TS. Nguyễn Văn Thân: Vinasme kiến nghị 7 nội dung để "cởi trói" cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập đã có cuộc trao đổi với ông ngay tại buổi làm việc để làm rõ hơn những đề xuất này.

Thưa ông, vì sao Vinasme cho rằng cần bổ sung quy định về chuyển đổi hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thành doanh nghiệp ngay trong luật này?

TS. Nguyễn Văn Thân: Luật hiện hành mới chỉ dừng ở chính sách hỗ trợ cho DNNVV chuyển đổi từ hộ kinh doanh, trong khi việc thành lập doanh nghiệp - kể cả doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh hay cá nhân kinh doanh - lại thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Doanh nghiệp, với các loại hình như doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH một thành viên, hai thành viên trở lên, công ty cổ phần, công ty hợp danh. Trước mắt, khi chưa sửa được Luật Doanh nghiệp, chúng tôi đề nghị bổ sung ngay trong luật này thủ tục chuyển đổi đơn giản từ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thành DNNVV. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung một loại hình mới là "doanh nghiệp cá thể", áp dụng cho các hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm. Các doanh nghiệp cá thể này vẫn thực hiện nghĩa vụ thuế như quy định, nhưng được hưởng chính sách hỗ trợ như DNNVV - đây sẽ là bước đệm quan trọng để họ chính thức chuyển đổi lên doanh nghiệp.

TS.Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (Ảnh: Hạnh Nguyên - DN&HN)

Về chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, Hiệp hội có đề xuất gì cụ thể?

TS. Nguyễn Văn Thân: Chúng tôi đề nghị tiếp tục nghiên cứu nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế từ dưới 1 tỷ đồng/năm lên dưới 2 tỷ đồng/năm. Đối với các hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 2-5 tỷ đồng/năm, nên áp dụng chính sách thuế cố định - khác với thuế khoán trước đây - có thể tính theo tỷ lệ hoặc số tiền cụ thể do cơ quan thuế xác định, dựa trên mức lợi nhuận bình quân của từng lĩnh vực, ngành nghề. Cách làm này vừa đảm bảo công bằng, vừa sát với thực tế kinh doanh của từng ngành.

Ông có thể nói rõ hơn về đề xuất giảm trừ gia cảnh cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh?

TS. Nguyễn Văn Thân: Đây là vấn đề chúng tôi rất trăn trở. Hiện nay, từ 1/1/2026, mức giảm trừ gia cảnh cho mỗi người lao động là 15,5 triệu đồng/tháng, cộng thêm 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc - tính ra khoảng 186-520,8 triệu đồng/năm tùy quy mô gia đình. Trong khi đó, với hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu 1-3 tỷ đồng/năm, nếu tính theo tỷ suất lợi nhuận bình quân ngành - khoảng 10% với bán lẻ, khoảng 20% với dịch vụ - thì lợi nhuận thực tế của họ chỉ khoảng 100-300 triệu đồng/năm với bán lẻ, và 200-600 triệu đồng/năm với dịch vụ. Rõ ràng mức lợi nhuận này khá thấp. Vì vậy, chúng tôi đề nghị sớm ban hành quy định về giảm trừ gia cảnh cho chủ hộ, các thành viên hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh, để tạo sự công bằng với người làm công ăn lương, đồng thời khuyến khích họ phát triển lên quy mô doanh nghiệp.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đánh giá cao các kiến nghị của VINASME. (Ảnh: Hạnh Nguyên - DN&HN)

Vinasme đánh giá thế nào về hiệu quả của các chính sách miễn, giảm, giãn, hoãn thuế, phí đối với DNNVV thời gian qua?

TS. Nguyễn Văn Thân: Chúng tôi cho rằng đây là một hình thức đầu tư rất cần thiết của Nhà nước, mang tính "khoan sức dân" để DNNVV có nguồn lực tái đầu tư sản xuất kinh doanh. Theo thống kê ngành thuế, tổng quy mô các gói hỗ trợ thuế năm 2025 ước khoảng 229.000 tỷ đồng; tính chung cả giai đoạn 2021-2025 là gần 900.000 tỷ đồng. Điều đáng chú ý là năm 2025, ngành Thuế lần đầu tiên thu ngân sách vượt mốc 2 triệu tỷ đồng. Điều này chứng minh một nghịch lý tưởng chừng vô lý nhưng lại rất thực tế: Nhà nước càng miễn, giảm thuế cho doanh nghiệp thì thu ngân sách càng tăng. Từ thực tế đó, chúng tôi kiến nghị điều chỉnh chính sách miễn thuế cho DNNVV - thay vì tính trong 3 năm đầu thành lập như hiện nay, nên tính trong 3 năm kể từ khi doanh nghiệp bắt đầu phát sinh lợi nhuận, bởi có làm ăn có lãi thì mới thực sự cần "nuôi dưỡng" nguồn thu lâu dài.

Về tỷ lệ tham gia mua sắm công, đầu tư công, vì sao Hiệp hội đề nghị nâng tỷ lệ dành cho DNNVV lên 30%?

TS. Nguyễn Văn Thân: Chúng tôi tiếp tục đề xuất sửa đổi điểm b, khoản 2, Điều 12 của Luật, nâng tỷ lệ tối thiểu dành cho DNNVV tham gia các gói mua sắm, dự án đầu tư công từ 20% lên 30%. Việc này sẽ tạo dư địa thị trường lớn hơn rất nhiều cho khu vực DNNVV, đồng thời phù hợp với chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước là phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Nếu DNNVV không được trao cơ hội tiếp cận thị trường công một cách thực chất, thì mọi chính sách hỗ trợ khác cũng khó phát huy hết hiệu quả.

Hiệp hội đề xuất giải thể Quỹ Phát triển DNNVV và Quỹ bảo lãnh tín dụng - đây là một đề xuất khá mạnh dạn, xin ông lý giải rõ hơn?

TS. Nguyễn Văn Thân: Chúng tôi đưa ra đề xuất này dựa trên số liệu thực tế, không phải cảm tính. Theo tổng kết của Bộ Tài chính, giai đoạn 2018-2024 chỉ có 229 DNNVV được cấp bảo lãnh tín dụng qua các Quỹ bảo lãnh tín dụng, với tổng số tiền khoảng 874 tỷ đồng. Còn Quỹ Phát triển DNNVV, lũy kế từ năm 2018 đến hết 2025 mới giải ngân được khoảng 1.194,29 tỷ đồng. Đây là những con số quá nhỏ so với nhu cầu vốn của hàng trăm nghìn DNNVV trên cả nước. Điều đó cho thấy, dù luật và các nghị định về tổ chức, hoạt động của hai quỹ này đã được ban hành từ lâu, nhưng hiệu quả trong việc tăng khả năng tiếp cận tín dụng cho DNNVV là chưa đạt như kỳ vọng. Vì vậy, Hiệp hội đề xuất nên giải thể hai quỹ này, thay vào đó, tập trung nguồn lực để nghiên cứu, tăng cường chính sách hỗ trợ lãi suất trực tiếp cho DNNVV - vừa gọn nhẹ về bộ máy, vừa thiết thực, đến tay doanh nghiệp nhanh hơn.

Tại buổi làm việc với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (Vinasme) đã đưa ra hàng loạt kiến nghị mang tính thực tiễn, phản ánh trực tiếp những khó khăn, vướng mắc mà khu vực doanh nghiệp này đang đối mặt (Ảnh: Hạnh Nguyên - DN&HN)

Thưa ông, Vinasme vừa có đề xuất Quốc hội, Chính phủ nghiên cứu cho phép Hiệp hội phối hợp với Bộ Công Thương triển khai các đề án, dự án, chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, theo tinh thần Nghị quyết 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Vậy, sau đề xuất này, Vinasme sẽ có những hoạt động cụ thể, thiết thực nào để giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa bước ra thị trường toàn cầu, hội nhập quốc tế, hợp tác với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), qua đó từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu?

TS. Nguyễn Văn Thân: Chúng tôi rất mong muốn được nắm vai trò đầu mối trong việc kết nối này. Nhưng trước mắt, Hiệp hội sẽ phải bỏ nhiều công sức để làm việc trực tiếp với các tập đoàn đầu tư nước ngoài. Việc đầu tiên là khảo sát, đánh giá đúng thực lực hiện có của doanh nghiệp Việt Nam.

Nếu các tập đoàn nước ngoài đồng ý đồng hành cùng chúng tôi, họ sẽ đưa ra những yêu cầu cụ thể để kiến nghị với Chính phủ. Bởi khi họ tham gia theo hướng đặt hàng, có tiêu chí, tiêu chuẩn rõ ràng, họ sẽ cam kết đầu ra cho sản phẩm và cam kết để doanh nghiệp Việt Nam trực tiếp sản xuất. Đồng thời, họ cũng sẽ đào tạo để doanh nghiệp của mình đủ năng lực sản xuất ổn định, lâu dài cho những năm tiếp theo.

Nếu mô hình này được triển khai, chúng tôi sẽ có những kiến nghị cụ thể với Chính phủ để hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp và các tập đoàn FDI. Mục tiêu cuối cùng của VINASME không chỉ là giúp doanh nghiệp tiếp cận thêm thị trường, mà là giúp doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực để trở thành mắt xích bền vững trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi doanh nghiệp trong nước lớn lên cùng các tập đoàn quốc tế, giá trị gia tăng sẽ ở lại Việt Nam nhiều hơn và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế cũng được nâng lên.

Trân trọng cảm ơn ông!