Đến năm 2030, toàn bộ cao tốc Việt Nam sẽ vận hành trên nền tảng giao thông thông minh

Việc Bộ Xây dựng đặt mục tiêu đến năm 2030 kết nối 100% tuyến cao tốc đang khai thác vào Nền tảng quản lý hệ thống giao thông thông minh đường bộ (ITS Core) cho thấy giao thông Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới, trong đó dữ liệu được xem là một phần của hạ tầng.

Theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030, ITS Core sẽ trở thành nền tảng số cốt lõi để quản lý, điều phối giao thông đường bộ, thay vì mỗi tuyến cao tốc vận hành bằng những hệ thống riêng biệt. Dữ liệu từ các Trung tâm quản lý, điều hành giao thông tuyến (TMC) sẽ được tích hợp về một nền tảng chung, tạo khả năng theo dõi và xử lý tình trạng giao thông trên phạm vi rộng hơn.

Điểm đáng chú ý là hệ thống không chỉ làm nhiệm vụ thu thập dữ liệu. ITS Core được định hướng trở thành "bộ não" số của mạng lưới cao tốc, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) để phát hiện sự cố, dự báo lưu lượng và hỗ trợ đưa ra phương án phân luồng theo thời gian thực.

Đến 2030, toàn bộ cao tốc Việt Nam sẽ vận hành trên nền tảng giao thông thông minh.

Trong cách vận hành truyền thống, dữ liệu giao thông thường được hình thành và xử lý theo từng tuyến hoặc từng khu vực. Khi mạng lưới cao tốc ngày càng mở rộng, cách tiếp cận này có thể tạo ra những khoảng trống trong việc chia sẻ thông tin, đặc biệt khi một sự cố trên tuyến này có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến các tuyến kết nối.

ITS Core được thiết kế để thay đổi cách vận hành đó. Nền tảng sẽ tích hợp dữ liệu từ 100% trung tâm quản lý, điều hành giao thông trên các tuyến cao tốc, hình thành kho dữ liệu tập trung gồm dữ liệu giao thông, video, kết cấu hạ tầng, vòng đời tài sản đường bộ, kiểm soát tải trọng và thu phí điện tử không dừng.

Trên nền dữ liệu này, các công cụ AI có thể được sử dụng để phân tích hình ảnh, nhận diện sự cố, dự báo ùn tắc và hỗ trợ cơ quan quản lý xây dựng các kịch bản điều phối giao thông.

Một bản đồ số giao thông theo thời gian thực cũng được xây dựng, cho phép theo dõi trạng thái của toàn mạng lưới thay vì chỉ quan sát từng tuyến riêng biệt. Khi có tai nạn, ùn tắc hoặc những vấn đề bất thường, dữ liệu có thể trở thành cơ sở để cơ quan quản lý phản ứng nhanh hơn.

Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng giữa một hệ thống giám sát giao thông thông thường và một nền tảng giao thông thông minh. Nếu hệ thống cũ chủ yếu giúp "nhìn thấy" những gì đang xảy ra, ITS Core hướng tới khả năng phân tích dữ liệu để dự báo và hỗ trợ quyết định.

Theo kế hoạch, quá trình xây dựng ITS Core được chia thành bốn giai đoạn. Trong năm 2026-2027, Bộ Xây dựng tập trung hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, giao thức kết nối, cấu trúc dữ liệu, kiến trúc phần mềm và an toàn thông tin.

Đến năm 2028, các phân hệ lõi sẽ được phát triển, đồng thời triển khai tích hợp thử nghiệm với 3-5 tuyến cao tốc trọng điểm trên trục Bắc - Nam và các cửa ngõ Hà Nội, TP HCM. Đây cũng là giai đoạn dự kiến đào tạo các mô hình AI phục vụ phân tích sự cố bằng hình ảnh và xây dựng bản đồ số GIS.

Năm 2029 sẽ là giai đoạn kiểm thử tổng thể, tích hợp liên ngành và đưa hệ thống vào vận hành chính thức. ITS Core dự kiến kết nối thử nghiệm với Trung tâm Chỉ huy giao thông của Bộ Công an, đồng thời phát triển các dịch vụ giao thông số tích hợp VNeID.

Đến năm 2030, mục tiêu lớn nhất được đặt ra là 100% cao tốc đang khai thác hoàn thành kết nối dữ liệu với ITS Core.

Nếu hoàn thành đúng lộ trình, ITS Core sẽ không dừng lại ở mạng lưới cao tốc. Nền tảng dự kiến tiếp tục mở rộng tới các tuyến quốc lộ trọng điểm và kết nối với các Trung tâm điều hành giao thông đô thị thông minh tại Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng và Cần Thơ.

Khi đó, dữ liệu giao thông giữa đường cao tốc và đô thị có thể được đặt trong cùng một hệ sinh thái. Đây là điều có ý nghĩa lớn bởi dòng phương tiện không dừng lại ở ranh giới giữa một tuyến cao tốc và một thành phố.

Một phương tiện rời cao tốc đi vào đô thị, hoặc ngược lại, sẽ tạo ra một chuỗi vận động liên tục. Nếu dữ liệu được chia sẻ theo thời gian thực, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để tổ chức giao thông theo toàn hành trình thay vì xử lý từng đoạn đường độc lập.

ITS Core cũng được định hướng sẵn sàng cho giao tiếp V2X, mở ra khả năng kết nối giữa phương tiện với hạ tầng, phương tiện với phương tiện và các thành phần khác trong hệ thống giao thông.

Tuy nhiên, để ITS Core thực sự trở thành nền tảng dùng chung, vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ. Hệ thống cần một chuẩn dữ liệu thống nhất, cơ chế chia sẻ rõ ràng, quy định về quản lý và khai thác dữ liệu, cùng yêu cầu cao về an toàn thông tin.

Theo kế hoạch, Cục Đường bộ Việt Nam được giao chủ trì xây dựng phần mềm ITS Core thuộc Dự án đầu tư Trung tâm quản lý hệ thống giao thông thông minh đường bộ, đồng thời xây dựng quy chế quản lý, vận hành và phối hợp với các chủ đầu tư cao tốc để kết nối dữ liệu đúng tiến độ.