Giữa dòng chảy hiện đại hóa và áp lực cạnh tranh của thị trường, nhiều làng nghề truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu lao động kế cận, đầu ra bấp bênh và sức ép từ sản phẩm công nghiệp. Trong bối cảnh đó, việc tỉnh Lào Cai ban hành kế hoạch bảo tồn và phát triển làng nghề năm 2026 không chỉ mang ý nghĩa gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế nông thôn theo mô hình xanh, bền vững và gắn với du lịch trải nghiệm.
Theo Kế hoạch của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai, năm 2026 địa phương phấn đấu duy trì và phát triển 23 làng nghề, 19 làng nghề truyền thống cùng 24 nghề truyền thống đã được công nhận. Đáng chú ý, tỉnh đặt mục tiêu khôi phục 7 làng nghề và 6 nghề truyền thống có nguy cơ thất truyền; đồng thời ưu tiên phát triển 6 làng nghề gắn với du lịch cộng đồng và du lịch trải nghiệm.
Đây được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh xu hướng du lịch hiện nay không còn dừng ở tham quan đơn thuần mà chuyển mạnh sang trải nghiệm văn hóa bản địa, khám phá nghề truyền thống và đời sống cộng đồng. Những làng nghề tại Lào Cai, nếu được đầu tư bài bản, hoàn toàn có thể trở thành điểm đến hấp dẫn, nơi du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn trực tiếp trải nghiệm quy trình sản xuất, tìm hiểu văn hóa dân tộc và đời sống người dân vùng cao.
 |
| Những ngôi nhà sàn của người Tày ở Nghĩa Đô gắn liền với không gian sản xuất nông nghiệp, tạo nền tảng để phát triển du lịch cộng đồng từ đời sống bản địa |
Từ nghề dệt thổ cẩm, đan lát, nấu rượu truyền thống đến chế biến nông sản bản địa, các làng nghề không chỉ lưu giữ kỹ thuật sản xuất lâu đời mà còn phản ánh chiều sâu văn hóa của từng cộng đồng dân tộc. Vì vậy, bảo tồn làng nghề cũng chính là giữ lại “hồn cốt” văn hóa nông thôn trong quá trình phát triển.
Một điểm đáng chú ý trong kế hoạch lần này là định hướng nâng cao giá trị kinh tế cho sản phẩm làng nghề thay vì chỉ dừng ở bảo tồn hình thức. Tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu có từ 2 đến 3 sản phẩm làng nghề được phân hạng OCOP và từ 1 đến 2 sản phẩm được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong năm 2026. Điều này cho thấy định hướng chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang xây dựng thương hiệu, tiêu chuẩn hóa sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Song song với đó, Lào Cai xác định chuyển đổi số là một trong những giải pháp quan trọng để làng nghề thích ứng với thị trường mới. Việc ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc, quảng bá sản phẩm, bán hàng qua nền tảng thương mại điện tử hay đăng ký bảo hộ nhãn hiệu sẽ giúp các sản phẩm truyền thống tiếp cận khách hàng rộng hơn, đặc biệt là thị trường du lịch và tiêu dùng trực tuyến.
Không chỉ chú trọng phát triển kinh tế, kế hoạch còn đặt yêu cầu cao về bảo vệ môi trường. Theo đó, 100% cơ sở, hộ sản xuất trong làng nghề phải đáp ứng các quy định về môi trường; ưu tiên xây dựng hệ thống thu gom, xử lý chất thải, giảm thiểu ô nhiễm tại các làng nghề chế biến và thủ công mỹ nghệ.
 |
| Gặp mặt các nữ lãnh đạo tỉnh Lào Cai khởi nghiệp trông nông nghiệp |
Công tác đào tạo nguồn nhân lực cũng được xem là “chìa khóa” để duy trì sức sống cho làng nghề. Tỉnh Lào Cai phấn đấu khoảng 80% lao động trong làng nghề được đào tạo kỹ năng nghề, an toàn lao động và kiến thức công nghệ thông tin cơ bản. Đồng thời, khuyến khích nghệ nhân, thợ giỏi tham gia truyền nghề nhằm giữ gìn kỹ thuật sản xuất và bí quyết nghề truyền thống cho thế hệ trẻ.
Có thể thấy, kế hoạch bảo tồn và phát triển làng nghề của Lào Cai không chỉ hướng đến mục tiêu gìn giữ giá trị văn hóa mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế nông thôn theo mô hình đa giá trị. Khi làng nghề được kết nối với du lịch, thương mại điện tử và sản phẩm OCOP, những giá trị truyền thống sẽ không còn nằm yên trong ký ức mà có cơ hội trở thành động lực phát triển mới cho vùng nông thôn miền núi.
