Luật Đường sắt (sửa đổi): Cơ hội thúc đẩy phát triển ngành đường sắt

Ngày 10/3/2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự thảo Luật Đường sắt (sửa đổi). Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy đã trình bày tờ trình về các điểm sửa đổi quan trọng nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, thúc đẩy đầu tư và phát triển kết cấu hạ tầng đường sắt, nhằm giúp ngành đường sắt Việt Nam phát triển nhanh chóng và bền vững hơn trong tương lai.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của dự thảo luật sửa đổi là việc cắt giảm 20% số lượng thủ tục hành chính và 33% điều kiện kinh doanh so với luật hiện hành. Theo đó, các quy định mới nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp, tổ chức tham gia vào thị trường đường sắt. Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy cho biết, mục tiêu của việc sửa đổi là đơn giản hóa các thủ tục, tạo môi trường thuận lợi cho việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng và phát triển ngành đường sắt.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy đã trình bày tờ trình về các điểm sửa đổi của Luật Đường sắt (Ảnh: Quochoi.vn)

Đặc biệt, dự thảo sửa đổi đã bổ sung quy định khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư vào kết cấu hạ tầng đường sắt thông qua các hình thức hợp đồng như BT (Build-Transfer), BOT (Build-Operate-Transfer), BTO (Build-Transfer-Operate). Điều này sẽ mở ra cơ hội cho các tổ chức, cá nhân có nguồn lực và mong muốn tham gia vào lĩnh vực quan trọng này, đồng thời tạo ra một thị trường đầu tư công nghiệp đường sắt sôi động hơn.

Ngoài việc cải cách thủ tục hành chính, một điểm đáng chú ý trong dự thảo sửa đổi là việc phân cấp quản lý rõ ràng hơn giữa Trung ương và địa phương. Các địa phương giờ đây có thể tham gia vào công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư và đầu tư xây dựng một số hạng mục thuộc kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia.

Đặc biệt, dự thảo cũng đã quy định việc phân loại hệ thống đường sắt thành ba nhóm: đường sắt quốc gia, đường sắt địa phương và đường sắt chuyên dùng. Quy định này sẽ giúp giải quyết những yêu cầu thực tế của các địa phương như Bình Dương, Tây Ninh, Thanh Hóa… những nơi có nhu cầu phát triển đường sắt thông thường nhưng chưa được đưa vào kế hoạch phát triển đường sắt đô thị.

Một trong những mục tiêu quan trọng của dự thảo sửa đổi là thúc đẩy phát triển công nghiệp đường sắt trong nước. Dự thảo bổ sung các quy định về việc giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng các doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp Việt Nam trong việc phát triển các dịch vụ và hàng hóa công nghiệp đường sắt.

“Việc đầu tư phát triển công nghiệp đường sắt đòi hỏi nguồn vốn lớn. Do đó, việc đảm bảo thị trường đầu ra cho các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này là rất quan trọng”, Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy nhấn mạnh. Các quy định mới này hy vọng sẽ khuyến khích các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào ngành công nghiệp đường sắt, giảm phụ thuộc vào các nhà sản xuất nước ngoài và nâng cao năng lực sản xuất trong nước.

Mặc dù dự thảo luật sửa đổi được đánh giá cao về những cải cách tích cực, nhưng cũng có những ý kiến cho rằng, một số quy định chưa làm nổi bật được các cơ chế, chính sách đặc thù cho ngành đường sắt. Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Hoàng Thanh Tùng cho rằng, việc phân cấp cấp phép lái tàu cho Bộ trưởng Bộ Xây dựng có thể không hoàn toàn phù hợp với quy định của Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp, đặc biệt khi đây là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Việc này cần phải được quy định rõ ràng hơn trong luật để đảm bảo sự đồng bộ với các hệ thống pháp lý khác.

Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Thanh Hải cũng bày tỏ sự lo ngại về việc nhiều khu vực hiện nay vẫn có hành vi lấn chiếm hành lang giao thông đường sắt, đặc biệt là các khu vực đô thị như Hà Nội và TP.HCM. Bà Hải đề xuất cần có những giải pháp tái định cư hợp lý và tạo nguồn lực để xử lý các công trình hiện hữu, tránh để phát sinh thêm các vấn đề phức tạp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn (Ảnh: Quochoi.vn)

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đặt vấn đề tại phiên họp: “Vì sao chúng ta đã có luật nhưng ngành đường sắt vẫn chậm phát triển? Liệu có phải chúng ta chưa đầu tư đúng mức, hay chỉ tập trung vào giao thông đường bộ và hàng không?” . Đặt câu hỏi này nhằm khơi gợi sự quan tâm sâu sắc của Quốc hội đối với sự phát triển của ngành đường sắt, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị, đồng thời yêu cầu sửa luật sao cho gọn nhẹ và hiệu quả, tạo điều kiện bứt phá cho ngành đường sắt.

Dự thảo sửa đổi Luật Đường sắt là một bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy sự phát triển ngành đường sắt Việt Nam, giải quyết các vấn đề tồn đọng trong việc đầu tư kết cấu hạ tầng và nâng cao năng lực khai thác vận tải. Tuy nhiên, để thực sự tạo ra những bước đột phá, cần có những cơ chế chính sách đặc thù, phù hợp với tình hình thực tế và đồng bộ với các luật có liên quan. Việc sửa đổi này nếu được thực thi đúng đắn sẽ mở ra một tương lai tươi sáng cho ngành đường sắt, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế và hạ tầng giao thông của đất nước.