Công nghệ truy xuất nguồn gốc: “Tấm hộ chiếu số” giúp hàng Việt chinh phục thế giới

Công nghệ truy xuất mở đường cho hàng Việt

Theo số liệu thống kê, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, các lực lượng chức năng cả nước đã kiểm tra, xử lý hơn 50.000 vụ việc, trong đó có gần 2.000 vụ buôn bán, vận chuyển hàng cấm, gần 7.000 vụ gian lận thương mại và gian lận thuế, hơn 1.600 vụ hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ. Nhiều vụ đã bị khởi tố hình sự, tạo tác động mạnh mẽ trong việc răn đe và ngăn chặn vi phạm.

Trước thực tế đó, Chính phủ đã liên tục ban hành các văn bản quan trọng nhằm siết chặt công tác phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại, như Chỉ thị số 13 và Công điện số 72 năm 2025 của Thủ tướng Chính phủ, yêu cầu triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm tra, giám sát. Thực hiện chỉ đạo này, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 1398 năm 2025, mở đợt cao điểm kiểm tra, xử lý trên toàn quốc, góp phần lập lại trật tự và làm lành mạnh hóa môi trường kinh doanh.

Toàn cảnh Diễn đàn “Công nghệ định danh và truy xuất nguồn gốc – Nâng tầm hàng Việt”

Cùng với sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng, việc ứng dụng công nghệ được xem là “chìa khóa” hướng tới một thị trường minh bạch, bền vững. Tại Diễn đàn “Công nghệ định danh và truy xuất nguồn gốc – Nâng tầm hàng Việt” do Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành và hiệp hội tổ chức ngày 9/10, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cho biết Bộ đang tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động định danh, truy xuất nguồn gốc hàng hóa, trong đó có dự thảo Nghị định về tiêu chí xuất xứ hàng hóa lưu thông trong nước. Văn bản này, khi được ban hành, sẽ là căn cứ pháp lý quan trọng giúp cơ quan quản lý phân biệt hàng thật – hàng giả, hàng Việt Nam – hàng nhập khẩu, đồng thời hỗ trợ công tác chống gian lận thương mại và bảo vệ người tiêu dùng.

Theo ông Linh, Bộ Công Thương đang phối hợp với các đơn vị liên quan để xây dựng một cơ sở dữ liệu tập trung, cho phép cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng cùng tra cứu, giám sát thông tin sản phẩm. Các công nghệ tiên tiến như blockchain, IoT, mã QR, mã số mã vạch GS1 sẽ được ứng dụng để đảm bảo khả năng truy xuất chính xác, toàn trình. “Khi dữ liệu minh bạch, người tiêu dùng sẽ trở thành ‘người giám sát thông minh’ cho chính thị trường,” ông Linh nhấn mạnh.

Hoàn thiện thể chế tạo nền tảng minh bạch

Trên thực tế, minh bạch nguồn gốc không chỉ là công cụ quản lý mà còn là chiến lược sống còn của doanh nghiệp. Những năm qua, nhiều doanh nghiệp Việt đã coi truy xuất nguồn gốc là lợi thế cạnh tranh, là “tấm hộ chiếu thương hiệu” để vươn ra các thị trường quốc tế. Hệ thống iTrace247 ứng dụng công nghệ blockchain đã giúp truy xuất toàn trình nông sản như vải thiều Thanh Hà, rau quả Sơn La hay Bắc Ninh, góp phần đưa nông sản Việt vào các thị trường khó tính như Nhật Bản, Singapore. Nhờ tuân thủ chuẩn mực xuất xứ, kim ngạch xuất khẩu Việt Nam tăng trưởng mạnh mẽ: từ 114,5 tỷ USD năm 2012 lên hơn 405,5 tỷ USD năm 2024, và chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025 đã đạt 348,74 tỷ USD, tăng 16% so với cùng kỳ năm 2024.

Theo bà Trần Thanh Bình, Trưởng phòng Xuất xứ hàng hoá (Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương), xuất xứ hàng hóa chính là “tấm hộ chiếu” để sản phẩm Việt Nam tận dụng ưu đãi thuế quan trong các hiệp định thương mại tự do (FTA). Bà Bình khuyến nghị doanh nghiệp phải tuyệt đối tuân thủ quy định về xuất xứ, bởi nếu làm giả hồ sơ, rủi ro bị truy thu thuế và mất uy tín sẽ rất lớn. Ngược lại, sự minh bạch sẽ giúp doanh nghiệp được hưởng ưu đãi lâu dài, yên tâm sản xuất, kinh doanh và phát triển bền vững.

Công nghệ truy xuất nguồn gốc: “Tấm hộ chiếu số” giúp hàng Việt chinh phục thế giới

Tại diễn đàn, nhiều doanh nghiệp tiên phong chia sẻ kinh nghiệm triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc trên nền tảng blockchain, trong đó mỗi sản phẩm được gắn mã định danh duy nhất, lưu giữ dữ liệu từ khâu sản xuất đến phân phối. Khi người tiêu dùng có thể tra cứu thông tin sản phẩm chỉ bằng một thao tác quét mã, niềm tin với hàng Việt được củng cố và giá trị thương hiệu được nâng cao. Tuy nhiên, để công nghệ định danh và truy xuất trở nên phổ biến, Việt Nam cần sớm hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ, chuẩn hóa dữ liệu, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa vượt qua rào cản về chi phí đầu tư, kỹ thuật và bảo mật.

Dưới góc nhìn an ninh dữ liệu, Đại tá Hà Nam Trung - Trung tâm Dữ liệu quốc gia (Bộ Công an) khẳng định rằng trong kỷ nguyên số, dữ liệu là tài sản chiến lược, định danh là chìa khóa của niềm tin, và bảo mật dữ liệu là nền tảng của chủ quyền quốc gia. Ông Trung cho rằng Nhà nước cần sớm ban hành Nghị định về nền tảng định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc hàng hóa, đồng thời tích hợp hệ thống định danh hàng hóa với định danh số quốc gia, ứng dụng các công nghệ tiên tiến như AI, blockchain, IoT để tăng cường khả năng chống giả mạo, đảm bảo minh bạch và tốc độ xử lý. “Doanh nghiệp phải coi đầu tư vào công nghệ định danh và truy xuất nguồn gốc là chiến lược sống còn nhằm bảo vệ uy tín và nâng cao sức cạnh tranh,” ông Trung nhấn mạnh.

Cuộc chiến chống hàng giả, hàng kém chất lượng là hành trình dài đòi hỏi sự chung tay của Nhà nước, doanh nghiệp, người tiêu dùng và truyền thông. Minh bạch nguồn gốc hàng hóa không chỉ là yêu cầu quản lý nhà nước mà còn là động lực thúc đẩy phát triển bền vững, xây dựng văn hóa kinh doanh trung thực và nâng tầm hàng Việt. Khi mỗi sản phẩm đều có “tấm hộ chiếu minh bạch”, hàng Việt sẽ đủ tự tin chinh phục cả thị trường trong nước lẫn thế giới bằng chất lượng, uy tín và niềm tin.