Iran ngày 27/7 tuyên bố vẫn kiểm soát eo biển Hormuz và không tìm cách nối lại đàm phán hòa bình với Mỹ, sau khi Tổng thống Donald Trump quyết định chấm dứt chiến dịch ném bom kéo dài hai tuần mà các tướng lĩnh cấp cao của Washington cho rằng đã đi tới giới hạn.
 |
| Chính quyền Iran tuyên bố vẫn kiểm soát eo biển Hormuz sau các đợt tấn công của quân đội Mỹ |
Sau 13 đêm liên tiếp tiến hành các cuộc ném bom quy mô lớn, khiến Tehran đáp trả bằng việc bắn vào các căn cứ của Mỹ, Tổng thống Trump đã tuyên bố chấm dứt chiến dịch vào cuối tuần qua. Phía Iran cho biết sẽ tạm ngừng các cuộc tấn công chừng nào lệnh ngừng bắn của Mỹ còn hiệu lực.
Việc Mỹ chấm dứt chiến dịch ném bom đã khiến giá dầu giảm mạnh, trong bối cảnh thị trường kỳ vọng nguy cơ gián đoạn nguồn cung toàn cầu có thể được giải tỏa. Giá dầu thô Brent, sau khi tăng vượt 100 USD/thùng vào tuần trước lần đầu tiên kể từ tháng 5, đã giảm hơn 8% vào giữa buổi sáng 27/7, xuống còn dưới 89 USD/thùng.
Tuy nhiên, một số diễn biến trong ngày 27/7 cho thấy Tehran có thể đang thăm dò giới hạn của lệnh ngừng bắn mới. Jordan thông báo đã bắn hạ hai máy bay không người lái, trong khi các nguồn tin an ninh Iraq cho biết máy bay không người lái đã tấn công một căn cứ của lực lượng đối lập người Kurd Iran ở miền bắc Iraq. Không có báo cáo thương vong trong cả hai vụ việc.
Theo một quan chức Mỹ và một số hãng truyền thông nước này, quyết định tạm dừng chiến dịch của Tổng thống Trump phản ánh đánh giá của giới quân sự rằng hoạt động ném bom, nhằm làm suy yếu sự kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz, đã đạt tới giới hạn hiệu quả.
Quan chức Mỹ nói với Reuters rằng các chỉ huy quân sự đã khuyến nghị Tổng thống dừng chiến dịch do danh sách mục tiêu đang dần cạn kiệt. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân, Tướng Dan Caine, cũng bày tỏ lo ngại về việc suy giảm nguồn đạn dược phòng không, quan chức này cho biết.
Đại sứ Mỹ tại Liên hợp quốc Mike Waltz ngày 26/7 cho biết Tổng thống Trump tạm dừng chiến dịch nhằm tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán. Tổng thống Trump, Ngoại trưởng Marco Rubio và một số quan chức Mỹ khác mô tả Iran là bên “đang tìm kiếm một thỏa thuận”.
Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei phát biểu tại cuộc họp báo được truyền hình ngày 27/7 rằng Tehran không yêu cầu nối lại đàm phán hòa bình với Mỹ.
Theo ông Baghaei, các thông điệp vẫn được chuyển tải giữa hai bên thông qua trung gian và Iran chưa từ bỏ con đường ngoại giao, song “các thông tin cho rằng Iran đề nghị đàm phán với Mỹ là bịa đặt”. Ông nhấn mạnh: “Điều này không phù hợp với bản chất của chúng tôi”.
Tehran đồng thời khẳng định vẫn kiểm soát tuyến hàng hải có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng thế giới.
Một số phương tiện truyền thông nhà nước Iran dẫn lời một “nguồn tin am hiểu” cho biết, sáng 27/7 (giờ địa phương), Iran đã yêu cầu sáu “tàu vi phạm” quay đầu khi các tàu này tìm cách đi qua eo biển mà không được phép. Theo nguồn tin, một trong số các tàu nói trên đã “gặp sự cố”.
Các phương tiện truyền thông nhà nước Iran dẫn lời nguồn tin nêu rõ: “Như đã thông báo trước đó, tuyến giao thông tại eo biển Hormuz là tuyến do Iran chỉ định; các tuyến khác bị ô nhiễm và không bảo đảm lối thoát”.
Trong tuần qua, Tổng thống Trump đã phát động chiến dịch ném bom mới nhằm gây sức ép với Iran, sau khi Tehran bắn vào các tàu sử dụng tuyến đi qua eo biển do Mỹ khuyến nghị. Trong khi đó, Washington yêu cầu các tàu di chuyển sát bờ biển Oman.
Iran tuyên bố tàu thuyền chỉ được phép đi qua một luồng hàng hải gần bờ biển nước này hơn, khu vực Tehran kiểm soát và dự kiến áp đặt phí quá cảnh.
Hai tuần ném bom liên tiếp của Mỹ đã khiến hàng chục người thiệt mạng tại Iran, phá hủy nhiều cây cầu, đường hầm ở miền nam nước này cũng như một số mục tiêu quân sự. Bốn binh sĩ Mỹ thiệt mạng do hỏa lực đáp trả của Iran nhằm vào các căn cứ của Mỹ tại các nước Arab láng giềng. Iran cũng tấn công cơ sở hạ tầng dân sự ở các nước vùng Vịnh, cho rằng đây là hành động trả đũa các cuộc tấn công của Mỹ vào mục tiêu dân sự.
Tuần trước, lực lượng Houthi đồng minh với Iran đe dọa mở rộng nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu sang một tuyến hàng hải lớn thứ hai, khi tuyên bố phong tỏa ngành công nghiệp dầu mỏ của Saudi Arabia ở Biển Đỏ, qua đó đẩy giá dầu tăng cao hơn.
Việc Mỹ tạm dừng chiến dịch ném bom chưa cho thấy rõ Washington sẽ tiếp tục gây sức ép bằng cách nào để đạt mục tiêu của Tổng thống Trump là làm suy yếu sự kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz. Washington và Tehran đã đạt được thỏa thuận hồi tháng 6 về khuôn khổ các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra vào cuối tháng 8, nhằm xử lý những vấn đề lớn, trong đó có chương trình hạt nhân của Iran.
Tuy nhiên, hai bên vẫn bất đồng về cách hiểu nội dung bản ghi nhớ liên quan eo biển Hormuz. Washington cho rằng văn bản này yêu cầu Tehran bảo đảm tự do đi lại, trong khi Iran khẳng định văn bản trao cho nước này quyền giám sát hoạt động quá cảnh.
Iran đặt mục tiêu chính thức hóa quyền kiểm soát eo biển Hormuz trong một thỏa thuận với Oman, quốc gia kiểm soát bờ đối diện. Một phái đoàn cấp cao của Oman đã có mặt tại Tehran cuối tuần qua để thảo luận về vấn đề eo biển. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết các cuộc trao đổi diễn ra tích cực.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, người cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động cuộc chiến hồi tháng 2 tại Iran nhưng không tham gia các cuộc đàm phán Mỹ-Iran nhằm chấm dứt xung đột, dự kiến gặp ông Trump tại Washington vào đầu tuần này.
