Sau quá trình tính toán hiệu quả kinh tế, chủ đầu tư đã đề xuất không thu hồi quặng bauxit do chi phí quá lớn, nguy cơ kéo dài tiến độ thi công và hiệu quả tài chính âm hàng trăm tỷ đồng.
Đề xuất này không chỉ phản ánh bài toán kinh tế đơn thuần, mà còn cho thấy cách tiếp cận mới trong tư duy phát triển hạ tầng: không phải cứ có tài nguyên là khai thác bằng mọi giá.
 |
| Việc thu hồi quặng bauxit trong quá trình thi công dự án cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc không mang lại hiệu quả kinh tế, kéo dài thời gian thực hiện dự án. Ảnh minh hoạ |
Theo báo cáo gửi UBND tỉnh Lâm Đồng và Sở Nông nghiệp và Môi trường, Công ty TNHH đầu tư đường Cao tốc Tân Phú – Bảo Lộc cho biết đơn vị tư vấn là Công ty Cổ phần Tư vấn đầu tư mỏ và công nghiệp Vinacomin đã hoàn tất đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội đối với việc thu hồi quặng bauxit trong phạm vi dự án.
Kết quả cho thấy tổng khối lượng quặng nguyên khai cần thu hồi lên tới hơn 7,57 triệu tấn. Tuy nhiên, để khai thác được lượng quặng này, dự án phải bóc xúc hơn 1 triệu m3 đất phủ và hoàn trả hơn 2,4 triệu m3 đất đắp theo cốt nền tuyến cao tốc.
Bài toán kinh tế nhanh chóng cho ra kết quả không mấy khả quan. Tổng chi phí khai thác, hoàn thổ, vận chuyển, thuế tài nguyên, phí môi trường và các chi phí liên quan lên tới hơn 491 tỷ đồng, trong khi tổng doanh thu dự kiến chỉ đạt khoảng 88,5 tỷ đồng. Phương án này khiến dự án lỗ sau thuế hơn 402 tỷ đồng.
“Đào quặng” có thể làm chậm cả tuyến cao tốc
Điểm đáng lưu ý không chỉ nằm ở khoản lỗ tài chính. Theo đơn vị tư vấn, nếu thực hiện thu hồi bauxit, tiến độ thi công cao tốc có thể kéo dài thêm từ 4-5 tháng.
Trong điều kiện thi công tuyến đường vốn đã phức tạp, việc phải bóc xúc và vận chuyển khối lượng lớn quặng ra khỏi khu vực công trường sẽ tạo thêm áp lực lớn về logistics, mặt bằng và an toàn giao thông.
Đặc biệt, việc vận chuyển đất hoàn thổ với cự ly hơn 10 km qua các tuyến đường hiện hữu tiềm ẩn nhiều rủi ro, từ nguy cơ tai nạn giao thông cho tới ảnh hưởng môi trường và đời sống dân cư khu vực.
Đây là bài toán mà nhiều dự án hạ tầng lớn hiện nay đang gặp phải: giữa mục tiêu tận thu tài nguyên và yêu cầu đẩy nhanh tiến độ công trình trọng điểm, đâu là ưu tiên hợp lý hơn?
Trong trường hợp cao tốc Tân Phú – Bảo Lộc, câu trả lời dường như đang nghiêng về phía hạ tầng giao thông.
Bởi lẽ, tuyến cao tốc này không đơn thuần là một dự án giao thông địa phương, mà được xem là “mảnh ghép chiến lược” kết nối vùng Đông Nam Bộ với Tây Nguyên.
Cao tốc mở đường cho không gian phát triển mới
Dự án cao tốc Tân Phú – Bảo Lộc có chiều dài khoảng 66 km, đi qua địa bàn tỉnh Đồng Nai và tỉnh Lâm Đồng, kết nối trực tiếp với tuyến cao tốc Dầu Giây – Tân Phú trong tương lai.
Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ góp phần giảm tải cho Quốc lộ 20 – tuyến huyết mạch thường xuyên ùn tắc, đặc biệt vào dịp lễ, cuối tuần và mùa du lịch.
Không ít người từng trải qua cảnh “chôn chân” hàng giờ trên đèo Bảo Lộc hiểu rõ giá trị của một tuyến cao tốc hiện đại đối với phát triển kinh tế vùng.
Với tổng vốn đầu tư khoảng 18.000 tỷ đồng, dự án được kỳ vọng tạo cú hích lớn cho du lịch, logistics, thương mại và thu hút đầu tư vào khu vực Tây Nguyên.
Đặc biệt, trong bối cảnh hạ tầng đang trở thành “đòn bẩy cạnh tranh” giữa các địa phương, việc đẩy nhanh tiến độ cao tốc mang ý nghĩa chiến lược hơn nhiều so với giá trị khai thác một phần quặng bauxit trên tuyến.
Nói cách khác, nếu khai thác bauxit khiến dự án chậm tiến độ và phát sinh thêm hàng loạt chi phí xã hội, thì lợi ích tổng thể có thể còn thấp hơn nhiều so với phương án ưu tiên hoàn thành tuyến đường đúng kế hoạch.
Không phải tài nguyên nào cũng nên khai thác bằng mọi giá
Câu chuyện tại cao tốc Tân Phú – Bảo Lộc cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong tư duy phát triển hiện nay.
Trước đây, với tâm lý “không để lãng phí tài nguyên”, nhiều dự án thường cố gắng tận thu tối đa khoáng sản trong quá trình thi công. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít trường hợp chi phí khai thác, hoàn thổ và xử lý môi trường lớn hơn rất nhiều so với giá trị tài nguyên thu được.
Đó là chưa kể các hệ lụy kéo theo như kéo dài tiến độ, đội vốn công trình, gia tăng áp lực giao thông và ảnh hưởng môi trường.
Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển bền vững, tư duy “khai thác hiệu quả” đang dần thay thế tư duy “khai thác tối đa”.
Hiệu quả ở đây không chỉ là lợi nhuận trực tiếp từ tài nguyên, mà còn phải tính tới chi phí cơ hội, lợi ích xã hội và giá trị dài hạn của dự án.
