Doanh nghiệp nhỏ và vừa mở cơ hội vay vốn không cần tài sản thế chấp

Tài sản thế chấp đang là một trong những rào cản khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa dù có đơn hàng, thị trường và dòng tiền vẫn khó tiếp cận tín dụng. Một hướng đi đang được đặt ra là chuyển dần từ cách đánh giá dựa vào tài sản sang đánh giá năng lực trả nợ bằng dòng tiền và dữ liệu của doanh nghiệp.

Tại buổi làm việc với các Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp để giải quyết khó khăn, vướng mắc trong tiếp cận vốn tín dụng do Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng chủ trì ngày 10/8, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Nguyễn Văn Thân cho rằng nhu cầu vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa và hộ kinh doanh vẫn rất lớn.

Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Nguyễn Văn Thân đề nghị có cơ chế chuyển từ tài sản đảm bảo sang tín nhiệm của doanh nghiệp. Theo ông, việc cho vay cần quan sát dòng tiền của doanh nghiệp.

Ông Thân đánh giá cao nỗ lực của ngành ngân hàng khi tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đã lên trên 4 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, theo ông, việc dự kiến dành gói 210.000 tỷ đồng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và thành lập trung tâm dữ liệu cho nhóm doanh nghiệp này là những vấn đề rất đáng chú ý.

Từ thực tế đó, ông đề nghị làm rõ điều kiện của gói tín dụng để ngân hàng có thể triển khai cho vay cụ thể, thay vì chỉ yêu cầu ngân hàng cho vay hoặc giảm lãi suất.

Đáng chú ý, ông Thân đề nghị có cơ chế chuyển từ tài sản đảm bảo sang tín nhiệm của doanh nghiệp. Theo ông, việc cho vay cần quan sát dòng tiền của doanh nghiệp.

“Với doanh nghiệp, lãi suất rất quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất”, ông Thân nhìn nhận. Doanh nghiệp còn phải tiếp cận nhiều nguồn vốn khác với lãi suất cao hơn, vì vậy bài toán vốn cần được nhìn ở nhiều khía cạnh.

Dòng tiền có thể thay thế một phần tài sản thế chấp

Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam Lưu Công Thành cho rằng tại nhiều địa phương, doanh nghiệp có đơn hàng, thị trường, công nghệ và dòng tiền nhưng vẫn thiếu bất động sản để tiếp cận vốn.

Theo ông Thành, việc ngân hàng chưa mạnh dạn cho vay theo dòng tiền, hợp đồng, hóa đơn và hàng hóa chủ yếu liên quan đến dữ liệu kiểm chứng và mô hình chấm điểm phù hợp.

Đây cũng là lý do Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam kiến nghị Ngân hàng Nhà nước thí điểm cho vay dựa trên dòng tiền, hợp đồng, đơn hàng, hóa đơn điện tử và dữ liệu thuế.

Đối với tài sản trí tuệ, phần mềm, dữ liệu và tài sản số, ông Lưu Công Thành cho rằng còn thiếu quy định cụ thể về quyền sở hữu, định giá, đăng ký ưu tiên và xử lý tài sản khi phát sinh nợ xấu.

Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam vì vậy đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện cơ chế định giá, đăng ký và xử lý tài sản trí tuệ, dữ liệu và tài sản số làm tài sản đảm bảo.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cho rằng nhu cầu vốn vẫn rất lớn nhưng tài sản thế chấp đang là điểm nghẽn. Nhiều ý kiến cho rằng cần xây dựng cơ chế đánh giá năng lực doanh nghiệp, cần tăng chia sẻ dữ liệu, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa để đánh giá dòng tiền và tín nhiệm.

Ngân hàng đã có khoản vay tín chấp

Từ phía ngân hàng, Chủ tịch BIDV Lê Ngọc Lâm cho rằng theo Luật Các tổ chức tín dụng, việc lựa chọn biện pháp đảm bảo và hình thức cho vay thuộc các tổ chức tín dụng. Thực tế, các ngân hàng đã có những khoản vay dựa trên dòng tiền, hoàn toàn tín chấp, không có tài sản đảm bảo.

Ông Lâm dẫn ví dụ một sản phẩm phối hợp giữa ngân hàng và MISA. Khi doanh nghiệp sử dụng hệ thống phần mềm báo cáo tài chính, ngân hàng có thể kiểm soát doanh thu và số liệu. Khi mức độ tin cậy tăng lên, ngân hàng có thể cho vay tín chấp với giá trị phù hợp.

Tuy nhiên, với doanh nghiệp khởi nghiệp, ông Lâm cho rằng nhóm này chưa đáp ứng đủ điều kiện vay vốn. Giai đoạn đầu cần có quỹ đầu tư mạo hiểm tham gia; khi doanh nghiệp hoạt động, có năng lực tài chính và kinh nghiệm, ngân hàng mới có thể tiếp tục tài trợ vốn.

Tổng Giám đốc VietinBank Trần Mạnh Trung cho biết ngân hàng đang xây dựng các chương trình số hóa để có thể tài trợ online cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh.

Theo ông Trung, để có thể cho vay online, thẩm định online và thực hiện toàn trình trên mạng, mức độ trưởng thành dữ liệu có thể cần thêm một đến hai năm, đồng thời cần sự phối hợp của nhiều cơ quan.

“Như vậy, từ phía doanh nghiệp đến ngân hàng cần phải hiểu và tiến gần nhau hơn, điểm chung được nhấn mạnh là dữ liệu. Doanh nghiệp muốn giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp và được đánh giá bằng dòng tiền; ngân hàng lại cần dữ liệu đủ tin cậy để đánh giá dòng tiền, đơn hàng, hàng tồn kho và khả năng trả nợ”, ông Trần Mạnh Trung nhấn mạnh.

Cho vay số đang mở thêm cửa tiếp cận vốn

Tại MB, tín dụng 6 tháng đầu năm tăng khoảng 13%, riêng doanh nghiệp tăng hơn 15%. Tổng Giám đốc MB Phạm Như Ánh cho biết ngân hàng đang tập trung phát triển các mô hình cho vay doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ trên nền tảng số.

MB đã mời khoảng 200.000 khách hàng nhỏ và siêu nhỏ lên nền tảng vay vốn. Sau một năm, khoảng 10.000 khách hàng tham gia, trong đó khoảng 5.000 khách hàng được cấp hạn mức và khoảng 3.500 khách hàng tiếp tục được xử lý theo quy trình.

“Mô hình này là tín chấp, dựa trên nền tảng đăng ký, cấp hạn mức tự động và giải ngân online, không cần gặp trực tiếp. Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp tham gia còn thấp so với số lượng được mời, do đó, các hiệp hội cũng cần chung tay, truyền thông để các DNNVV tham gia nhiều hơn cách thức này”, ông Phạm Như Ánh nói.

Những cách làm này cho thấy hướng vay vốn không cần tài sản thế chấp không phải câu chuyện hoàn toàn mới. Vấn đề nằm ở khả năng kiểm chứng dữ liệu và xây dựng mô hình đánh giá đủ tin cậy để ngân hàng xác định được dòng tiền, năng lực kinh doanh và khả năng trả nợ của từng doanh nghiệp.

Khi dữ liệu doanh nghiệp được kết nối và minh bạch hơn, dòng tiền, đơn hàng, hóa đơn, doanh thu và hàng tồn kho có thể trở thành những căn cứ quan trọng hơn trong quyết định tín dụng.

Đây cũng là hướng có thể mở rộng cơ hội tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là những doanh nghiệp có hoạt động sản xuất, kinh doanh thực chất nhưng không sở hữu lượng tài sản thế chấp đủ lớn.