TS. Tô Hoài Nam: Sửa Luật DNNVV phải thực chất, mở đường doanh nghiệp bứt phá

Kiến tạo chính sách thực chất, mở rộng nguồn lực cho doanh nghiệp

Trong bối cảnh nền kinh tế đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng dưới tác động của công nghệ và hội nhập, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) – lực lượng chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam – đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi để tồn tại và phát triển. Tuy nhiên, những rào cản về vốn, công nghệ, quản trị và tiếp cận chính sách vẫn đang là “nút thắt” khiến nhiều doanh nghiệp khó bứt phá.

Tại buổi làm việc giữa Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội và Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) – đã đưa ra nhiều đề xuất mang tính thực tiễn cao. Theo ông, điểm cốt lõi của lần sửa luật này không nằm ở việc chỉnh sửa câu chữ, mà phải thay đổi tư duy tiếp cận, từ hỗ trợ hình thức sang hỗ trợ thực chất.

TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (Ảnh: Phan Chính).

Ông nhấn mạnh, Luật cần tập trung nâng cao năng lực nội sinh của doanh nghiệp, bao gồm năng lực quản trị, khả năng tuân thủ pháp luật, đổi mới sáng tạo và đặc biệt là chuyển đổi số. Trong thời đại kinh tế số, đây không còn là lựa chọn mà là điều kiện sống còn.

Một đề xuất đáng chú ý là việc mở rộng đối tượng áp dụng chính sách. TS. Tô Hoài Nam kiến nghị đưa hộ kinh doanh vào diện được hỗ trợ ngay từ giai đoạn “tiền doanh nghiệp”. Theo ông, đây là bước chuyển quan trọng nhưng đầy rủi ro, nếu không có chính sách đồng hành phù hợp, nhiều hộ kinh doanh sẽ e ngại chuyển đổi.

“Cần tạo ra một hành lang pháp lý mềm mại, giúp hộ kinh doanh tự tin bước vào môi trường doanh nghiệp chính thức, thay vì bị đẩy vào thế phải lựa chọn,” ông phân tích.

Bên cạnh đó, ông cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nguồn lực xã hội. Thay vì Nhà nước “ôm đồm” toàn bộ, cần mở rộng cơ chế để các tổ chức xã hội nghề nghiệp, viện nghiên cứu, doanh nghiệp lớn và các tổ chức trung gian cùng tham gia hỗ trợ DNNVV.

Việc sử dụng ngân sách theo hướng gián tiếp – thông qua các tổ chức này – không chỉ giúp chính sách tiếp cận doanh nghiệp nhanh hơn mà còn đảm bảo tính linh hoạt và sát thực tiễn. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh nguồn lực công còn hạn chế.

Một trong những vấn đề “kinh niên” được TS. Nam đề cập là tiếp cận tín dụng. Ông cho rằng hệ thống ngân hàng cần thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ dựa vào tài sản thế chấp sang đánh giá dòng tiền, mô hình kinh doanh và tài sản vô hình như sở hữu trí tuệ.

Song song đó, chính sách thuế và kế toán cũng cần được thiết kế thân thiện hơn với doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt là trong giai đoạn khởi đầu. Việc hỗ trợ phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử hay chữ ký số không chỉ giảm chi phí mà còn giúp doanh nghiệp nhanh chóng hòa nhập với môi trường kinh doanh hiện đại.

Đổi mới quản trị – chìa khóa để doanh nghiệp nhỏ vươn tầm

Không dừng lại ở chính sách, TS. Tô Hoài Nam cho rằng yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của doanh nghiệp vẫn nằm ở nội lực, đặc biệt là năng lực quản trị.

Ông đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: “Tại sao một xưởng cơ khí nhỏ có thể phát triển thành tập đoàn lớn?” Câu trả lời, theo ông, nằm ở tầm nhìn và cách quản trị. Nếu không thay đổi tư duy, doanh nghiệp dù tồn tại lâu năm vẫn chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, quản trị không chỉ là điều hành mà còn là chiến lược, là khả năng thích ứng với biến động thị trường. Do đó, Luật sửa đổi cần đặt trọng tâm vào việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản lý.

Một giải pháp được ông đề xuất là tăng cường sự liên kết giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo. Doanh nghiệp cần được tham gia vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, từ đó đảm bảo nguồn nhân lực đáp ứng đúng nhu cầu thực tế.

Ngoài ra, cần có cơ chế hỗ trợ chi phí đào tạo lại, nâng cao kỹ năng cho người lao động. Những khoản chi này nên được tính là chi phí hợp lý khi xác định thuế, nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào con người.

Ở góc độ thực thi chính sách, TS. Tô Hoài Nam cho rằng việc khảo sát thực tế tại doanh nghiệp là điều không thể thiếu. Ông đề xuất các cơ quan lập pháp cần tiếp cận trực tiếp từng nhóm doanh nghiệp theo quy mô và lĩnh vực, thay vì chỉ dựa trên báo cáo tổng hợp.

“Chỉ khi lắng nghe doanh nghiệp, chúng ta mới hiểu họ thực sự cần gì,” ông nhấn mạnh.

Đồng thời, cần thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên giữa cơ quan quản lý và các hiệp hội doanh nghiệp. Đây sẽ là kênh phản biện chính sách hiệu quả, giúp luật pháp không bị “xa rời thực tiễn”.

Một điểm quan trọng khác là cách đánh giá hiệu quả của luật. Theo TS. Nam, không nên chỉ dựa vào số lượng chính sách ban hành, mà phải đo lường mức độ thụ hưởng thực tế của doanh nghiệp. Bao nhiêu doanh nghiệp được hỗ trợ, bao nhiêu doanh nghiệp phát triển lên quy mô lớn hơn – đó mới là thước đo chính xác.

Kết lại, TS. Tô Hoài Nam khẳng định, sửa Luật Hỗ trợ DNNVV lần này là cơ hội để tạo ra một bước ngoặt. Nếu làm tốt, luật không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp vượt khó mà còn trở thành “bệ phóng” giúp hình thành những tập đoàn tư nhân mạnh trong tương lai.

Thông điệp ông đưa ra rất rõ ràng: hỗ trợ doanh nghiệp không phải là “bao bọc”, mà là tạo điều kiện để họ tự đứng vững. Khi môi trường kinh doanh minh bạch, chính sách sát thực tiễn và doanh nghiệp có đủ năng lực nội tại, sự phát triển sẽ đến một cách tự nhiên và bền vững.

Trong hành trình đó, vai trò của Nhà nước là kiến tạo, còn doanh nghiệp chính là chủ thể của sự đổi thay.