Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc: Phải nghiên cứu thị trường để tổ chức sản xuất, nâng giá trị nông sản

Ngày 25/9, tại Trụ sở Chính phủ, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc làm việc với các hiệp hội, doanh nghiệp tiêu biểu trong lĩnh vực nông, lâm, thủy sản.

Phát biểu tại cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh nông, lâm, thủy sản gắn trực tiếp với sản xuất, đời sống và thu nhập của đông đảo người dân, nhất là khu vực nông thôn. Vì vậy, hiệu quả của ngành không chỉ được đo bằng kim ngạch xuất khẩu mà còn ở giá trị gia tăng và phần giá trị người sản xuất được hưởng.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc làm việc với các hiệp hội, doanh nghiệp tiêu biểu trong lĩnh vực nông, lâm, thủy sản.

Xuất khẩu 9 tháng đạt khoảng 56,3 tỷ USD

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 9 tháng năm 2026 ước đạt 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ; xuất siêu khoảng 16,9 tỷ USD.

Gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu; thủy sản duy trì đà tăng, trong khi rau quả là một trong những nhóm hàng có kết quả nổi bật. Tuy nhiên, tăng trưởng giữa các ngành hàng chưa đồng đều.

Đáng chú ý, cà phê tăng 15,4% về lượng nhưng kim ngạch giảm 7,3% do giá xuất khẩu bình quân giảm. Một số mặt hàng khác như gạo, cao su, sắn và sản phẩm từ sắn cũng ghi nhận mức giảm về giá trị.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kết quả 9 tháng tạo cơ sở để hoàn thành và có thể vượt mục tiêu xuất khẩu 74,2 tỷ USD trong năm 2026. Tuy nhiên, khả năng hoàn thành mục tiêu chung không đồng nghĩa tất cả ngành hàng đều đạt kế hoạch.

Trong những tháng cuối năm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định tiếp tục duy trì đà tăng trưởng của các nhóm gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả; đồng thời tập trung tháo gỡ khó khăn đối với những ngành hàng còn hụt mục tiêu.

Với thủy sản, trọng tâm là tôm, cá tra, kiểm soát chất lượng, an toàn chuỗi, xử lý vấn đề IUU và phòng vệ thương mại. Đối với rau quả, nhất là sầu riêng, yêu cầu đặt ra là quản lý chặt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và chất lượng sản phẩm.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ “mở cửa thị trường” sang “mở được, vào được và giữ được thị trường”; đồng thời tiếp tục tháo gỡ rào cản, đa dạng hóa thị trường, xử lý điểm nghẽn tín dụng, xây dựng dữ liệu liên thông và chuẩn bị kịch bản cho năm 2027.

Tăng liên kết, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu

Đánh giá cao đóng góp của các hiệp hội, doanh nghiệp đối với xuất khẩu và phát triển nông nghiệp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho rằng nhiều mặt hàng của Việt Nam như gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, cà phê, rau quả, hạt điều, hồ tiêu, gạo đã có vị trí đáng kể trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng của nhiều ngành hàng vẫn dựa nhiều vào nguyên liệu hoặc sản phẩm sơ chế, trong khi giá trị gia tăng và khả năng chống chịu trước biến động thị trường còn hạn chế.

Phó Thủ tướng Thường trực dẫn trường hợp cà phê để đặt vấn đề về giá trị gia tăng và thương hiệu. Việt Nam thuộc nhóm các nước sản xuất cà phê hàng đầu thế giới nhưng thương hiệu và giá trị thu được từ các khâu sau sản xuất chưa tương xứng. Đây cũng là bài toán chung đối với nhiều ngành hàng, đòi hỏi tăng liên kết, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu để giữ lại nhiều hơn giá trị trong nước.

Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, phát triển xanh, phát thải carbon, chống phá rừng và trách nhiệm xã hội. Vì vậy, chất lượng sản phẩm và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường trở thành yêu cầu xuyên suốt trong toàn bộ chuỗi sản xuất.

Phó Thủ tướng Thường trực cũng lưu ý tình trạng sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ khiến nhiều ngành hàng khó hình thành nguồn cung đủ lớn và ổn định. Do đó, cần tổ chức lại sản xuất, hình thành vùng nguyên liệu, tăng liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất; đồng thời đánh giá mức độ phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu để chủ động hơn về nguồn cung.

Doanh nghiệp kiến nghị tháo gỡ nhiều điểm nghẽn

Tại cuộc làm việc, các hiệp hội, doanh nghiệp tập trung phản ánh những khó khăn liên quan đến tín dụng, hoàn thuế, đất đai và vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, thủ tục xuất khẩu, kiểm tra chuyên ngành và tiếp cận thị trường.

Tín dụng và hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) được nhiều ngành hàng đề cập. Doanh nghiệp kiến nghị chính sách tín dụng phù hợp hơn với đặc thù mùa vụ, chu kỳ thu mua và thời gian đầu tư; đồng thời đề nghị đẩy nhanh việc hoàn thuế và thống nhất cách hiểu, áp dụng chính sách giữa các địa phương.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết quy định về VAT phải được áp dụng thống nhất trên toàn quốc; đồng thời cho rằng hoàn thuế tác động trực tiếp đến dòng tiền doanh nghiệp, cần được xử lý nhanh trên cơ sở hồ sơ minh bạch, đồng thời kiểm soát các trường hợp lợi dụng chính sách.

Ở góc độ thị trường, các hiệp hội, doanh nghiệp đề nghị tăng cường xúc tiến thương mại, tháo gỡ rào cản và hỗ trợ mở thêm thị trường, qua đó giảm mức độ phụ thuộc vào một số thị trường lớn.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng cho biết thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đã được lồng ghép trong hoạt động ngoại giao kinh tế và các chuyến thăm, tiếp xúc cấp cao. Bà đề nghị doanh nghiệp chủ động “đặt hàng” cụ thể về thị trường, đối tác và những vấn đề cần hỗ trợ để các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài phối hợp triển khai.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng đề nghị các hiệp hội phát huy vai trò tập hợp doanh nghiệp, xác định rõ vấn đề của từng ngành hàng, từng thị trường để có đề xuất cụ thể. Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hỗ trợ xúc tiến thương mại, tháo gỡ rào cản, nâng cao năng lực phòng vệ thương mại.

Đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam phát biểu.

Từ sản xuất theo khả năng sang sản xuất theo nhu cầu thị trường

Kết luận cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh phát triển nông, lâm, thủy sản không chỉ nhằm gia tăng kim ngạch xuất khẩu mà phải gắn với xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, sinh thái, giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững.

Theo đó, ngành nông nghiệp cần chuyển từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang nâng cao chất lượng, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, cần thay đổi phương thức tổ chức sản xuất: không sản xuất, cung ứng rồi mới tìm thị trường, mà phải nghiên cứu thị trường để tổ chức sản xuất. Từ nhu cầu và tiêu chuẩn của từng thị trường, các vùng nguyên liệu, giống, quy trình sản xuất, chế biến, xây dựng thương hiệu và phân phối quốc tế phải được tổ chức đồng bộ.

Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng doanh nghiệp cần giữ vai trò trung tâm trong tổ chức sản xuất, chế biến và tiêu thụ; hợp tác xã là cầu nối với người nông dân; Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi.

Cùng với đó, quản lý ngành hàng cần chuyển mạnh sang quản trị chuỗi giá trị, dựa trên dữ liệu số về sản xuất, chế biến, logistics và thị trường, qua đó nâng cao năng lực dự báo và điều hành.

Phó Thủ tướng Thường trực đặt mục tiêu hướng tới kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 100 tỷ USD vào năm 2030, đồng thời yêu cầu các bộ, ngành tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn về vốn, thị trường, thủ tục và hạ tầng để tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển.

Đối với các kiến nghị tại cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực giao Văn phòng Chính phủ tổng hợp, chuyển các bộ, ngành xem xét, xử lý theo thẩm quyền; những vấn đề vượt thẩm quyền báo cáo Chính phủ xem xét.

Phó Thủ tướng Thường trực khẳng định Chính phủ tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh, cắt giảm chi phí không chính thức; các hiệp hội, doanh nghiệp có thể tiếp tục phản ánh khó khăn, vướng mắc để được xem xét, xử lý kịp thời.