Biến tướng cơ chế "xin - cho" và hồi chuông cảnh báo từ thị trường
Ngành nông nghiệp Việt Nam đặt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2026 đạt 54 tỷ USD (riêng rau quả là 5,9 tỷ USD). Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay không phải là thị trường, mà là những lỗ hổng từ nội tại.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng thẳng thắn chỉ rõ: Thời gian gần đây đã phát sinh tình trạng vay mượn, mua bán, cho thuê mã số vùng trồng trái quy định; xuất hiện cơ chế "xin - cho" tiêu cực.
 |
| Dù được xuất khẩu chính ngạch sang thị trường Trung Quốc nhưng để hiện diện lâu dài, bền vững, sầu riêng Việt Nam phải đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường này. |
Hệ quả là nhiều nông sản xuất khẩu chưa chắc đã đến từ đúng vùng trồng được cấp mã. Chỉ tính từ năm 2025 đến nay, phía Trung Quốc đã phát cảnh báo không tuân thủ đối với 403 mã số vùng trồng và 240 mã số cơ sở đóng gói của Việt Nam. Điển hình là tình trạng ùn ứ sầu riêng vừa qua, khi xuất khẩu gặp khó, giá sụt giảm mạnh khiến người nông dân chịu thiệt thòi lớn nhất.
"Nút thắt" hạ tầng: Đắk Lắk, Lâm Đồng thiếu cơ sở kiểm nghiệm
Báo cáo từ các thủ phủ sầu riêng cho thấy áp lực rất lớn khi vào chính vụ:
Tỉnh Đắk Lắk: Đã nộp 151 hồ sơ vùng trồng sầu riêng mới để nâng tỷ lệ cấp mã lên 40% diện tích (khoảng 10.200 ha). Cái khó lớn nhất là thiếu cơ sở kiểm nghiệm tại chỗ, phải gửi ra ngoài tỉnh làm tăng chi phí logistics và tăng nguy cơ ùn ứ hàng hóa.
Tỉnh Lâm Đồng: Đã cấp 346 mã số vùng trồng sầu riêng (chiếm 60% diện tích kinh doanh). Tuy nhiên, năng lực kiểm nghiệm tại chỗ hiện tại hoàn toàn bất lực, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế khi vào cao điểm thu hoạch.
Tỉnh Sơn La: Đang nỗ lực rà soát để duy trì và cấp lại đầy đủ 216 mã số vùng trồng hiện có nhằm bảo vệ thị trường xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc.
Bộ Công an vào cuộc, quyết liệt chuyển đổi số
Để bảo vệ uy tín nông sản Việt Nam trên trường quốc tế, Phó Thủ tướng đã đưa ra hàng loạt chỉ đạo áp đặt chế tài mạnh:
Bộ Công an: Vào cuộc xử lý nghiêm các hành vi môi giới, mua bán, cho thuê mã số vùng trồng hoặc làm sai lệch kết quả kiểm nghiệm.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Khẩn trương rà soát quy trình cấp mã số theo hướng nhanh nhất, thúc đẩy phân cấp triệt để cho địa phương; đồng thời làm việc với Tổng cục Hải quan Trung Quốc để đẩy nhanh tiến độ phê duyệt.
Các địa phương: Phải mạnh dạn phân cấp xuống cơ sở để rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ; chủ động xây dựng bản đồ chất lượng đất, vùng trồng và hỗ trợ kinh phí hậu kiểm.
Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao: Tăng cường bám sát thị trường, phát cảnh báo sớm về các rào cản kỹ thuật để hỗ trợ thông quan nhanh, đặc biệt là mặt hàng sầu riêng.
"Chúng ta phải quyết tâm hành động để bảo vệ uy tín nông sản Việt Nam và bảo đảm lợi ích bền vững cho người nông dân" - Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.
