Mở đường huy động vốn dài hạn cho dự án PPP qua kênh trái phiếu

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định quy định việc chào bán trái phiếu ra công chúng của doanh nghiệp dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Theo cơ quan soạn thảo, việc xây dựng khung pháp lý riêng cho doanh nghiệp dự án PPP được đánh giá là cần thiết trong bối cảnh nhu cầu vốn cho các công trình hạ tầng chiến lược ngày càng lớn, trong khi khả năng đáp ứng từ hệ thống tín dụng ngân hàng đang chịu nhiều áp lực.

Hiện nay, Việt Nam đang đẩy mạnh triển khai hàng loạt dự án quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, mục tiêu hoàn thành 3.000 km đường bộ cao tốc, hệ thống đường sắt đô thị tại các thành phố lớn, hạ tầng chuyển đổi số quốc gia, cũng như các dự án năng lượng, môi trường, cấp thoát nước và ứng phó biến đổi khí hậu.

Đây đều là những lĩnh vực cần nguồn vốn đầu tư rất lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài và đòi hỏi dòng vốn trung, dài hạn ổn định.

Theo Bộ Tài chính, hiện phần lớn nguồn vốn của doanh nghiệp dự án PPP vẫn phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, bên cạnh vốn ngân sách nhà nước hỗ trợ và vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư. Tuy nhiên, việc phụ thuộc lớn vào nguồn vốn vay ngân hàng đang bộc lộ nhiều hạn chế.

Các tổ chức tín dụng phải chịu áp lực cân đối nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn, đồng thời bị giới hạn về hạn mức cấp tín dụng và yêu cầu kiểm soát rủi ro đối với các khoản vay hạ tầng quy mô lớn.

Bên cạnh đó, biến động lãi suất và chi phí vốn cũng ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả tài chính và khả năng hoàn vốn của các dự án PPP.

Trong bối cảnh đó, phát triển thị trường trái phiếu được xem là giải pháp quan trọng nhằm đa dạng hóa nguồn vốn cho đầu tư hạ tầng, giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng và mở rộng cơ hội tham gia của các nhà đầu tư tổ chức vào các dự án quốc gia.

Theo đánh giá của Ban soạn thảo, khung pháp lý hiện hành về phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng chưa thực sự phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp dự án PPP.

Khác với doanh nghiệp thông thường, doanh nghiệp PPP thường được thành lập riêng để triển khai một dự án cụ thể, có vòng đời hoạt động gắn với vòng đời dự án. Trong giai đoạn đầu, doanh nghiệp chủ yếu tập trung xây dựng công trình nên chưa phát sinh doanh thu hoặc lợi nhuận ổn định.

Nhiều doanh nghiệp cũng chưa có đủ thời gian hoạt động hoặc lịch sử tài chính để đáp ứng các điều kiện phát hành trái phiếu theo quy định hiện hành.

Ngoài ra, tài sản bảo đảm và khả năng trả nợ của doanh nghiệp PPP chủ yếu phụ thuộc vào dòng tiền khai thác công trình, quyền kinh doanh dự án hoặc cơ chế chia sẻ rủi ro của Nhà nước theo hợp đồng PPP, thay vì năng lực tài chính độc lập của doanh nghiệp.

Dự thảo Nghị định được xây dựng theo hướng kế thừa một số quy định đã được kiểm chứng hiệu quả trong Luật Chứng khoán và Nghị định 155/2020/NĐ-CP, như yêu cầu về vốn điều lệ, phương án phát hành, phương án sử dụng vốn và trả nợ, điều kiện không có nợ quá hạn trên 1 năm, có cam kết nghĩa vụ với nhà đầu tư và có công ty chứng khoán tư vấn phát hành.

Đáng chú ý, dự thảo quy định trái phiếu chào bán ra công chúng của doanh nghiệp dự án PPP phải có tài sản hoặc cơ chế bảo đảm thanh toán. Đồng thời, mỗi đợt phát hành bắt buộc phải có đại diện người sở hữu trái phiếu nhằm tăng cường minh bạch và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Theo giới chuyên gia, nếu được ban hành, nghị định mới sẽ góp phần tháo gỡ điểm nghẽn vốn cho các dự án PPP, thúc đẩy phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo chiều sâu và tạo thêm động lực huy động nguồn lực xã hội cho phát triển hạ tầng quốc gia trong giai đoạn tới.