Vì sao phải sớm sửa Luật Đất đai để dân bớt thiệt, dự án bớt treo?

Khắp các cửa ngõ Hà Nội, từ các dự án đường vành đai đến các khu đô thị mới, đâu đâu cũng thấy cảnh thi công nhộn nhịp. Thế nhưng, đằng sau những đại công trường ấy là những cuộc thương thảo giá đền bù đầy cam go. Nút thắt lớn nhất vẫn là giá bồi thường, khi người dân mong muốn mức giá tiệm cận thực tế, còn bảng giá Nhà nước đôi khi vẫn có "độ trễ".

Nghịch lý "vênh" giá và nỗi khổ dự án treo

Thực tế hiện nay, bảng giá đất của Nhà nước dùng để tính thuế, tiền thuê đất về cơ bản là ổn. Nhưng khi thu hồi đất, câu chuyện lại hoàn toàn khác. Khoảng trống giữa bảng giá và giá thị trường đang tạo ra thế kẹt cho cả chính quyền và người bị thu hồi đất.

Kỳ tích về công tác giải phóng mặt bằng để thực hiện Dự án đường vành đai 1 đã trở thành bài học quý đối với Thủ đô Hà Nội.

Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) chỉ rõ: Phương pháp định giá đất hiện nay vẫn phức tạp, phụ thuộc nhiều vào tư vấn độc lập. Đáng nói là, có những doanh nghiệp có thể mất 6 đến 12 tháng chỉ để chờ xác định giá, khiến chi phí cơ hội trôi qua, dự án thì "đắp chiếu".

Không chỉ vậy, luật hiện hành còn khuyết quy định về thu hồi đất khi nhà đầu tư không thỏa thuận được phần diện tích còn lại (quy mô nhỏ). Chính những "mảnh đất lẻ" này đã khiến nhiều dự án trở thành dự án "treo", gây lãng phí nguồn lực và khiến người dân trong khu vực quy hoạch đi không được, ở không xong.

Tại sao phải sửa Luật Đất đai 2024 sớm vào năm 2026?

Nhiều người thắc mắc Luật Đất đai 2024 vừa có hiệu lực chưa lâu, sao đã tính chuyện sửa? Theo Bộ Nông nghiệp & Môi trường, có 3 lý do "sát sườn":

Lệch pha bộ máy: Cả nước đã chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và xã/phường), nhưng Luật hiện hành vẫn quy định quy hoạch theo 3 cấp (quốc gia, tỉnh, huyện). Sự "vênh" này làm nhiều thủ tục hành chính bị ách tắc, không có nơi thực hiện.

Đồng bộ quy hoạch: Hiện nay quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành chưa thống nhất. Nhiều dự án đầu tư công cấp bách, phục vụ nhiệm vụ chính trị lại chưa có hoặc chưa phù hợp quy hoạch hiện có.

Áp lực giải phóng mặt bằng: Để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026 - 2030, các siêu dự án hạ tầng cần được triển khai với tốc độ thần tốc. Nếu không có cơ chế bồi thường minh bạch, tiến độ sẽ mãi "giậm chân tại chỗ".

Giải pháp nào để dân đồng thuận?

Ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch HoREA, nhấn mạnh giải pháp không phải là kéo co về giá mà là xây dựng cơ chế định giá bồi thường độc lập, có dữ liệu giao dịch được số hóa và kiểm chứng. Đặc biệt, hội đồng định giá phải có sự tham gia của đại diện người dân để đảm bảo tính khách quan.

Đại biểu Phạm Văn Hòa cũng gợi mở tư duy mới: Thay vì cố gắng định giá đất thật chính xác đến từng đồng thì có thể chấp nhận mức giá hợp lý theo bảng giá và điều tiết phần giá trị tăng thêm thông qua thuế, phí. Cách làm này vừa giúp Nhà nước thu được giá trị gia tăng, vừa giúp người dân nhanh chóng ổn định cuộc sống mới.

Việc sửa đổi Luật Đất đai vào năm 2026 không chỉ là chuyện của các nhà làm luật, mà chính là để trả lời cho câu hỏi của hàng triệu người dân: "Bao giờ thì giá đền bù thực sự công bằng?"