Đổi mới Luật doanh nghiệp nhỏ và vừa mở rộng không gian phát triển kinh tế tư nhân

Sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa không còn là một lựa chọn mang tính kỹ thuật, mà trở thành yêu cầu cấp thiết về thể chế. Sau 8 năm triển khai, luật hiện hành đã góp phần thúc đẩy số lượng doanh nghiệp tăng trưởng đều đặn 15-20% mỗi năm, quy mô vốn bình quân cũng gần gấp đôi. Tuy nhiên, những hạn chế về cách tiếp cận chính sách, tính hiệu quả và khả năng tiếp cận thực tế đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi căn bản tư duy lập pháp.

TS.Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) cho rằng, điểm cốt lõi của lần sửa đổi này không nằm ở việc bổ sung thêm ưu đãi, mà là chuyển từ tư duy “có gì hỗ trợ nấy” sang “doanh nghiệp cần gì hỗ trợ đó”. Điều này đồng nghĩa với việc chính sách phải đi vào chiều sâu, tập trung nâng cao năng lực nội sinh như quản trị, tuân thủ pháp luật, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số – những yếu tố mang tính sống còn trong nền kinh tế số.

TS.Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (Ảnh: Phan Chính)

Đáng chú ý, đề xuất đưa hộ kinh doanh vào diện hỗ trợ từ giai đoạn “tiền doanh nghiệp” được xem là bước đi chiến lược. Tuy nhiên, nếu thiếu cơ chế đồng hành phù hợp, quá trình chuyển đổi này có thể khiến nhiều hộ kinh doanh e ngại. Vì vậy, một hành lang pháp lý linh hoạt, giảm rủi ro và tạo động lực là điều kiện tiên quyết.

Bên cạnh đó, việc huy động nguồn lực xã hội cũng được nhấn mạnh. Thay vì Nhà nước trực tiếp triển khai, cơ chế gián tiếp thông qua các tổ chức trung gian, hiệp hội và doanh nghiệp lớn sẽ giúp chính sách tiếp cận nhanh hơn và sát thực tiễn hơn. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh ngân sách còn hạn chế nhưng nhu cầu hỗ trợ ngày càng lớn.

Cải cách chính sách: Từ thuế, tín dụng đến môi trường kinh doanh thực chất hơn

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay là khả năng tiếp cận nguồn lực, đặc biệt là tín dụng. Theo TS.Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, cần phải thay đổi cách tiếp cận của hệ thống ngân hàng, chuyển từ dựa vào tài sản thế chấp sang đánh giá dòng tiền và mô hình kinh doanh. Đây là xu hướng tất yếu, phản ánh đúng bản chất vận hành của doanh nghiệp trong nền kinh tế hiện đại.

TS.Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam

Ở góc độ chính sách thuế, nhiều đề xuất đáng chú ý đã được đưa ra như nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế lên 2 tỷ đồng, thiết kế cơ chế thuế linh hoạt cho nhóm doanh thu trung bình, và tính thời gian miễn thuế từ khi doanh nghiệp có lãi thay vì từ khi thành lập. Những điều chỉnh này không chỉ giúp giảm áp lực tài chính mà còn tạo động lực để doanh nghiệp phát triển bền vững.

Đặc biệt, đề xuất nâng tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong các dự án đầu tư công lên 30% mở ra cơ hội lớn để khu vực này mở rộng thị trường. Song song đó, việc xây dựng cơ chế kết nối với doanh nghiệp FDI được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều chính sách hiện nay vẫn chưa phát huy hiệu quả do thủ tục phức tạp. Ths.Nguyễn Hoa Cương, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách Chiến lược Trung ương chỉ ra rằng có trường hợp doanh nghiệp từ chối nhận hỗ trợ vì chi phí tuân thủ quá lớn. Điều này cho thấy cải cách thủ tục hành chính cần đi trước một bước để chính sách thực sự đi vào cuộc sống.

Ở góc độ lập pháp, Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”.

Theo ông Mãi, chính sách không nên bị bó buộc bởi nỗi lo bị lợi dụng, mà cần phục vụ số đông doanh nghiệp chân chính, trong khi các hành vi vi phạm sẽ được xử lý bằng cơ chế giám sát riêng.

Nâng cao nội lực doanh nghiệp: Từ quản trị đến tháo gỡ nút thắt thực tiễn

Bên cạnh chính sách, yếu tố quyết định sự phát triển dài hạn vẫn nằm ở nội lực doanh nghiệp. Theo TS.Tô Hoài Nam, quản trị không chỉ là điều hành mà còn là chiến lược và khả năng thích ứng. Một doanh nghiệp nhỏ chỉ có thể lớn lên khi thay đổi tư duy quản lý và đầu tư vào con người.

Do đó, việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo được xem là giải pháp then chốt.

Đồng thời, ông cho biết, các chi phí đào tạo lại, nâng cao kỹ năng cần được tính là chi phí hợp lý để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nguồn nhân lực.

Ở góc nhìn thực tiễn, Bà Lê Thị Yến, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn Thuế Hà Nội (Hanoitax) cho rằng chính sách cần hướng đến đúng đối tượng yếu thế, thay vì chỉ hỗ trợ những doanh nghiệp đã đủ điều kiện. Bà đề xuất chuyển từ miễn thuế đại trà sang hỗ trợ trực tiếp như dịch vụ kế toán, phần mềm hóa đơn điện tử và cơ chế “tự sửa sai” cho doanh nghiệp mới.

Bà Nguyễn Thị Minh Thanh, Chủ tịch Hội doanh nhân nữ - Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam. (Ảnh: Phan Chính)

Trong khi đó, Bà Nguyễn Thị Minh Thanh, Chủ tịch Hội doanh nhân nữ - Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam phản ánh những khó khăn rất cụ thể về pháp lý, thuế và đất đai. Tình trạng doanh nghiệp bị vướng vào các rủi ro pháp lý “vô tình”, hay hồ sơ đất đai bị đình trệ nhiều năm, đang làm suy giảm niềm tin và cản trở hoạt động sản xuất kinh doanh.

Bà Nguyễn Thị Mịnh Thanh cũng kiến nghị điều chỉnh thuế thu nhập doanh nghiệp xuống mức 15-17% đối với doanh nghiệp siêu nhỏ, đồng thời cải cách thuế thu nhập cá nhân để phù hợp với thực tế chi phí sinh hoạt. Đặc biệt, việc khơi thông nguồn lực đất đai, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục được xem là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư.

Nhìn tổng thể, những kiến nghị từ cộng đồng doanh nghiệp và chuyên gia đều hội tụ vào một điểm chung: cần một cuộc cải cách thể chế thực chất, lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Khi chính sách đủ linh hoạt, minh bạch và dễ tiếp cận, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa – chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế – sẽ có điều kiện phát huy tối đa tiềm năng, trở thành động lực tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.