Lào Cai phát triển kinh tế ban đêm: Cơ hội mới cho doanh nghiệp và du lịch

Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Lào Cai vừa ban hành Quyết định số 4127/QĐ-UBND phê duyệt Đề án phát triển kinh tế ban đêm tỉnh Lào Cai giai đoạn 2026-2030. Đây là định hướng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch, thương mại, dịch vụ và bản sắc văn hóa các dân tộc, đồng thời tạo thêm sản phẩm, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách.

Theo Đề án, kinh tế ban đêm tập trung vào 5 nhóm lĩnh vực: biểu diễn văn hóa, nghệ thuật; mua sắm và giải trí; thể thao, chăm sóc sức khỏe; tham quan, trải nghiệm du lịch; văn hóa ẩm thực và dịch vụ ăn uống.

Điểm đáng chú ý là tỉnh Lào Cai không định hướng phát triển dàn trải mà lựa chọn những địa bàn có lợi thế nổi trội, phù hợp với điều kiện hạ tầng và năng lực quản lý. Sa Pa được định hướng phát triển không gian âm nhạc, phố đi bộ, nghệ thuật thực cảnh và dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Phường Lào Cai khai thác lợi thế thương mại biên giới, chợ đêm, phố thương mại, ẩm thực và tuyến phố ven sông Hồng. Bắc Hà hướng tới mô hình chợ phiên đêm vùng cao, kết hợp trình diễn khèn Mông, thêu thổ cẩm và giới thiệu sản phẩm OCOP.

Trong khi đó, Nghĩa Lộ phát huy giá trị Nghệ thuật Xòe Thái và văn hóa ẩm thực Mường Lò; phường Yên Bái tập trung vào thương mại, dịch vụ đô thị và âm nhạc cộng đồng. Các khu vực Y Tý, Mù Cang Chải, Trạm Tấu, hồ Thác Bà cũng được định hướng phát triển những trải nghiệm thiên nhiên, săn mây đêm, cắm trại và nghỉ dưỡng khoáng nóng.

Cách phân vùng này cho thấy tỉnh Lào Cai đang hướng tới một mạng lưới kinh tế ban đêm có tính liên kết nhưng vẫn giữ bản sắc riêng của từng địa phương. Đây là hướng đi phù hợp, bởi sức hấp dẫn của Lào Cai không chỉ nằm ở cảnh quan mà còn ở sự đa dạng văn hóa, tập quán sinh hoạt, ẩm thực và những trải nghiệm đặc trưng của từng vùng đất.

Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu đón khoảng 15 triệu lượt khách du lịch, gồm 11,5 triệu lượt khách nội địa và 3,5 triệu lượt khách quốc tế; thời gian lưu trú bình quân đạt 2-3 ngày. Doanh thu dịch vụ tại các không gian kinh tế ban đêm trọng điểm tăng bình quân 12-15%/năm; lượng khách sử dụng sản phẩm, dịch vụ tại các không gian này tăng 10-15%/năm. Kinh tế ban đêm phấn đấu đóng góp 15-20% tổng doanh thu ngành dịch vụ - du lịch.

Tỉnh Lào Cai cũng đặt mục tiêu hình thành 5-7 không gian kinh tế ban đêm và xây dựng 2-3 sản phẩm du lịch đêm đặc trưng cấp tỉnh.

Những con số này cho thấy kỳ vọng không nhỏ đối với một lĩnh vực còn nhiều tiềm năng khai thác. Nhưng để mục tiêu trở thành kết quả thực tế, Lào Cai cần giải quyết một câu hỏi quan trọng: Làm thế nào để biến lượng khách hiện có thành nhu cầu tiêu dùng thực sự vào buổi tối?

Sôi động chợ đêm xã Nghĩa Đô. (Ảnh sưu tầm)

Một trong những hạn chế thường gặp khi phát triển kinh tế ban đêm là đồng nhất hoạt động này với việc kéo dài thời gian mở cửa của nhà hàng, cửa hàng hoặc tổ chức thêm phố đi bộ, chợ đêm. Thực tế, một không gian đông người trong những ngày đầu khai trương chưa đồng nghĩa với một mô hình kinh doanh hiệu quả.

Kinh tế ban đêm có logic thị trường và cách thức vận hành riêng. Khách hàng ban đêm thường tìm kiếm những trải nghiệm khác với ban ngày: thưởng thức ẩm thực, giao lưu văn hóa, giải trí, mua sắm, chăm sóc sức khỏe hoặc khám phá những câu chuyện đặc trưng của điểm đến.

Vì vậy, sản phẩm phải được thiết kế dựa trên nhu cầu và khả năng chi trả của từng nhóm khách hàng. Một chương trình biểu diễn văn hóa dân tộc tại Bắc Hà sẽ có sức hấp dẫn hơn nếu được xây dựng thành trải nghiệm hoàn chỉnh, có câu chuyện, người trình diễn, không gian thưởng thức, hoạt động tương tác và sản phẩm lưu niệm đi kèm.

Tương tự, tại Sa Pa, lợi thế không chỉ nằm ở phố đi bộ hay ánh sáng đô thị, mà còn ở khả năng kết hợp âm nhạc, nghệ thuật, ẩm thực, chăm sóc sức khỏe và trải nghiệm văn hóa bản địa thành những hành trình có giá trị thương mại.

Đối với khu vực phường Lào Cai, lợi thế thương mại biên giới có thể trở thành nền tảng phát triển các tuyến phố mua sắm, ẩm thực và dịch vụ phục vụ khách du lịch, khách giao thương. Tuy nhiên, để hình thành sức hút lâu dài, cần có sản phẩm khác biệt, giá cả minh bạch, chất lượng phục vụ ổn định và thông tin thuận tiện cho khách hàng.

Nói cách khác, điều Lào Cai cần không chỉ là thêm những địa điểm để du khách đến, mà là thêm những lý do để họ sẵn sàng chi tiêu và quay trở lại.

Khung cảnh nhộn dịp người qua lại của chợ đêm Sapa vào cuối tuần (Ảnh sưu tầm)

Kinh tế ban đêm chỉ thực sự tạo ra giá trị khi dòng khách được chuyển hóa thành doanh thu, việc làm và thu nhập cho cộng đồng địa phương.

Đây chính là cơ hội để doanh nghiệp du lịch, doanh nghiệp thương mại, hợp tác xã và hộ kinh doanh tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng dịch vụ. Từ nhà hàng, lưu trú, vận tải, tổ chức sự kiện đến sản xuất hàng thủ công, nông sản đặc sản, sản phẩm OCOP, mỗi lĩnh vực đều có thể tìm thấy cơ hội kinh doanh nếu được kết nối đúng cách.

Đặc biệt, những sản phẩm gắn với tri thức bản địa, ẩm thực dân tộc, dược liệu, nghề thủ công và nghệ thuật truyền thống có thể trở thành nguồn lực quan trọng để phát triển các sản phẩm đêm mang bản sắc Lào Cai.

Thay vì chỉ bán một món ăn, người kinh doanh có thể xây dựng trải nghiệm ẩm thực gắn với câu chuyện nguyên liệu và văn hóa chế biến. Thay vì chỉ giới thiệu một sản phẩm thổ cẩm, hợp tác xã có thể tổ chức hoạt động trải nghiệm nghề thủ công, để du khách trực tiếp tìm hiểu quy trình và giá trị của sản phẩm.

Cách làm này giúp gia tăng giá trị hàng hóa, tạo thêm đầu ra cho sản phẩm địa phương và mở rộng cơ hội sinh kế cho người dân.

Tuy nhiên, để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, cần có cơ chế vận hành rõ ràng, môi trường kinh doanh thuận lợi và sự phân định trách nhiệm giữa Nhà nước với khu vực tư nhân. Nhà nước tập trung vào quy hoạch, hạ tầng thiết yếu, an ninh, môi trường và cơ chế quản lý; doanh nghiệp đảm nhận phát triển sản phẩm, tổ chức dịch vụ và vận hành hoạt động thương mại.

Đặc biệt, cần quan tâm đến khả năng tài chính của từng mô hình. Chi phí nhân sự theo ca, điện năng, vệ sinh, bảo trì, an ninh và vận chuyển đều có thể tăng khi kéo dài thời gian hoạt động. Một khu phố đông khách nhưng doanh nghiệp không có lợi nhuận thì khó duy trì lâu dài.

Vì vậy, trước khi mở rộng đầu tư, cần đánh giá lượng khách thực tế, mức chi tiêu bình quân, giá bán, chi phí vận hành và khả năng hòa vốn. Thí điểm những mô hình quy mô phù hợp sẽ giúp địa phương và doanh nghiệp kiểm chứng nhu cầu thị trường, hạn chế rủi ro và có cơ sở điều chỉnh.

Chợ đêm Bắc Hà luôn thu hút đông đảo khách du lịch. (Ảnh sưu tầm)

Một hệ sinh thái kinh tế ban đêm không thể vận hành chỉ bằng hoạt động thương mại. Giao thông, chiếu sáng, bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng, thu gom rác, an ninh, phòng cháy chữa cháy và thông tin du lịch đều là những điều kiện trực tiếp quyết định chất lượng trải nghiệm.

Đề án của Lào Cai đã đặt ra yêu cầu nâng cấp hạ tầng, đào tạo nhân lực, ứng dụng công nghệ số và tăng cường quản lý nhà nước. Đây là những nhiệm vụ cần được triển khai đồng bộ với quá trình hình thành các không gian kinh tế ban đêm.

Đáng chú ý, phát triển kinh tế đêm phải tính đến quyền lợi của cộng đồng cư dân. Hoạt động âm nhạc, biểu diễn, ăn uống và giải trí cần được tổ chức theo khung giờ phù hợp, kiểm soát tiếng ồn, chất thải và bảo đảm an toàn. Không thể vì mục tiêu thu hút khách mà làm ảnh hưởng đến đời sống thường ngày của người dân hoặc thương mại hóa thiếu kiểm soát những giá trị văn hóa truyền thống.

Công nghệ số cũng cần được xem là công cụ hỗ trợ thiết thực. Việc xây dựng bản đồ các điểm hoạt động ban đêm, cung cấp thông tin đa ngôn ngữ, cập nhật lịch biểu diễn, giá dịch vụ, phương tiện di chuyển và hỗ trợ đặt chỗ sẽ giúp du khách chủ động hơn trong hành trình trải nghiệm.

Quan trọng hơn, tỉnh Lào Cai cần xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả không chỉ dựa trên lượng khách hay tổng doanh thu, mà còn phải xem xét mức chi tiêu bình quân, thời gian lưu trú, số doanh nghiệp tham gia, việc làm được tạo ra, thu nhập của người dân, tỷ lệ khách quay lại và mức độ hài lòng của cộng đồng.

Kinh tế ban đêm không phải cuộc đua xây dựng thật nhiều phố đi bộ hay khu vui chơi. Giá trị của nó nằm ở khả năng khai thác tốt hơn tài nguyên hiện có, tạo ra sản phẩm mới và kết nối các chủ thể trong nền kinh tế địa phương.

Theo lộ trình, năm 2026 tỉnh Lào Cai tập trung rà soát địa điểm, hoàn thiện quy chế quản lý và chuẩn bị nguồn lực. Năm 2027 sẽ thí điểm tại 5 địa bàn gồm Yên Bái, Sa Pa, Lào Cai, Nghĩa Lộ và Bắc Hà. Giai đoạn 2028-2030 từng bước mở rộng tại Y Tý, Mù Cang Chải, Bảo Hà, Mường Khương, Bát Xát, Văn Chấn, khu vực cửa khẩu Kim Thành và các trung tâm dịch vụ dọc hành lang kinh tế sông Hồng. Lộ trình này tạo điều kiện để tỉnh Lào Cai vừa triển khai, vừa đánh giá và điều chỉnh mô hình trước khi nhân rộng.

Kinh tế ban đêm không phải cuộc đua xây dựng thật nhiều phố đi bộ hay khu vui chơi. Giá trị của nó nằm ở khả năng khai thác tốt hơn tài nguyên hiện có, tạo ra sản phẩm mới và kết nối các chủ thể trong nền kinh tế địa phương.

Với Lào Cai, khi văn hóa bản địa trở thành sản phẩm có giá trị, doanh nghiệp tìm được cơ hội kinh doanh và người dân thực sự được hưởng lợi, những không gian về đêm sẽ không chỉ làm phong phú thêm trải nghiệm du lịch mà còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và thúc đẩy tăng trưởng dịch vụ.

Đó cũng là thước đo quan trọng nhất để đánh giá thành công của Đề án: không phải Lào Cai có bao nhiêu khu phố sáng đèn, mà là mỗi không gian kinh tế đêm tạo ra được bao nhiêu giá trị thực chất cho doanh nghiệp và cộng đồng.