơ quan quản lý với chủ thể đăng ký, đồng thời tạo điều kiện giải quyết nhanh các yêu cầu thay đổi nội dung đăng ký phát sinh trong quá trình hoạt động.
Kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư – bước tiến lớn trong cải cách thủ tục hành chính
Một điểm mới nổi bật khác của Nghị định 295 là việc khai thác trực tiếp dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư phục vụ giải quyết thủ tục đăng ký.
Theo Điều 10, cơ quan đăng ký kinh doanh được quyền khai thác các thông tin như họ tên, ngày tháng năm sinh, số định danh cá nhân, quốc tịch, nơi thường trú, nơi ở hiện nay… từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để phục vụ việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ đăng ký.
Điều này đồng nghĩa với việc người đăng ký sẽ không phải nộp lại nhiều loại giấy tờ nhân thân khi dữ liệu đã được chia sẻ giữa các hệ thống thông tin của Nhà nước.
Chỉ trong trường hợp chưa có số định danh cá nhân hoặc việc kết nối dữ liệu gặp sự cố thì hồ sơ mới phải bổ sung bản sao căn cước, hộ chiếu hoặc giấy tờ thay thế theo quy định. Quy định này vừa giảm giấy tờ hành chính vừa bảo đảm tính chính xác của dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước.
Ở góc độ quản trị doanh nghiệp, đây là bước tiến quan trọng nhằm cắt giảm chi phí tuân thủ, hạn chế tình trạng khai báo trùng lặp và giảm nguy cơ phát sinh sai sót trong quá trình đăng ký.
Chỉ phải nộp một bộ hồ sơ – chấm dứt tình trạng yêu cầu bổ sung giấy tờ ngoài quy định
Một trong những nội dung được cộng đồng hợp tác xã quan tâm là việc đơn giản hóa thành phần hồ sơ.
Khoản 1 Điều 11 quy định người thành lập tổ hợp tác, hợp tác xã hoặc liên hiệp hợp tác xã chỉ phải nộp một bộ hồ sơ khi thực hiện thủ tục đăng ký. Đặc biệt, khoản 2 Điều 11 nhấn mạnh cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã không được yêu cầu nộp thêm hồ sơ hoặc giấy tờ ngoài những thành phần đã được Luật Hợp tác xã và Nghị định 295 quy định.
Đây là quy định có ý nghĩa thực tiễn rất lớn bởi trên thực tế, việc yêu cầu bổ sung giấy tờ ngoài quy định từng là một trong những nguyên nhân kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính.
Đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tư vấn thành lập hợp tác xã, quy định này cũng tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để bảo vệ quyền lợi của khách hàng khi thực hiện các thủ tục đăng ký.
Hồ sơ bằng tiếng nước ngoài phải có bản dịch tiếng Việt được chứng thực
Nghị định 295 cũng quy định chặt chẽ về ngôn ngữ sử dụng trong hồ sơ đăng ký.
Theo khoản 3 Điều 11, hồ sơ đăng ký được lập bằng tiếng Việt; trường hợp có tài liệu bằng tiếng nước ngoài thì phải kèm theo bản dịch tiếng Việt được chứng thực chữ ký người dịch. Nếu tài liệu được lập song ngữ thì bản tiếng Việt là căn cứ sử dụng để thực hiện thủ tục đăng ký.
Quy định này đặc biệt quan trọng đối với các hợp tác xã có thành viên là nhà đầu tư nước ngoài hoặc có yếu tố hợp tác quốc tế, giúp hạn chế các tranh chấp về nội dung tài liệu trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính.
(Còn tiếp – Phần 2: Phân tích chuyên sâu các điểm mới về ủy quyền, đăng ký ngành nghề, mã số hợp tác xã, tên hợp tác xã, quy trình điện tử và những tác động trực tiếp đến doanh nghiệp.)
