Sáng 9/8, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.
Góp ý dự thảo, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh, Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ, đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về khái niệm xuất bản, cơ chế lưu chiểu và phân cấp quản lý, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực xuất bản.
 |
| Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh, Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ phát biểu. |
Góp ý khoản 1 Điều 4 dự thảo, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh cho rằng việc định nghĩa xuất bản là quá trình từ tổ chức khai thác bản thảo đến hoàn thành nộp lưu chiểu chưa thật sự hợp lý.
Theo đại biểu, lưu chiểu là nghĩa vụ quản lý nhà nước phát sinh sau khi xuất bản phẩm được tạo thành, không phải dấu hiệu bản chất để xác định một hoạt động có phải là xuất bản hay không.
Nếu đưa việc hoàn thành nộp lưu chiểu vào khái niệm xuất bản, có thể dẫn đến cách hiểu rằng sản phẩm đã được tạo ra nhưng chưa hoàn tất lưu chiểu thì chưa được coi là xuất bản phẩm. Điều này có thể làm thiếu rõ ràng căn cứ xác định và xử lý các hành vi xuất bản trái phép.
Từ đó, đại biểu đề nghị khái niệm xuất bản tập trung vào các công đoạn cốt lõi như tổ chức bản thảo, biên tập, thiết kế bản mẫu, tạo ra, công bố hoặc chuẩn bị phát hành xuất bản phẩm. Nghĩa vụ lưu chiểu nên được quy định độc lập tại Điều 28.
Đối với xuất bản tài liệu không kinh doanh, đại biểu đánh giá việc dự thảo cho phép một số cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị ở Trung ương và cấp tỉnh tự xuất bản tài liệu không kinh doanh mà không phải xin giấy phép là bước cải cách đáng chú ý.
Quy định này có thể góp phần rút ngắn thời gian xử lý đối với các tài liệu phục vụ hoạt động nội bộ, tuyên truyền, hội nghị. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng dự thảo cần bổ sung Ủy ban MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương và cấp tỉnh vào nhóm chủ thể được áp dụng cơ chế đăng ký tự xuất bản có kiểm soát.
Đối với cơ chế lưu chiểu, đặc biệt là xuất bản phẩm điện tử, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh đề nghị dự thảo quy định rõ thời điểm được phát hành sau khi hoàn thành nộp lưu chiểu, đồng thời có cơ chế xử lý trường hợp bản lưu chiểu không đồng nhất với bản phát hành.
Theo đại biểu, bản nộp lưu chiểu phải là bản hoàn chỉnh và thống nhất với bản phát hành. Với xuất bản phẩm điện tử, cần có các giải pháp kỹ thuật như mã kiểm tra tính toàn vẹn, định dạng lưu trữ và dữ liệu đặc tả để bảo đảm khả năng xác thực.
Trường hợp nội dung được thay đổi sau khi lưu chiểu, việc thay đổi cần được ghi nhận và thực hiện nộp lại theo mức độ thay đổi. Hệ thống lưu chiểu điện tử cũng cần tự động xác nhận thời điểm tiếp nhận, bảo đảm an toàn, bí mật đối với xuất bản phẩm chưa phát hành và khả năng lưu trữ lâu dài.
Đại biểu đồng thời đề nghị làm rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các địa phương và Thư viện Quốc gia Việt Nam, qua đó hạn chế tình trạng nộp lưu chiểu trùng lặp và nâng cao hiệu quả khai thác dữ liệu.
Về phân cấp quản lý, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh cho rằng việc phân cấp cho UBND cấp tỉnh, cấp xã là phù hợp với yêu cầu cải cách, nhưng cần gắn với tiêu chuẩn năng lực, hệ thống dữ liệu liên thông và cơ chế giám sát.
Do xuất bản phẩm có thể được phát hành trên phạm vi rộng, kể cả môi trường internet, cơ quan thực hiện cấp phép cần có trách nhiệm cập nhật kết quả vào cơ sở dữ liệu quốc gia để phục vụ quản lý và hậu kiểm.
Đối với thẩm quyền của cấp xã trong lĩnh vực in, địa điểm phát hành, triển lãm và hội chợ, đại biểu đề nghị đánh giá kỹ năng lực cán bộ, khối lượng công việc và mức độ rủi ro trước khi phân định nhiệm vụ.
Theo đó, những hoạt động có yếu tố nước ngoài, quy mô liên tỉnh hoặc nội dung phức tạp nên được giao cho cấp tỉnh hoặc cấp bộ xử lý. Cấp xã chủ yếu thực hiện tiếp nhận khai báo và kiểm tra các điều kiện thông thường theo quy định.
Những đề xuất này hướng tới việc phân định rõ hơn giữa trách nhiệm cấp phép, lưu chiểu và hậu kiểm, đồng thời tận dụng dữ liệu số để nâng cao hiệu quả quản lý trong bối cảnh hoạt động xuất bản ngày càng mở rộng trên môi trường điện tử.
