Giữa những phiên chợ vùng cao vốn quen với hình ảnh bà con mang theo mớ rau, cân thóc hay con gà để trao đổi mua bán, nay xuất hiện thêm những “gian hàng” rất đặc biệt: điện thoại thông minh, mã QR, livestream bán hàng, ứng dụng AI nhận diện sâu bệnh và các lớp hướng dẫn kỹ năng số ngay giữa sân chợ.
Đó là mô hình “Phiên chợ Khuyến nông số” do Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai triển khai – cách làm gần dân, dễ hiểu nhưng đang mở ra hướng đi mới cho chuyển đổi số nông nghiệp vùng cao.
Nếu trước đây cán bộ khuyến nông chủ yếu xuống đồng ruộng hướng dẫn kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi thì nay, cùng với sổ tay kỹ thuật, họ còn mang theo máy tính bảng, điện thoại thông minh và các ứng dụng AI hỗ trợ sản xuất nông nghiệp.
Tại các phiên chợ khuyến nông số, cán bộ khuyến nông trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, cài đặt ứng dụng nông nghiệp, tra cứu giá nông sản, cập nhật dự báo thời tiết mùa vụ và tiếp cận dịch vụ công trực tuyến.
 |
| Tại “Phiên chợ Khuyến nông số” các cán bộ Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai hướng dãn bà con cách sử dụng quét mã QR, thanh toán điện tử (Ảnh: Lưu Hoà ) |
Điểm đáng chú ý là công nghệ được đưa xuống tận thôn bản theo cách gần gũi, dễ tiếp cận. Không còn những bài giảng khô cứng, người dân được thực hành ngay tại chỗ từ quét mã QR, thanh toán điện tử đến đăng sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, livestream bán hàng hay truy xuất nguồn gốc nông sản.
Hoạt động này đã được triển khai tại nhiều địa phương như Si Ma Cai, Bắc Hà, Mường Khương, Bảo Thắng, Bảo Yên, Văn Bàn, Tân Hợp và các phường Lào Cai, Cam Đường, Sa Pa.
Tại nhiều xã vùng cao, đông đảo đồng bào dân tộc thiểu số đã mạnh dạn tiếp cận công nghệ mới. Nhiều người lần đầu biết cách dùng điện thoại thông minh để xem dự báo thời tiết, tra cứu giá nông sản hoặc quảng bá sản phẩm của gia đình trên nền tảng số.
Đây cũng là bước cụ thể hóa Kế hoạch số 60-KH/BTGDVTU và chỉ đạo của UBND tỉnh Lào Cai về xây dựng mô hình “Người bản số” năm 2026 trong lĩnh vực nông nghiệp.
Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm lớn của người dân là ứng dụng AI trong nhận diện sâu bệnh cây trồng, vật nuôi. Chỉ với điện thoại cài đặt các ứng dụng như Agri-AI hay Gemini AI, bà con có thể chụp ảnh lá cây, quả hoặc vật nuôi có dấu hiệu bất thường để hệ thống phân tích và đưa ra gợi ý xử lý ngay tại chỗ.
Tại nhiều địa phương vùng cao như Si Ma Cai, Bắc Hà hay Mường Khương, mô hình này đang giúp người dân thay đổi dần phương thức sản xuất truyền thống, tiếp cận cách làm nông nghiệp hiện đại, tiết kiệm thời gian và chi phí.
Không chỉ hỗ trợ nhận diện sâu bệnh, các ứng dụng dự báo thời tiết chuyên sâu cũng được phổ biến rộng rãi. Ở những địa bàn thường xuyên xảy ra rét đậm, rét hại, việc cập nhật sớm diễn biến thời tiết giúp người dân chủ động che chắn chuồng trại, bảo vệ đàn gia súc và điều chỉnh lịch gieo cấy phù hợp.
Nếu trước đây việc tiêu thụ nông sản chủ yếu phụ thuộc vào thương lái và chợ truyền thống thì nay, nhiều hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ sản xuất đã được hướng dẫn cách quảng bá sản phẩm trực tuyến, viết nội dung giới thiệu và livestream bán hàng.
Việc quét mã QR truy xuất nguồn gốc trực tiếp trên bao bì sản phẩm cũng giúp người dân nâng cao nhận thức về minh bạch thông tin, từng bước xây dựng thương hiệu cho nông sản địa phương và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.
Điểm nổi bật của mô hình khuyến nông số tại Lào Cai là ưu tiên hướng về cơ sở, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, nơi đồng bào dân tộc thiểu số còn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận công nghệ.
Theo kế hoạch, trong năm 2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai sẽ tổ chức 40 phiên chợ khuyến nông số trên toàn tỉnh, hướng tới mục tiêu giúp người dân chủ động tiếp cận kỹ năng số, mở rộng kết nối tiêu thụ nông sản và từng bước hình thành nền nông nghiệp số hiện đại, minh bạch, bền vững.
Thực tế cho thấy, chuyển đổi số trong nông nghiệp chỉ thực sự thành công khi người dân hiểu, biết và tự tin sử dụng công nghệ. Và giá trị lớn nhất mà mô hình khuyến nông số mang lại không chỉ là thiết bị hay ứng dụng mới, mà chính là sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người nông dân vùng cao hôm nay.
