Giải ngân đầu tư công ngành xây dựng tăng tốc, nhiều đơn vị vượt kế hoạch đề ra

Bức tranh giải ngân vốn đầu tư công trong lĩnh vực xây dựng những tháng đầu năm 2026 đang dần hiện rõ với hai gam màu đối lập: một bên là những đơn vị bứt tốc mạnh mẽ, vượt mức trung bình cả nước; bên còn lại vẫn loay hoay với những điểm nghẽn cố hữu khiến dòng vốn chưa thể lưu thông hiệu quả.

Theo báo cáo tại hội nghị giao ban tháng 4 của Bộ Xây dựng, tính đến hết tháng 4/2026, một số chủ đầu tư đã ghi nhận kết quả giải ngân tích cực, trở thành điểm sáng trong bối cảnh áp lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ngày càng lớn. Dẫn đầu là Cục Đường bộ Việt Nam với tỷ lệ giải ngân đạt 32,5% kế hoạch – mức cao đáng chú ý nếu đặt trong tương quan chung của cả nước. Tiếp đó là Ban Quản lý dự án 7 với gần 29% và Ban Quản lý dự án 85 đạt hơn 16%.

Giải ngân đầu tư công ngành xây dựng tăng tốc, nhiều đơn vị vượt kế hoạch đề ra. (Ảnh: Minh hoạ)

Những con số này không chỉ phản ánh năng lực tổ chức thực hiện dự án mà còn cho thấy sự chủ động trong điều hành, phối hợp giữa các bên liên quan, từ chủ đầu tư, nhà thầu cho tới chính quyền địa phương. Trong bối cảnh đầu tư công tiếp tục đóng vai trò “đòn bẩy” cho tăng trưởng kinh tế, việc các đơn vị này tăng tốc giải ngân mang ý nghĩa lan tỏa lớn, góp phần kích thích tổng cầu và thúc đẩy nhiều ngành liên quan.

Tuy nhiên, bức tranh tổng thể vẫn còn nhiều khoảng trầm. Không ít chủ đầu tư đang có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung. Đáng chú ý, Ban Hàng hải và Đường thủy mới đạt hơn 6%, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận gần 9%, Ban Quản lý dự án đường Hồ Chí Minh hơn 12%, trong khi Ban Quản lý dự án Đường sắt chỉ đạt 3,6% kế hoạch vốn được giao. Những con số này cho thấy tiến độ triển khai tại một số dự án trọng điểm vẫn chưa đạt kỳ vọng.

Ở cấp địa phương, tình hình cũng không mấy khả quan khi chỉ có Sở Xây dựng Hà Tĩnh đạt mức giải ngân khoảng 19%. Trong khi đó, Quảng Trị mới đạt 2,4% tại dự án tuyến tránh Đông Hà, còn Phú Thọ giải ngân chưa tới 2% cho dự án kết nối hai tuyến cao tốc quan trọng. Đáng lo ngại hơn, một số đơn vị vẫn chưa giải ngân đồng nào, dù được giao nguồn vốn lớn, điển hình như Ninh Bình với dự án cao tốc Cao Bồ – Mai Sơn hay Đà Nẵng với dự án nâng cấp Quốc lộ 14B.

Nguyên nhân của tình trạng chậm giải ngân được chỉ ra khá rõ, song vẫn chưa có lời giải triệt để. Trước hết là những vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng – “nút thắt” kéo dài nhiều năm trong các dự án hạ tầng. Việc di dời công trình kỹ thuật, tái định cư và đồng thuận của người dân vẫn là bài toán khó, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công.

Bên cạnh đó, nguồn cung vật liệu xây dựng tại một số khu vực chưa ổn định, đặc biệt là các vật liệu thông thường như đất đắp, cát, đá. Sự biến động của thị trường quốc tế, nhất là tác động từ các xung đột địa chính trị, đã đẩy chi phí đầu vào tăng cao, khiến việc lập dự toán và điều chỉnh giá gặp nhiều khó khăn. Điều này không chỉ làm chậm tiến độ mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của dự án.

Một điểm nghẽn khác nằm ở các dự án sử dụng vốn ODA. Quy trình thủ tục phức tạp cùng thời gian phản hồi kéo dài từ phía nhà tài trợ khiến việc giải ngân không thể diễn ra theo kế hoạch. Trong bối cảnh yêu cầu đẩy nhanh tiến độ ngày càng cấp thiết, đây là thách thức không nhỏ đối với các chủ đầu tư.

Trước thực trạng này, Bộ Xây dựng đã đưa ra nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy tiến độ giải ngân trong thời gian tới. Trọng tâm là yêu cầu các chủ đầu tư xây dựng kế hoạch giải ngân chi tiết theo từng tháng, từng quý cho từng dự án, qua đó nâng cao tính chủ động và khả năng kiểm soát tiến độ. Đồng thời, việc hoàn thiện thủ tục thanh toán ngay khi có khối lượng nghiệm thu cũng được nhấn mạnh nhằm tránh tình trạng “dồn việc” vào cuối năm.

Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương để đẩy nhanh công tác bàn giao mặt bằng sạch. Đây được xem là yếu tố then chốt quyết định tiến độ thi công, đặc biệt đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn. Cùng với đó, các chủ đầu tư được khuyến nghị chủ động dự báo nhu cầu vật liệu, đảm bảo nguồn cung ổn định và hạn chế tối đa rủi ro gián đoạn.

Đáng chú ý, việc xem xét tăng mức tạm ứng cho nhà thầu cũng được đặt ra như một giải pháp linh hoạt. Điều này giúp các nhà thầu có đủ nguồn lực tài chính để chuẩn bị vật tư, thiết bị, qua đó đẩy nhanh tiến độ thi công, nhất là trong điều kiện thời tiết thuận lợi.

Ở tầm dài hạn, việc đẩy nhanh công tác chuẩn bị đầu tư và sớm khởi công các dự án mới cũng là yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là giải pháp để nâng cao tỷ lệ giải ngân mà còn góp phần tạo động lực tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.

Có thể thấy, giải ngân đầu tư công trong lĩnh vực xây dựng đang bước vào giai đoạn tăng tốc, nhưng để đạt được mục tiêu đề ra, cần sự vào cuộc đồng bộ và quyết liệt hơn nữa từ tất cả các bên. Khi những điểm nghẽn được tháo gỡ, dòng vốn sẽ thực sự phát huy vai trò dẫn dắt, tạo nền tảng cho phát triển hạ tầng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong năm 2026 và những năm tiếp theo.