Nhập siêu 20,3 tỷ USD đặt doanh nghiệp trước bài toán nội địa hóa

Con số 20,3 tỷ USD nhập siêu sau 7 tháng là không thể xem nhẹ, nhưng cũng chưa thể đánh đồng với nhập khẩu tiêu dùng tăng nóng. Một phần lớn dòng tiền đang chảy vào máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất, đầu tư và mở rộng chuỗi cung ứng tại Việt Nam. Vấn đề nằm ở chỗ: năng lực sản xuất trong nước có theo kịp tốc độ nhập khẩu đầu vào hay không.

Theo Bộ Công Thương, 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 659 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ. Xuất khẩu đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7%, trong khi cả nước nhập siêu khoảng 20,3 tỷ USD.

Máy móc, linh kiện và nguyên liệu tăng mạnh

Những con số về nhập khẩu cho thấy nhu cầu đầu vào cho sản xuất đang rất lớn. Nhập khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng mạnh; cùng với đó là kim loại, sắt thép, hóa chất, quặng, khoáng sản và chất dẻo.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chủ trì hội nghị rà soát các biện pháp thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu (Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên).

Đây là những nhóm hàng gắn trực tiếp với hoạt động sản xuất công nghiệp và mở rộng đầu tư. Riêng xuất khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện trong 7 tháng đạt khoảng 85 tỷ USD, tăng 50%; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt khoảng 40 tỷ USD, tăng 24,6%.

Vì vậy, vấn đề không đơn giản là giảm nhập khẩu bằng mọi giá. Điều doanh nghiệp cần là tăng khả năng sản xuất những nguyên liệu, linh kiện mà Việt Nam đã có hoặc có thể hình thành năng lực sản xuất, qua đó giảm dần phụ thuộc bên ngoài nhưng không làm đứt chuỗi cung ứng.

Đây cũng là yêu cầu được đặt ra tại hội nghị do Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chủ trì. Phó Thủ tướng yêu cầu làm rõ doanh nghiệp nhập nguyên liệu, máy móc, thiết bị để làm gì, tiến độ sản xuất ra sao và khả năng chuyển hóa lượng nhập khẩu này thành sản phẩm, hàng hóa xuất khẩu.

Doanh nghiệp muốn chủ động nguyên liệu

Từ thực tế hoạt động, nhiều hiệp hội cho rằng chi phí nguyên liệu, logistics và chi phí tuân thủ đang gây sức ép lớn.

Phó Chủ tịch VCCI Bùi Trung Nghĩa đề nghị tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, nhất là trong kiểm tra chuyên ngành, hải quan và cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với rào cản thương mại, chuyển đổi xanh, đa dạng hóa thị trường và nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Với ngành dệt may, bài toán nguyên liệu thể hiện rất rõ. 7 tháng đầu năm, xuất khẩu dệt may ước đạt 27 tỷ USD, tăng 2,67%, trong khi nhập khẩu khoảng 15,25 tỷ USD. Tính toàn chuỗi từ bông, sợi, vải đến may mặc, ngành vẫn xuất siêu khoảng 11,76 tỷ USD. Tuy nhiên, Hiệp hội Dệt may Việt Nam đề nghị tiếp tục thu hút đầu tư phát triển vải và nguyên phụ liệu trong nước để giảm dần phụ thuộc nguồn nhập khẩu.

Trong điện tử, bà Đỗ Thị Thúy Hương - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, đề nghị phát triển công nghiệp hỗ trợ, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, tự động hóa và ứng dụng AI, đồng thời tăng kết nối giữa doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn FDI để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Nội địa hóa không thể tách khỏi chi phí

Muốn doanh nghiệp chuyển từ nhập khẩu sang sử dụng đầu vào trong nước, chi phí sản xuất phải đủ cạnh tranh.

Bộ Xây dựng đề nghị đẩy mạnh vận tải đa phương thức, đường thủy và đường sắt, khắc phục điểm nghẽn hạ tầng và rà soát giá dịch vụ cảng biển. Trong khi đó, đến hết tháng 7, dư nợ tín dụng đối với xuất khẩu đạt gần 849.000 tỷ đồng, tăng khoảng 30%; Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà cho biết sẽ tiếp tục ưu tiên vốn cho xuất khẩu, nhất là thu mua, chế biến và xuất khẩu nông sản.

Về dài hạn, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất sử dụng dữ liệu nhập khẩu để xác định những nhóm nguyên liệu, vật liệu cần ưu tiên sản xuất trong nước, từng bước thay thế nguồn nhập khẩu và nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Đây là hướng đi quan trọng bởi nhập khẩu đầu vào chỉ thực sự tạo giá trị dài hạn nếu được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, sản phẩm và xuất khẩu tại Việt Nam.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cũng yêu cầu Bộ Công Thương làm việc với những doanh nghiệp, tập đoàn có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, nhất là lĩnh vực máy tính, linh kiện điện tử, để làm rõ nguyên nhân nhập khẩu và tiến độ sản xuất, xuất khẩu tại Việt Nam.

Cùng với đó là yêu cầu phát triển công nghiệp hỗ trợ, nguồn hàng trong nước, rà soát những sản phẩm công nghiệp đã có khả năng sản xuất trong nước để đề xuất chính sách phù hợp và tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Với doanh nghiệp, đây không chỉ là câu chuyện của cán cân thương mại. Tỷ lệ nội địa hóa cao hơn đồng nghĩa với khả năng chủ động nguyên liệu tốt hơn, giảm rủi ro chuỗi cung ứng và giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước.