Xuất nhập khẩu Việt Nam vượt mốc 1.000 tỷ USD: 19 năm tăng quy mô, 7 năm tăng gấp đôi

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 10 tháng năm 2026 ước đạt 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước. Đây là lần đầu tiên thương mại hàng hóa của Việt Nam vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD, đánh dấu bước phát triển mới về quy mô và mức độ hội nhập của nền kinh tế.

Đáng chú ý, hành trình chinh phục các cột mốc kim ngạch ngày càng được rút ngắn. Năm 2007, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu vượt 100 tỷ USD. Đến năm 2011, con số này đạt trên 200 tỷ USD; năm 2015 vượt 300 tỷ USD; năm 2017 vượt 400 tỷ USD và năm 2019 chạm mốc 500 tỷ USD.

Sau đó, thương mại tiếp tục tăng tốc, lần lượt vượt 600 tỷ USD năm 2021, 700 tỷ USD năm 2022. Năm 2025, tổng kim ngạch vượt hai cột mốc 800 tỷ USD và 900 tỷ USD, trước khi chính thức cán mốc 1.000 tỷ USD trong tháng 10/2026.

Như vậy, nếu Việt Nam cần 12 năm (2007-2019) để nâng kim ngạch xuất nhập khẩu từ 100 tỷ USD lên 500 tỷ USD, thì chỉ mất 7 năm tiếp theo để tăng gấp đôi, đạt trên 1.000 tỷ USD.

Quá trình tăng trưởng này gắn với sự mở rộng năng lực sản xuất, thu hút đầu tư nước ngoài, phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo và khai thác các hiệp định thương mại tự do (FTA). Đặc biệt, sau giai đoạn thương mại toàn cầu suy giảm năm 2023, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam từng bước phục hồi, tạo nền tảng cho đà tăng trưởng mạnh trong năm 2025 và 2026.

Xuất nhập khẩu Việt Nam vượt mốc 1.000 tỷ USD: 19 năm tăng quy mô, 7 năm tăng gấp đôi

Nhập khẩu tăng nhanh, cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu

Dù tổng kim ngạch đạt mức cao kỷ lục, cơ cấu tăng trưởng thương mại trong 10 tháng năm 2026 cũng bộc lộ một điểm đáng chú ý: Tốc độ tăng nhập khẩu cao hơn xuất khẩu.

Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu tăng 27,5%, trong khi nhập khẩu tăng 37,4% so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này khiến cán cân thương mại hàng hóa chuyển sang nhập siêu 12,07 tỷ USD.

Việc nhập khẩu tăng nhanh có thể gắn với nhu cầu nguyên liệu, máy móc, linh kiện và thiết bị phục vụ sản xuất, xuất khẩu. Tuy nhiên, mức chênh lệch giữa tốc độ tăng xuất khẩu và nhập khẩu cũng cho thấy yêu cầu phải nâng cao năng lực cung ứng trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ và giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn đầu vào từ bên ngoài.

Theo Cục Thống kê, việc tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD phản ánh quy mô thương mại ngày càng lớn và mức độ gắn kết sâu rộng của Việt Nam với mạng lưới sản xuất, tiêu thụ toàn cầu. Tuy nhiên, tổng trị giá hàng hóa xuất nhập khẩu không đồng nghĩa với giá trị gia tăng được tạo ra trong nước, nhất là khi hoạt động sản xuất và xuất khẩu vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu.

Do đó, thước đo quan trọng trong giai đoạn tiếp theo không chỉ là tốc độ tăng trưởng kim ngạch mà còn là tỷ lệ giá trị nội địa trong mỗi sản phẩm xuất khẩu, mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng và khả năng làm chủ các khâu có giá trị gia tăng cao.

Nâng tỷ lệ nội địa hóa, tăng sức chống chịu của ngoại thương

Để nâng cao chất lượng tăng trưởng thương mại, Cục Thống kê cho rằng cần tập trung phát triển công nghiệp hỗ trợ, nhất là các lĩnh vực linh kiện điện tử, vật liệu, cơ khí chính xác, dệt nhuộm và phụ liệu. Đây là những ngành có vai trò quan trọng trong việc giảm phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu, nâng tỷ lệ nội địa hóa và gia tăng giá trị sản phẩm sản xuất trong nước.

Cùng với đó, cần nâng cao năng lực và mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu. Thay vì chủ yếu đảm nhận các khâu gia công, doanh nghiệp cần từng bước mở rộng sang thiết kế, nghiên cứu, chế tạo, phát triển thương hiệu và cung cấp dịch vụ sau bán hàng.

Một yêu cầu khác là đa dạng hóa thị trường và đối tác thương mại, khai thác hiệu quả các FTA đã ký kết, đồng thời chủ động quản trị rủi ro trước các biện pháp phòng vệ thương mại và biến động chính sách tại những thị trường lớn.

Hạ tầng logistics cũng cần được đầu tư đồng bộ, từ cảng biển, cửa khẩu, kho lạnh đến hệ thống vận tải và lưu thông hàng hóa. Việc đẩy mạnh số hóa thủ tục xuất nhập khẩu được kỳ vọng góp phần giảm chi phí, rút ngắn thời gian thông quan và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Đặc biệt, trước xu hướng chuyển dịch thương mại toàn cầu, yêu cầu đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát phát thải và trách nhiệm xã hội ngày càng trở nên quan trọng. Đây không chỉ là điều kiện để duy trì khả năng tiếp cận thị trường mà còn là động lực thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm.

Đánh giá về dấu mốc này, đại diện Cục Thống kê nhấn mạnh, kết quả vượt 1.000 tỷ USD là thành quả của nhiều năm thực hiện chính sách hội nhập quốc tế, thu hút đầu tư, đổi mới sản xuất và nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, giai đoạn tiếp theo đòi hỏi phải chú trọng hơn đến chất lượng tăng trưởng thương mại quốc tế. Trong đó, doanh nghiệp trong nước cần đóng góp nhiều hơn vào hoạt động xuất khẩu; sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn; chuỗi cung ứng chủ động hơn, thị trường đa dạng hơn và hoạt động sản xuất, kinh doanh thân thiện hơn với môi trường.

Từ dấu mốc 1.000 tỷ USD, bài toán đặt ra với ngoại thương Việt Nam không đơn thuần là tiếp tục mở rộng quy mô, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực cạnh tranh, sức chống chịu và tính tự chủ của nền kinh tế. Đây cũng là nền tảng để hoạt động xuất nhập khẩu đóng góp thực chất hơn vào tăng trưởng và thịnh vượng bền vững của đất nước.