Gỡ nút thắt giải ngân vốn giao thông, tăng tốc về đích cuối năm 2026

Áp lực giải ngân vốn đầu tư công trong lĩnh vực giao thông đang bước vào giai đoạn cao điểm khi quỹ thời gian từ nay đến cuối năm không còn nhiều. Thực tế cho thấy, dù một số dự án đã tạo được lực đẩy tích cực, song hàng loạt “điểm nghẽn” liên quan đến giải phóng mặt bằng, nguồn cung vật liệu và thủ tục đầu tư vẫn đang trở thành rào cản lớn đối với tiến độ chung. Trong bối cảnh đó, việc sớm nhận diện và tháo gỡ các vướng mắc được xem là yếu tố then chốt để đảm bảo hoàn thành mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công năm 2026.

Một tín hiệu tích cực là việc một số dự án hạ tầng trọng điểm đã về đích, góp phần tạo động lực cho tiến độ giải ngân. Điển hình, dự án cao tốc Quy Nhơn - Chí Thạnh chính thức hoàn thành và đưa vào khai thác đúng dịp 19/5 sau thời gian dài vượt qua nhiều khó khăn trong thi công. Tuyến cao tốc dài gần 62km không chỉ giúp kết nối hoàn chỉnh trục giao thông Bắc - Nam phía Đông mà còn đóng vai trò thúc đẩy đáng kể kết quả giải ngân của chủ đầu tư.

Gỡ nút thắt giải ngân vốn giao thông, tăng tốc về đích cuối năm 2026.

Ông Nguyễn Văn Long, Giám đốc Ban QLDA 85 cho biết: “tính đến trung tuần tháng 5/2026, giá trị giải ngân của dự án Quy Nhơn - Chí Thạnh đạt hơn 250 tỷ đồng, tương ứng 35% kế hoạch. Con số này tạo đà đưa sản lượng giải ngân chung của Ban đến nay đạt gần 3.500 tỷ đồng, tương ứng hơn 19% kế hoạch năm.”

Không chỉ riêng Ban QLDA 85, một số đơn vị khác cũng đạt kết quả khả quan. Ban QLDA 7 đã giải ngân gần 900 tỷ đồng trên tổng số vốn được giao xấp xỉ 3.000 tỷ đồng, đạt tỷ lệ gần 31%. Theo ông Lê Quốc Dũng, Giám đốc Ban QLDA 7, do kế hoạch vốn năm 2026 không lớn và chủ yếu tập trung cho các dự án sắp hoàn thành nên quá trình giải ngân diễn ra thuận lợi hơn.

Tuy vậy, bức tranh tổng thể vẫn chưa đồng đều. Một số đơn vị dù đã nỗ lực đẩy nhanh tiến độ thi công các dự án lớn nhưng kết quả giải ngân vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Ban QLDA 2 là một ví dụ khi tiến độ giải ngân còn chậm do vướng mắc kéo dài ở nhiều khâu quan trọng.

Ông Lê Thắng, Giám đốc Ban QLDA 2 thẳng thắn nhìn nhận: “nguyên nhân do công tác giải phóng mặt bằng tại dự án cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn, cải tạo cầu yếu và cầu kết nối trên các quốc lộ giai đoạn II chưa được như kỳ vọng; nguồn vật liệu và bãi đổ thải tại một số dự án như Chợ Mới - Bắc Kạn còn khó gặp khó...”

Những khó khăn này không phải là hiện tượng đơn lẻ mà đang xuất hiện ở nhiều dự án giao thông trên cả nước. Theo lãnh đạo Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Xây dựng), dù một số chủ đầu tư có tỷ lệ giải ngân tương đối tốt, vẫn còn nhiều đơn vị chưa đạt mức bình quân chung.

Một trong những nguyên nhân đáng chú ý là cơ cấu phân bổ vốn năm 2026 có sự tập trung lớn vào các dự án đường sắt quy mô lớn. Tổng kế hoạch vốn mà Bộ Xây dựng được giao lên tới 137.258 tỷ đồng, trong đó hai dự án đường sắt chiếm tới 76% tổng nguồn vốn. Điều này khiến việc điều hành và phân bổ nguồn lực gặp không ít thách thức.

Trước thực tế đó, Bộ Xây dựng đang đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch vốn của hai dự án đường sắt với tổng giá trị hơn 82.590 tỷ đồng nhằm phù hợp hơn với tiến độ triển khai. Nếu không tính phần vốn này, tổng kế hoạch giải ngân còn lại khoảng 54.668 tỷ đồng. Tuy nhiên, đến hết tháng 4/2026, giá trị giải ngân mới đạt hơn 5.300 tỷ đồng, tương ứng gần 10% kế hoạch, cho thấy áp lực rất lớn trong thời gian tới.

Phân tích sâu hơn cho thấy, những vướng mắc chủ yếu tập trung ở ba nhóm nguyên nhân chính. Trước hết là công tác giải phóng mặt bằng tại nhiều dự án vẫn chưa được xử lý dứt điểm. Việc di dời hạ tầng kỹ thuật chậm trễ đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công và giải ngân.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu hụt vật liệu xây dựng như đất đắp, cát, đá đang trở thành bài toán nan giải. Nguồn cung hạn chế không chỉ khiến giá vật liệu tăng cao mà còn tác động đến công tác lập dự toán, kéo dài thời gian triển khai dự án.

Ngoài ra, các dự án sử dụng vốn ODA cũng gặp phải nhiều rào cản về thủ tục, thời gian phản hồi từ nhà tài trợ kéo dài, cùng với những yếu tố như biến động tỷ giá hay thay đổi chính sách thuế, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân thực tế.

Trước thực trạng này, cơ quan quản lý yêu cầu các chủ đầu tư cần chủ động hơn trong việc phối hợp với địa phương để tháo gỡ khó khăn, đặc biệt là trong công tác bàn giao mặt bằng và đảm bảo nguồn cung vật liệu. Đồng thời, với các dự án mới, cần khẩn trương hoàn thiện thủ tục đầu tư, sớm trình phê duyệt để tạo điều kiện giải ngân.

Áp lực về đích cuối năm đang ngày càng gia tăng. Theo ông Lê Thắng, với số vốn gần 3.300 tỷ đồng cần giải ngân trong những tháng còn lại, trung bình mỗi tháng Ban QLDA 2 phải giải ngân khoảng 470 tỷ đồng – một khối lượng công việc không nhỏ trong bối cảnh nhiều vướng mắc vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Ông cho biết: “Chúng tôi đang tích cực phối hợp, làm việc với địa phương để xử lý dứt điểm vướng mắc về giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu, bãi đổ thải, tập trung xử lý các thủ tục, phấn đấu giải ngân theo kế hoạch”.

Có thể thấy, để hoàn thành mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, cần sự vào cuộc quyết liệt và đồng bộ từ các bộ, ngành, địa phương đến từng chủ đầu tư. Khi các “nút thắt” được tháo gỡ kịp thời, dòng vốn sẽ được khơi thông, qua đó tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông quốc gia.