Ý nghĩa đằng sau việc Nhật Bản cung ứng dầu thô cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn

Trong khuôn khổ chuyến thăm và làm việc tại Việt Nam sáng 2/5,Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã cam kết thu xếp và đảm bảo nguồn cung dầu thô cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, nằm trong khuôn khổ Sáng kiến “Đối tác về khả năng chống chịu năng lượng và tài nguyên châu Á” (Power Asia). Thủ tướng Nhật Bản cho biết đây là dự án đầu tiên theo Sáng kiến Power Asia do bà mới khởi xướng trong khuôn khổ AZEC.

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae trong chuyến thăm chính thức Việt Nam từ ngày 1/5 đến 3/5. Ảnh: Báo Chính phủ.

Vai trò “xương sống” của Nhà máy lọc hóa Nghi Sơn

Cùng với Nhà máy lọc dầu Dung Quất, Nghi Sơn là một trong hai trụ cột của ngành lọc hóa dầu Việt Nam. Dự án được khởi công từ năm 2013 với tổng vốn đầu tư gần 9,3 tỷ USD và chính thức vận hành thương mại từ cuối năm 2018.

Với công suất khoảng 200.000 thùng/ngày (tương đương 10 triệu tấn/năm), nhà máy hiện đóng góp 35–40% nguồn cung xăng dầu trong nước, giữ vai trò then chốt trong đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSRP) là đơn vị chịu trách nhiệm vận hành, quản lý nhà máy. Công ty có 4 cổ đông chính gồm Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, KPI (Kuwait), Idemitsu Kosan và Mitsui Chemicals. Trong đó, phía Kuwait nắm 35,1%.

Nhà máy này phụ thuộc chủ yếu vào nguồn cung dầu thô từ Kuwait - quốc gia giáp ranh với Iran - sở hữu trữ lượng dầu lớn và là một trong những nhà xuất khẩu dầu thô quan trọng của thế giới.

Sở dĩ Nhà máy Nghi Sơn phải nhập dầu từ Kuwait vì nhà máy này được thiết kế để phù hợp hoạt động lọc dầu có hàm lượng lưu huỳnh cao, trong khi dầu thô được khai thác trong nước chỉ phù hợp với loại dầu nhẹ.

Một lý do khác giải thích việc Nghi Sơn phải nhập dầu thô từ quốc gia Trung Đông nói trên là vì thỏa thuận kí kết ban đầu. Trong đó bao gồm việc Kuwait là bên cung cấp nguồn dầu thô dài hạn cho Nhà máy Nghi Sơn.

Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn nằm tại Thanh Hóa, là một trong hai xương sống của ngành lọc hóa dầu tại Việt Nam.

Việc phụ thuộc vào một nguồn dầu thô nhất định như Kuwait khiến Nhà máy Nghi Sơn đối mặt với rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang thời gian gần đây.

Dù hiện tại hoạt động sản xuất chưa ghi nhận gián đoạn tức thời, tuy nhiên, để phòng rủi ro căng thẳng kéo dài, công ty Nghi Sơn sẽ đẩy nhanh công tác đa dạng hóa nguồn dầu thô nhằm giảm phụ thuộc, bảo đảm vận hành ổn định và duy trì nguồn cung xăng dầu cho thị trường nội địa.

Trong quá khứ, Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn từng đối diện khó khăn về tài chính, đồng thời có thời gian gặp sự cố kỹ thuật nên phải ngừng sản xuất. Nhà máy đã giảm công suất từ mức 100% xuống còn 80%, và có thời điểm giảm xuống 55-80%.

Điều này khiến cho việc cung cấp xăng dầu cho các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu theo các hợp đồng đã ký bị thiếu hụt, gây ảnh hưởng đến hoạt động cung ứng xăng dầu liên tục cho thị trường trong nước. Nguồn cung xăng dầu nội địa khi đó đổ dồn lên vai Nhà máy lọc dầu Dung Quất và nguồn nhập từ bên ngoài.

Nhật Bản - quốc gia sở hữu kho dự trữ dầu chiến lược lớn top đầu thế giới

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh từ đầu năm 2026, nhiều quốc gia chịu áp lực thiếu hụt nguồn cung. Ngược lại, Nhật Bản nổi lên như một trong số ít quốc gia duy trì được “vùng đệm an toàn” nhờ vào kho dự trữ xăng dầu chiến lược lớn thứ 3 thế giới.

Theo Thủ tướng Takaichi Sanae, Nhật Bản hiện sở hữu lượng dự trữ dầu đủ sử dụng trong khoảng 8 tháng (đến đầu năm 2027), tương đương 222 đến 230 ngày. Con số này cao hơn nhiều so với mức tối thiểu 90 ngày của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) quy định.

Không chỉ vậy, phía Tokyo còn đang chủ động mở rộng nguồn cung thông qua các tuyến vận chuyển thay thế Eo biển Hormuz và tăng nhập khẩu từ Mỹ, qua đó củng cố khả năng chống chịu trước các cú sốc năng lượng dài hạn.

Nhật Bản sở hữu kho dự trữ xăng dầu chiến lược nằm trong top3 thế giới về quy mô, qua đó ít chịu ảnh hưởng ngắn hạn từ việc giá dầu thô thế giới tăng vọt khi chiến sự tại Trung Đông nổ ra.

Việc phía Nhật Bản cam kết tài trợ dầu thô cho Nhà máy Nghi Sơn nằm trong kế hoạch do Nhật khởi xướng - Sáng kiến Đối tác về khả năng chống chịu năng lượng và tài nguyên châu Á. Sáng kiến này nhằm tăng cường an ninh năng lượng, giải quyết gián đoạn nguồn cung và xây dựng khả năng chống chịu bền vững cho các quốc gia châu Á, bao gồm cả việc hỗ trợ Việt Nam đảm bảo nguồn cung dầu thô.

Như vậy việc phía Tokyo tài trợ dầu thô cho phía Việt Nam dự kiến sẽ góp phần gia tăng sản lượng xăng dầu trong nước, qua đó đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia và khu vực.

Ngoài ra, hành động này của Nhật đặt trong bối cảnh cả hai quốc gia Việt Nam - Nhật Bản đang kỳ vọng nâng kim ngạch thương mại song phương lên 60 tỷ USD đến năm 2030.

Hiện nay, Nhật Bản là đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam: là Nhà đầu tư lớn thứ 3 của Việt Nam với 5.722 dự án FDI, tổng vốn đầu tư là 78,9 tỷ USD; Đối tác thương mại lớn thứ 4 với kim ngạch thương mại đạt 52 tỷ USD năm 2025 (gấp đôi năm 2014).