Giải ngân đầu tư công đối mặt nhiều điểm nghẽn khi quy mô vốn tăng mạnh

Điểm nghẽn hiện hữu trong bức tranh giải ngân đầu tư công

Năm 2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi quy mô vốn đầu tư công của Việt Nam lần đầu tiên vượt ngưỡng 1 triệu tỷ đồng, đạt tổng kế hoạch khoảng 1,08 triệu tỷ đồng. Đây được xem là nguồn lực then chốt nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh thế giới còn nhiều biến động. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy tiến độ giải ngân vẫn chưa đạt kỳ vọng, khi hàng loạt điểm nghẽn tiếp tục bộc lộ.

Theo Bộ Tài chính, tính đến hết tháng 5/2026, các bộ, ngành và địa phương đã phân bổ chi tiết hơn 1,004 triệu tỷ đồng cho các chương trình, nhiệm vụ và dự án. Sau khi loại trừ phần vốn cân đối ngân sách địa phương giao tăng thêm, tổng số vốn đã phân bổ đạt khoảng 990.711 tỷ đồng, tương đương 97,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Dù vậy, vẫn còn khoảng 22.732 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết, chiếm 2,2% tổng kế hoạch. Phần vốn này chủ yếu nằm ở các dự án chưa hoàn thiện thủ tục đầu tư hoặc chưa đủ điều kiện bố trí vốn theo quy định.

Ở khâu giải ngân, bức tranh còn nhiều trăn trở hơn. Lũy kế đến ngày 31/5/2026, tổng giá trị giải ngân đạt hơn 219.358 tỷ đồng, tương đương 21,6% kế hoạch. Trong đó, vốn ngân sách trung ương đạt 19,4%, còn ngân sách địa phương đạt 22,9%.

So với cùng kỳ năm trước, tỷ lệ giải ngân gần như không thay đổi, dù giá trị tuyệt đối tăng thêm hơn 34.800 tỷ đồng. Điều này phản ánh một thực tế: quy mô vốn tăng nhanh nhưng khả năng hấp thụ và triển khai chưa theo kịp, khiến dòng tiền chưa thực sự lan tỏa mạnh vào nền kinh tế.

Giải ngân đầu tư công đối mặt nhiều điểm nghẽn khi quy mô vốn tăng mạnh

Các chuyên gia cho rằng, khi quy mô đầu tư công đã vượt mốc một triệu tỷ đồng, vấn đề không chỉ nằm ở tốc độ giải ngân mà còn là chất lượng và hiệu quả sử dụng vốn. TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV nhận định, đầu tư công vẫn là động lực tăng trưởng quan trọng trong bối cảnh xuất khẩu và đầu tư toàn cầu đối mặt nhiều rủi ro. Tuy nhiên, việc giải ngân cần gắn với hiệu quả, bảo đảm nguồn vốn được đưa vào các dự án có khả năng tạo ra giá trị gia tăng và thúc đẩy tăng trưởng dài hạn.

Cùng quan điểm, PGS.TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam cho rằng giá trị cốt lõi của đầu tư công không chỉ là con số giải ngân mà là khả năng khơi thông nguồn lực xã hội. Các dự án hạ tầng chiến lược nếu được triển khai hiệu quả sẽ tạo động lực lan tỏa, thu hút đầu tư tư nhân và mở rộng không gian phát triển kinh tế.

Áp lực từ thực tiễn triển khai và yêu cầu tháo gỡ đồng bộ

Thực tế cho thấy, khi nguồn vốn đầu tư công ngày càng mở rộng, những điểm nghẽn không còn tập trung ở khâu phân bổ mà chuyển dần sang chất lượng chuẩn bị dự án và năng lực tổ chức thực hiện. Nếu các điều kiện nền tảng như hồ sơ pháp lý, mặt bằng hay năng lực thi công chưa sẵn sàng, việc tăng thêm nguồn vốn cũng khó tạo ra chuyển biến rõ rệt.

Báo cáo của Bộ Tài chính chỉ ra nhiều nguyên nhân ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân. Trong đó, công tác giải phóng mặt bằng tiếp tục là rào cản lớn nhất. Việc xác định nguồn gốc đất, xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số địa phương còn kéo dài, khiến tiến độ bàn giao mặt bằng không đáp ứng yêu cầu thi công.

Bên cạnh đó, nguồn cung vật liệu xây dựng cũng đang tạo áp lực đáng kể. Khi nhiều dự án hạ tầng lớn được triển khai đồng loạt, nhu cầu vật liệu tăng mạnh trong khi nguồn cung tại một số khu vực chưa đáp ứng kịp, dẫn đến biến động giá và ảnh hưởng tới tiến độ thi công. Không ít chủ đầu tư buộc phải điều chỉnh dự toán hoặc hợp đồng xây dựng để thích ứng với tình hình mới.

Một yếu tố khác mang tính chu kỳ là trong những tháng đầu năm, các chủ đầu tư thường tập trung hoàn thiện hồ sơ thiết kế, thẩm định dự toán và lựa chọn nhà thầu. Điều này khiến khối lượng nghiệm thu, thanh toán chưa nhiều, tác động đến kết quả giải ngân chung.

Ngoài ra, năng lực của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu vẫn còn hạn chế. Việc thiếu chủ động trong xử lý vướng mắc hoặc không theo sát tiến độ dự án khiến hiệu quả sử dụng vốn chưa đạt như kỳ vọng.

Trước thực trạng này, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành và địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm thúc đẩy tiến độ giải ngân. Trọng tâm là đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, bảo đảm nguồn cung vật liệu xây dựng và nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư.

Đồng thời, việc ứng dụng dữ liệu số và các công cụ theo dõi tiến độ, như hệ thống KPI giải ngân, đang được đẩy mạnh. Đây được kỳ vọng sẽ giúp tăng tính minh bạch, nâng cao hiệu quả quản lý và sớm nhận diện các dự án chậm tiến độ để có biện pháp xử lý kịp thời.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang cần thêm động lực tăng trưởng, việc tháo gỡ các điểm nghẽn trong giải ngân đầu tư công không chỉ mang ý nghĩa thúc đẩy chi tiêu công, mà còn góp phần khơi thông nguồn lực xã hội, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong những năm tới.