74 doanh nghiệp ưu tiên đóng góp khoảng 30% kim ngạch xuất nhập khẩu

Một nhóm doanh nghiệp chỉ gồm 74 thành viên đang đóng góp khoảng một phần ba tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam. Đây là quy mô cho thấy chế độ doanh nghiệp ưu tiên không chỉ là một cơ chế giảm thủ tục, mà đã trở thành một cấu phần đáng kể trong hoạt động thương mại quốc tế của nền kinh tế.

Ngày 29/9, Cục Hải quan trao quyết định công nhận mới và gia hạn áp dụng chế độ doanh nghiệp ưu tiên cho 7 doanh nghiệp. Ba doanh nghiệp được công nhận mới gồm Công ty TNHH Hana Micron Vina, Công ty TNHH Luxshare-ICT (Việt Nam) và Công ty TNHH Samju Vina.

Thêm 3 doanh nghiệp mới được công nhận áp dụng chế độ doanh nghiệp ưu tiên tại buổi lễ ngày 29/9 - Ảnh: https://nhandan.vn

Bốn doanh nghiệp được gia hạn gồm Công ty cổ phần Thủy sản Minh Phú Hậu Giang, Công ty cổ phần Tập đoàn Hoa Sen, Công ty TNHH Hoya Glass Disk Việt Nam và Công ty TNHH LG Electronics Việt Nam Hải Phòng.

74 doanh nghiệp tạo ra hơn 250 tỷ USD kim ngạch

Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên được triển khai từ năm 2011 và được luật hóa tại Luật Hải quan năm 2014. Từ 9 doanh nghiệp ban đầu, đến nay số lượng đã tăng lên 74, trải rộng ở các lĩnh vực điện tử, công nghệ cao, sản xuất công nghiệp, dệt may, nông nghiệp và thủy sản. Trong đó có 10 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất công nghệ cao, bán dẫn.

Điểm đáng chú ý nằm ở quy mô kim ngạch. Giai đoạn 2022-2025, nhóm doanh nghiệp này liên tục đạt trên 230 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu mỗi năm, tương đương khoảng 28-34% tổng kim ngạch cả nước. Năm 2025 đạt khoảng 256,63 tỷ USD; riêng 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 164,52 tỷ USD, tương đương khoảng 30% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.

Với doanh nghiệp, giá trị của chế độ ưu tiên nằm ở việc giảm bớt thời gian và chi phí trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan. Doanh nghiệp được hưởng nhiều biện pháp hỗ trợ về thủ tục, kiểm tra, quản lý thuế, kiểm tra sau thông quan và các thuận lợi quốc tế theo các Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên (MRA).

Đối với những doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu lớn, việc rút ngắn thời gian xử lý không chỉ mang ý nghĩa thủ tục. Nó tác động trực tiếp đến kế hoạch sản xuất, dòng hàng, chi phí logistics và khả năng chủ động với khách hàng, đối tác.

Ưu tiên không phải cơ chế hưởng một lần

Phía sau những lợi ích đó là yêu cầu tuân thủ liên tục.

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Trần Đức Hùng cho biết, sau 15 năm, Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên đã góp phần chuyển phương thức quản lý hải quan từ truyền thống sang hiện đại. Trong giai đoạn mới, việc đánh giá, công nhận và gia hạn chế độ ưu tiên sẽ tiếp tục được tối ưu trên nền tảng kết nối dữ liệu tự động, giảm can thiệp thủ công và nâng cao tính minh bạch, chính xác.

Doanh nghiệp được ưu tiên phải duy trì mức độ tuân thủ pháp luật hải quan, hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả và các điều kiện áp dụng chế độ trong suốt quá trình hoạt động.

Thực tế quản lý cũng cho thấy chế độ này không phải lợi ích được duy trì mặc nhiên. Theo thông tin được công bố ngày 29/9, trong năm 2025, cơ quan hải quan đã tạm đình chỉ chế độ ưu tiên đối với 4 doanh nghiệp và đình chỉ hoặc chấm dứt đối với 3 doanh nghiệp.

Điều đó đặt trách nhiệm khá rõ lên doanh nghiệp: được công nhận là một bước, giữ được chế độ mới là câu chuyện dài hơn. Hệ thống kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro và tuân thủ phải vận hành thực chất thay vì chỉ đáp ứng tại thời điểm xét công nhận.

Đại diện Công ty TNHH Hana Micron Vina cho biết việc được áp dụng chế độ doanh nghiệp ưu tiên giúp quá trình thông quan thuận lợi hơn, tiết kiệm thời gian, chi phí, qua đó hỗ trợ hiệu quả hoạt động và củng cố uy tín với khách hàng, đối tác. Đồng thời, doanh nghiệp xác định việc được công nhận cũng đi cùng trách nhiệm duy trì, nâng cao mức độ tuân thủ và cải tiến hệ thống quản lý.

Từ ưu tiên trong nước đến chuỗi cung ứng quốc tế

Cùng với cơ chế trong nước, lợi ích của doanh nghiệp ưu tiên đang được mở rộng thông qua MRA.

Việt Nam đã ký 2 MRA với ASEAN và Hàn Quốc; hoàn thành triển khai MRA ASEAN giai đoạn 1 từ ngày 31/3/2026 và giai đoạn 2 từ ngày 30/6/2026. Hải quan Việt Nam tiếp tục triển khai MRA Việt Nam - Hàn Quốc, đồng thời nghiên cứu hợp tác song phương, đa phương với Trung Quốc và các đối tác khác.

Khi công nhận lẫn nhau được mở rộng, doanh nghiệp Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận các biện pháp tạo thuận lợi tại thị trường đối tác như giảm tỷ lệ kiểm tra, ưu tiên thông quan và rút ngắn thời gian xử lý.

Định hướng của Hải quan Việt Nam trong giai đoạn tới là phát triển chương trình theo chiều sâu, gắn tạo thuận lợi với quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro, chuyển đổi số và an ninh chuỗi cung ứng. Nhóm doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp có năng lực quản trị và tuân thủ tốt tiếp tục được định hướng tham gia chương trình.

Với 74 doanh nghiệp hiện nay, câu chuyện của chương trình không còn nằm ở việc tăng số lượng đơn thuần. Giá trị lớn hơn là tạo ra một nhóm doanh nghiệp có khả năng vận hành minh bạch, tuân thủ cao và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế, trong khi cơ quan Hải quan chuyển dần nguồn lực sang quản lý dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro.