Khu thương mại tự do Đà Nẵng: “Cú hích” thể chế?

Ông Vũ Quang Hùng - Trưởng Ban Quản lý Khu công nghệ cao và các khu công nghiệp Đà Nẵng (DSEZA), phụ trách Khu thương mại tự do Đà Nẵng - nhìn nhận, việc thành lập FTZ biểu hiện những thay đổi lớn về tầm nhìn của Trung ương, tiến hành hoạch định, tạo điều kiện phát triển cho địa phương, thật sự là một “cú hích” đặc biệt từ thể chế.

Một quyết định, nhiều tổng hợp

Lãnh đạo thành phố Đà Nẵng từng bày tỏ rằng, sau hơn 20 năm thúc đẩy đô thị hóa, thành phố “ven sông cửa biển” này đã có những thành tựu phát triển nhất định, cả về thiết chế tổ chức, quản lý lẫn năng lực kiểm soát, giám sát các thành tố phát triển kinh tế xã hội. Không phải tự nhiên để Đà Nẵng vượt qua các “đối thủ” địa phương khác, trở thành đô thị “đáng sống”, mức tăng trưởng cao và nhanh về lĩnh vực chọn lựa mũi nhọn – văn hóa du lịch. Môi trường, hoàn cảnh sống, sinh hoạt, cộng đồng cư dân thân thiện, hòa ái… là những điểm “thắng” của Đà Nẵng cho đến nay. An ninh, an toàn, an tâm là những “chỉ số” đặc biệt mà dường như chỉ có Đà Nẵng mới làm được, trong mắt chính người dân địa phương, du khách đến và tiếng tăm vang xa.

Chính quyền Đà Nẵng đã xác định rõ, trên nền tảng những gì đã khơi gợi xây dựng, thành phố này cần những “cú hích” mạnh về thu hút đầu tư kinh tế và hạ tầng xã hội, để thật sự vươn tầm thành một thành phố “thế kỷ mới”. Hai mảng lựa chọn được Đà Nẵng quan tâm đầu tư, xác định thế mạnh phải có chính là đầu tư dịch vụ, tài chính và nâng cấp cửa kết nối thương mại với hệ thống logistics ngày càng hoàn thiện hơn.

Để chuẩn bị cho hướng đầu tư này, những năm qua, Đà Nẵng đã không ngừng vận động, xúc tiến đầu tư, hoạch định chiều sâu vào các lĩnh vực ứng dụng công nghệ số, cập nhật công nghệ kỹ thuật mới, cải thiện môi trường kinh tế địa phương theo hướng giao lưu, phân phối đa dạng sản phẩm. Chính quyền Đà Nẵng đã nhận được những ủng hộ từ Trung ương để nâng cấp xây dựng mô hình “chính quyền điện tử”. Hạ tầng khoa học kỹ thuật của Đà Nẵng cũng được hoàn bị dần với các dự án, khu vực đầu tư công nghệ cao, công nghệ thông tin (CNTT) tập trung, các trung tâm công nghệ phần mềm và công nghiệp nghiên cứu.

Theo đó, một bối cảnh “bài bản” về đầu tư ở Đà Nẵng, gồm các nền tảng quy hoạch, hạ tầng và thể chế đã hình thành, Đà Nẵng là thành phố duy nhất đồng thời có khu công nghệ cao, khu CNTT tập trung, các cảng biển nước sâu, sân bay quốc tế và chuỗi logistics thương mại dần hình thành. Quyết định thành lập FTZ Đà Nẵng là kết quả của cả quá trình tổng hợp vận động thay đổi ấy.

Vươn lên cùng “cú hích” thể chế!

Ông Vũ Quang Hùng cho rằng, FTZ Đà Nẵng sẽ không chỉ dừng lại ở một mô hình kinh tế mở đơn thuần, mà còn phải là một “khung” thí nghiệm thể chế mới, nơi thử nghiệm các chính sách cải tiến đầu tư, thuế, hải quan, công nghệ, tài chính, nhân lực và chuyển đổi số. Mô hình FTZ mà Đà Nẵng xây dựng, dựa trên Nghị quyết số 136/2024 của Quốc hội, là mô hình khu kinh tế đặc thù đầu tiên tại Việt Nam, tích hợp các chức năng logistics, sản xuất và thương mại dịch vụ, với cơ chế quản lý linh hoạt, thông thoáng.

FTZ Đà Nẵng đã được thống nhất xây dựng trong chiến lược phát triển đầu tư công nghệ địa phương, với bốn trụ cột là khu công nghệ cao (DHTP), khu CNTT tập trung (DITP), các khu công nghiệp (IZs) và khu thương mại tự do (FTZ). Trong xu thế sáp nhập, vùng đầu tư công nghệ Đà Nẵng còn tiếp nhận thêm 13 khu công nghiệp tỉnh Quảng Nam kể từ ngày 1/7/2025.

Các khu vực tổ chức vùng FTZ Đà Nẵng

Như thế, FTZ Đà Nẵng là một thành tố quan trọng để định hình thể chế đầu tư, phát triển kinh tế cải cách cho Đà Nẵng, động lực thay đổi cả miền Trung và toàn quốc. Mục tiêu dài hạn là thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế “Đà Nẵng mới” theo hướng bền vững, hội nhập sâu rộng, và FTZ là một động lực định vị một thực thể hành chính và kinh tế mở rộng.

Chỉ xét riêng chủ trương xây dựng FTZ Đà Nẵng với 7 vị trí không liền kề đã thể hiện tầm nhìn đầu tư một thể chế quản trị với không gian mở rộng, không bị bó hẹp trong địa giới cụ thể. Điều này giúp tối ưu hóa việc sử dụng đất, tận dụng các lợi thế hạ tầng và vị trí từng khu vực, thực sự chứng tỏ Đà Nẵng phải là một trung tâm kinh tế và tài chính tương lai.

Cạnh đó, hướng vận hành FTZ Đà Nẵng là thiết lập cơ chế tự do hóa có kiểm soát, trên nền tảng tích hợp các trụ cột đầu tư: tự do lưu chuyển hàng hóa, dòng vốn, dữ liệu, chuyên gia; áp dụng chính sách thuế quan ưu đãi; đơn giản hóa thủ tục hành chính; thử nghiệm cơ chế sandbox đối với đổi mới sáng tạo, công nghệ số, năng lượng mới và bán dẫn; đồng thời tổ chức quản lý theo mô hình tập trung, chuyên nghiệp, từ kiểm soát sang kiến tạo.

Như thế, việc thành lập FTZ Đà Nẵng thể hiện thông điệp Việt Nam đã sẵn sàng bước vào giai đoạn cải cách thể chế sâu hơn, linh hoạt hơn, phù hợp với quy luật cạnh tranh toàn cầu. Những nhà đầu tư được mời gọi vào đây, chính là những nhà đầu tư lớn, quan tâm đến năng lượng sạch, logistics, trung tâm dữ liệu, AI, bán dẫn… Họ sẽ nhận các ưu đãi cụ thể từ chất lượng điều hành, tốc độ xử lý thủ tục, năng lực kết nối thị trường và trình độ công nghệ, là các vấn đề mới liên quan đến năng lực điều hành, xây dựng thể chế mới của địa phương và Trung ương, nằm tạo ra những thay đổi lớn hơn.

Ông Vũ Quang Hùng nhấn mạnh, theo hướng vận động đầu tư này, FTZ Đà Nẵng sẽ là “vùng đất hứa” cho các doanh nghiệp công nghệ cao và dịch vụ xuất khẩu, là địa chỉ để Việt Nam thể hiện bản lĩnh hội nhập bằng tư duy đổi mới, hành động cụ thể và khát vọng vươn lên không ngừng.