Theo Bộ Tài chính, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sau hơn 8 năm triển khai đã tạo nền tảng pháp lý cho hệ thống chính sách hỗ trợ khu vực này. Nhiều chương trình được triển khai trong các lĩnh vực như đào tạo, tư vấn, chuyển đổi số, xúc tiến thương mại, kết nối chuỗi giá trị và phát triển thị trường.
Giai đoạn 2021-2025, hơn 2,2 triệu lượt người được hỗ trợ về thông tin, nhận thức và kỹ năng chuyển đổi số; hơn 20.000 lượt doanh nghiệp tham gia đào tạo, khoảng 5.000 doanh nghiệp được tư vấn chuyên sâu và 500 doanh nghiệp được hỗ trợ xúc tiến thương mại, kết nối kinh doanh, mở rộng thị trường.
Tuy nhiên, mức độ thụ hưởng chính sách trên thực tế vẫn chưa tương xứng. Dư nợ dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chỉ chiếm khoảng 19-20% tổng dư nợ của nền kinh tế. Quy mô vốn nhỏ, năng lực lập phương án kinh doanh và chứng minh hiệu quả dự án còn hạn chế, trong khi yêu cầu về tài sản bảo đảm tiếp tục là rào cản với nhiều doanh nghiệp.
Các quỹ hỗ trợ và bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng chưa phát huy đầy đủ vai trò. Trong khi đó, nhiều chính sách thuế chủ yếu mang tính ngắn hạn, giúp doanh nghiệp giảm áp lực chi phí và cải thiện dòng tiền nhưng chưa tạo được nền tảng đủ ổn định cho kế hoạch đầu tư, mở rộng sản xuất dài hạn.
Khó khăn tương tự xuất hiện ở chính sách mặt bằng sản xuất. Việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận đất đai, mặt bằng trong khu, cụm công nghiệp tại nhiều địa phương còn hạn chế do thiếu chủ đầu tư hạ tầng hoặc cơ chế thực hiện chưa đủ thuận lợi.
Những bất cập này cho thấy yêu cầu không chỉ nằm ở việc ban hành thêm chính sách mà quan trọng hơn là thiết kế chính sách sát nhu cầu, giảm thủ tục và nâng khả năng tiếp cận của doanh nghiệp.
 |
| VCCI đề xuất "hỗ trợ có mục tiêu" để tạo lực đẩy cho doanh nghiệp nhỏ và vừa |
Trong quá trình xây dựng Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi), VCCI đề xuất bổ sung cơ chế “hỗ trợ có mục tiêu”, bên cạnh các chính sách hỗ trợ diện rộng.
Theo đề xuất, nguồn lực nên được ưu tiên cho những doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng, khả năng phát triển thành doanh nghiệp lớn hoặc hoạt động trong các lĩnh vực có tính lan tỏa như công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao.
Doanh nghiệp được lựa chọn có thể được tiếp cận đồng bộ các chính sách và gói hỗ trợ phù hợp với nhu cầu, đồng thời cam kết các chỉ tiêu cụ thể về tăng trưởng, đầu tư hoặc phát triển thị trường. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp nguồn lực công tập trung hơn vào những doanh nghiệp có khả năng tạo tác động lan tỏa đối với chuỗi cung ứng và nền kinh tế.
Về tín dụng, VCCI cho rằng quy định khuyến khích tổ chức tín dụng phát triển sản phẩm dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cần đi cùng những công cụ đủ mạnh để tạo động lực đưa vốn vào khu vực này.
Một trong những hướng được đề xuất là đổi mới thẩm định tín dụng, giảm sự phụ thuộc vào tài sản bất động sản thế chấp và tăng đánh giá dựa trên dòng tiền, hợp đồng, đơn hàng, khoản phải thu và lịch sử tín dụng. Đồng thời, cần mở rộng khả năng sử dụng máy móc, thiết bị, hàng tồn kho, nguyên vật liệu và khoản phải thu làm tài sản bảo đảm, qua đó phát triển các hình thức tài trợ chuỗi cung ứng, tài trợ theo hợp đồng.
Đối với chính sách mặt bằng, VCCI đề nghị điều chỉnh cơ chế hỗ trợ tiền thuê lại đất tại khu, cụm công nghiệp.
Theo dự thảo, chủ đầu tư hạ tầng khu, cụm công nghiệp giảm tiền thuê lại đất cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, sau đó được Nhà nước hoàn trả. VCCI cho rằng cách làm này có thể khiến chủ đầu tư phải ứng trước nguồn vốn, trong khi thời gian hoàn trả kéo dài, từ đó làm giảm động lực tham gia.
Vì vậy, VCCI đề xuất cho phép chủ đầu tư khấu trừ trực tiếp khoản hỗ trợ vào nghĩa vụ tài chính phải thực hiện với Nhà nước, chẳng hạn nghĩa vụ thuế. Cơ chế này được kỳ vọng đơn giản hóa quy trình, giảm áp lực dòng tiền cho chủ đầu tư và đưa chính sách hỗ trợ mặt bằng đến doanh nghiệp nhanh, thực chất hơn.
Việc sửa đổi luật vì vậy không chỉ đặt vấn đề mở rộng chính sách hỗ trợ mà quan trọng hơn là nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực. Từ hỗ trợ theo diện rộng sang hỗ trợ đúng đối tượng, đúng nhu cầu và có khả năng tạo giá trị gia tăng có thể là hướng đi giúp khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng sức cạnh tranh và đóng góp lớn hơn cho tăng trưởng.
