Doanh nghiệp nhỏ và vừa còn “nặng gánh” chi phí tuân thủ

Hôm nay, 8/8, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã có buổi làm việc với các Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp để giải quyết khó khăn, vướng mắc trong lĩnh vực thuế và hải quan.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng làm việc với các Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp để giải quyết khó khăn, vướng mắc trong lĩnh vực thuế và hải quan (Ảnh: chinhphu.vn/Đức Tuân).

Phát biểu mở đầu cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nêu rõ, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc tiếp tục đồng hành với doanh nghiệp, Chính phủ đang triển khai các cuộc làm việc chuyên đề sau Hội nghị Thường trực Chính phủ gặp gỡ các doanh nghiệp ngày 18/7/2026.

Chi phí tuân thủ vẫn là bài toán lớn

Trong khi chính sách thuế, hải quan đang được đẩy mạnh cải cách, doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh vẫn phải đối mặt với một khoản chi phí không dễ nhìn thấy trên sổ sách. Đó là chi phí tuân thủ.

Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam Nguyễn Văn Thân cho rằng đây mới là một trong những vướng mắc đáng chú ý đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh.

Người đứng đầu Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đưa ra đánh giá cho rằng vấn đề lớn hiện nay không chỉ nằm ở quy định pháp luật mà còn ở khâu tổ chức thực hiện. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh hạn chế về công nghệ, không đủ nhân lực chuyên trách nên phải thuê dịch vụ bên ngoài để thực hiện các thủ tục thuế. Khi các yêu cầu kê khai, hồ sơ và quy trình trở nên phức tạp, chi phí phát sinh lại quay trở thành gánh nặng đối với doanh nghiệp.

Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam Nguyễn Văn Thân cho rằng vướng mắc lớn hiện nay nằm ở khâu thực thi và chi phí tuân thủ.

Từ thực tế này, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đề nghị tiếp tục đơn giản hóa phương thức kê khai, nộp thuế, nhất là với doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh; đồng thời sớm hoàn thiện các chính sách hỗ trợ khu vực này.

Đây là nhóm doanh nghiệp có quy mô vốn, nhân lực và năng lực quản trị hạn chế hơn các doanh nghiệp lớn. Vì vậy, cùng một yêu cầu quản lý nhưng chi phí thực hiện có thể tạo ra tác động rất khác nhau.

Từ giảm thủ tục đến giảm chi phí thực tế

Vấn đề ông Nguyễn Văn Thân đặt ra cũng được nhìn nhận trong cuộc làm việc ngày 8/8 giữa Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng với các Bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp về những vướng mắc trong lĩnh vực thuế, hải quan.

Thực tế cho thấy, nhiều kiến nghị của doanh nghiệp hiện không còn tập trung đơn thuần vào việc “cắt” thêm thủ tục, mà chuyển sang yêu cầu cách thực hiện phải thống nhất, dễ dự báo và ít phát sinh chi phí hơn.

Theo tổng hợp của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cộng đồng doanh nghiệp đã nêu 53 kiến nghị thuộc 10 nhóm vấn đề. Trong đó, doanh nghiệp đặc biệt quan tâm đến tính chắc chắn của nghĩa vụ thuế, hải quan; tình trạng cách hiểu và áp dụng quy định chưa thống nhất; quá trình chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm chưa đồng bộ và ranh giới giữa vi phạm với rủi ro khách quan chưa được phân định rõ.

Những vấn đề này cho thấy cải cách môi trường kinh doanh đang bước sang một yêu cầu mới: không chỉ giảm số lượng thủ tục mà phải giảm thời gian, nhân lực và tiền bạc mà doanh nghiệp bỏ ra để thực hiện thủ tục.

Bộ Tài chính cho biết, trong 7 tháng đầu năm 2026, tổng quy mô miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và tiền thuê đất đạt khoảng 173.600 tỷ đồng. Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế cũng đã giảm khoảng 51% so với năm 2024, tương đương khoảng 4.400 tỷ đồng.

Dịch vụ thuế điện tử, dịch vụ công trực tuyến toàn trình, VNeID, hóa đơn điện tử và các nền tảng số tiếp tục được mở rộng. Ngành Thuế đã tổ chức 375 lớp tập huấn với hơn 91.000 lượt người tham gia và 500 hội nghị đối thoại với hơn 60.000 lượt người nộp thuế, hiệp hội, doanh nghiệp.

Những con số này cho thấy nỗ lực cải cách đang được triển khai trên diện rộng. Tuy nhiên, với cộng đồng doanh nghiệp nhỏ, hiệu quả cuối cùng vẫn phải được đo bằng việc mỗi thủ tục có thực sự đơn giản hơn và mỗi lần thực hiện có thực sự ít tốn kém hơn hay không.

Doanh nghiệp nhỏ cần thêm “đường vào” thị trường

Từ góc nhìn của Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, bài toán hỗ trợ doanh nghiệp không dừng ở thuế và thủ tục hành chính.

Hiệp hội kiến nghị tăng tín dụng ưu đãi, tín dụng tín chấp và nghiên cứu mô hình ngân hàng số chuyên biệt nhằm giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ông Nguyễn Văn Thân đề nghị tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia các dự án đầu tư công, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ, bởi khi tham gia được vào các chuỗi cung ứng lớn, doanh nghiệp không chỉ có thêm đầu ra mà còn có cơ hội nâng chuẩn quản trị, công nghệ, chất lượng sản phẩm và năng lực đáp ứng thị trường.

Cùng với mở rộng cơ hội thị trường, Hiệp hội kiến nghị tăng tín dụng ưu đãi, tín dụng tín chấp và nghiên cứu mô hình ngân hàng số chuyên biệt nhằm giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong bối cảnh doanh nghiệp phải đồng thời đầu tư cho công nghệ, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh, chi phí vốn cao cộng với chi phí tuân thủ lớn có thể làm giảm đáng kể nguồn lực dành cho sản xuất, kinh doanh.

Chính sách hỗ trợ phải đi đến từng hồ sơ

Tại cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đánh giá các kiến nghị của doanh nghiệp là chính đáng và phần lớn xuất phát từ quá trình tổ chức thực hiện, cách hiểu và áp dụng pháp luật chưa thống nhất giữa các cơ quan.

Phó Thủ tướng yêu cầu các cơ quan xử lý những vấn đề thuộc thẩm quyền, thống nhất hướng dẫn đối với các nhóm vướng mắc được phản ánh nhiều như hoàn thuế giá trị gia tăng, hóa đơn điện tử, chi phí được trừ, ưu đãi thuế và giao dịch liên kết.

Đối với những vấn đề liên quan đến thông quan, quản lý rủi ro, doanh nghiệp chế xuất, kho ngoại quan và kiểm tra chuyên ngành, yêu cầu đặt ra là đẩy nhanh thông quan, số hóa chứng từ và không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại dữ liệu mà cơ quan nhà nước đã có.

Đáng chú ý, các Cơ quan Thuế, Hải quan và địa phương được yêu cầu không đặt thêm thành phần hồ sơ, điều kiện, thủ tục ngoài quy định; không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại dữ liệu cơ quan nhà nước đã có; đồng thời phải công khai đầu mối, tiến độ và lý do nếu xử lý chậm.

Như vậy, từ vấn đề được ông Nguyễn Văn Thân nêu ra, có thể thấy “chi phí tuân thủ” không chỉ là câu chuyện của một thủ tục riêng lẻ. Đó là tổng hợp của thời gian, nhân lực, công nghệ, dịch vụ thuê ngoài và chi phí vốn mà doanh nghiệp phải bỏ ra để đáp ứng các yêu cầu quản lý.

Với doanh nghiệp lớn, những chi phí này có thể được hấp thụ bởi bộ máy chuyên nghiệp. Nhưng với doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh, mỗi khoản chi phí phát sinh đều tác động trực tiếp đến dòng tiền và khả năng duy trì hoạt động.

Bởi vậy, cải cách thực chất không chỉ nằm ở việc ban hành thêm chính sách hỗ trợ. Điều doanh nghiệp cần hơn là chính sách được thực hiện đúng, thống nhất, dễ hiểu và đúng thời hạn.

Như tinh thần được Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, hỗ trợ doanh nghiệp phải được thể hiện bằng từng hồ sơ được giải quyết đúng hạn, từng thủ tục được rút ngắn và từng khoản chi phí được cắt giảm.

Đó cũng chính là khoảng cách mà khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đang chờ được thu hẹp: từ một chính sách được thiết kế tốt đến một quy trình thực thi thực sự giúp doanh nghiệp giảm chi phí và có thêm nguồn lực để sản xuất, kinh doanh.