Ranh giới mong manh giữa cơ hội và bẫy nghề nghiệp trong ngành blockchain

Ngày 8/4, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) phối hợp Viện Công nghệ Blockchain và Trí tuệ nhân tạo ABAII tổ chức chương trình ABAII Unitour thứ 41 cho hơn 100 sinh viên Trường Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội với chủ đề “Tổng quan về blockchain, tài sản mã hóa và cơ hội phát triển nghề nghiệp”.

Chương trình “Tổng quan về blockchain, tài sản mã hóa và cơ hội phát triển nghề nghiệp”.

Điểm đáng chú ý từ chương trình không nằm ở việc blockchain tiếp tục là lĩnh vực “nóng”, mà ở cách các chuyên gia nhìn thẳng vào hai mặt của thị trường này: cơ hội mở ra rất nhanh, nhưng rủi ro cũng tăng mạnh, nhất là với sinh viên và lao động trẻ đang tìm đường bước vào ngành.

Ông Nguyễn Thế Bảo - chuyên gia chiến lược của Công ty 1Matrix, cho biết thị trường tài sản số đang đối diện nhiều thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi. Những mô hình như rug pull, token giả, scam airdrop, ponzi, phishing hay pig butchering không chỉ gây thiệt hại cho nhà đầu tư, mà còn có thể trở thành “bẫy nghề nghiệp” với người trẻ nếu thiếu khả năng nhận diện doanh nghiệp, sản phẩm và mô hình vận hành.

Các con số cũng cho thấy áp lực rủi ro đang tăng mạnh. Theo Chainalysis 2026 Crime Report, tổng giao dịch phi pháp trên phạm vi toàn cầu đã tăng 162%, từ 57,2 tỷ USD năm 2024 lên hơn 154 tỷ USD năm 2025. Tại Việt Nam, số liệu từ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao cho thấy trong khoảng 4,5 năm, từ 15/12/2019 đến 14/5/2024, đã phát hiện gần 20.000 vụ lừa đảo với thiệt hại hơn 12.000 tỷ đồng. Riêng 11 tháng năm 2025, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến đã lên tới hơn 6.000 tỷ đồng, tương đương khoảng một nửa tổng thiệt hại của giai đoạn 4,5 năm trước đó.

Trong ảnh từ trái qua phải: Ông Nguyễn Tuấn Minh (1Matrix), ông Piyush Shah (BIGOD), ông Nguyễn Thế Bảo (1Matrix) và bà Nguyễn Ngọc Vân Anh (VBA) cùng thảo luận về những kỹ năng sinh viên cần trang bị khi bước vào thị trường blockchain.

Rủi ro gia tăng cũng đồng nghĩa doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực blockchain buộc phải nâng chuẩn vận hành, kiểm soát và tuân thủ. Điều này kéo theo một thay đổi quan trọng trong nhu cầu nhân lực: thị trường không chỉ cần người biết khái niệm, mà cần người làm được việc và đủ tỉnh táo để phân biệt đâu là cơ hội thật, đâu là mô hình có vấn đề.

Trong phiên thảo luận về lựa chọn nghề nghiệp trong lĩnh vực blockchain, ông Piyush Shah, Giám đốc Phát triển Kinh doanh của BIGOD, cho rằng công nghệ này đang mở rộng nhanh vào các bài toán tài chính thực tiễn, nhất là thông qua mô hình token hóa tài sản thực. Khi blockchain đi vào các mô hình có tài sản bảo chứng và yêu cầu vận hành thực tế, doanh nghiệp sẽ không chỉ tìm kiếm đội ngũ kỹ thuật thuần túy, mà còn cần những nhân sự hiểu sản phẩm, hiểu dòng tiền, hiểu khách hàng và hiểu cách một mô hình tài chính được đưa ra thị trường.

Theo ông Piyush Shah, rủi ro với người trẻ không chỉ nằm ở chỗ thiếu kỹ năng, mà còn ở việc đánh giá sai môi trường làm việc. Trong một lĩnh vực mới, tăng trưởng nhanh và còn nhiều biến động như blockchain, chọn nhầm doanh nghiệp có thể khiến người lao động mất phương hướng ngay từ những bước đầu tiên.

Ở góc nhìn kỹ thuật, ông Nguyễn Tuấn Minh, kỹ sư phần mềm của Công ty 1Matrix, cho rằng khoảng cách lớn nhất giữa đào tạo và nhu cầu thực tế hiện nay nằm ở tính ứng dụng. Doanh nghiệp không chỉ tìm người hiểu lý thuyết nền tảng, mà cần nhân sự có thể làm việc với blockchain layer-1, hợp đồng thông minh, DeFi và hạ tầng Web3.

Thông điệp được các diễn giả nhấn mạnh là người trẻ không nhất thiết phải vào ngành blockchain thật nhanh. Quan trọng hơn là đi đúng cách. Trong một thị trường mới, đi nhanh có thể giúp chạm cơ hội sớm, nhưng đi đúng từ đầu mới là điều quyết định giá trị nghề nghiệp lâu dài.

Từ câu chuyện của blockchain, có thể thấy một thực tế rõ hơn với lao động trẻ hiện nay: thị trường càng mới, cơ hội càng lớn thì yêu cầu tỉnh táo càng cao. Với blockchain, thách thức không chỉ là học công nghệ, mà còn là học cách nhận diện rủi ro, đọc đúng doanh nghiệp và chọn đúng điểm vào nghề.