Khi Việt Nam và Italia nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược từ năm 2013, hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư đã được xác định là một nội hàm quan trọng. Sau hơn một thập kỷ, trục hợp tác này tiếp tục được bồi đắp và cho thấy dư địa còn rất rộng.
Nhìn lại 7 tháng đầu năm 2025, số liệu từ Bộ Công Thương cho biết kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Italia đạt 4,3 tỷ USD, tăng 5,1% so với cùng kỳ. Thông tin từ phía Bộ Ngoại giao cho thấy năm 2025 thương mại song phương đã lên khoảng 7,3 tỷ USD. Ở quy mô rộng hơn, thương mại Việt Nam - EU năm 2025 ước đạt khoảng 73 tỷ USD, trong đó Việt Nam tiếp tục xuất siêu lớn sang khối này. Những con số đó cho thấy câu chuyện “cửa ngõ châu Âu” không còn là một hình dung xa, mà đã có nền thương mại đủ dày để tính tới bước đi lớn hơn.
Italia đặc biệt đáng chú ý vì nằm ở giao điểm của nhiều chuỗi thương mại, logistics và tiêu dùng của châu Âu. Đây là đối tác thương mại lớn thứ ba của Việt Nam trong EU, còn Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Italia trong ASEAN. Trong các cuộc làm việc song phương gần đây, hai bên tiếp tục duy trì Ủy ban Hỗn hợp về hợp tác kinh tế và thúc đẩy thêm các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, trong đó có xúc tiến thương mại, đầu tư, công nghiệp, năng lượng và hợp tác công nghệ. Với cộng đồng doanh nghiệp Việt, ý nghĩa lớn nhất không chỉ nằm ở một thị trường hơn 59 triệu dân, mà ở khả năng dùng Italia như một bàn đạp để đi sâu hơn vào chuỗi phân phối, tiêu dùng và sản xuất của châu Âu.
 |
| Những nụ cười rạng rỡ của du khách Italia tại Hội An. "Hội An là một đô thị cổ xinh xắn, rực rỡ và mến khách" - một du khách chia sẻ. |
Trong lĩnh vực độ du lịch, cơ hội đang hiện lên khá rõ. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam xác định Italia là một trong những thị trường trọng điểm tại châu Âu; năm 2024 Việt Nam đón khoảng 89.000 lượt khách Italia, tăng 56% so với năm trước, còn 3 tháng đầu năm 2025 đạt gần 32.000 lượt, tăng 29% so với cùng kỳ. Chỉ riêng đà tăng này đã cho thấy dư địa thị trường còn rất lớn, nhất là khi khách Italia có xu hướng quan tâm mạnh tới văn hóa, di sản, trải nghiệm bản địa và du lịch chiều sâu - đúng với những gì Việt Nam đang sở hữu.
Điều đáng nói là cơ hội ấy không còn nằm trên giấy. Vietnam Airlines đã chính thức mở đường bay thẳng Hà Nội - Milan từ ngày 1/7/2025, trở thành hãng hàng không Việt Nam đầu tiên khai thác đường bay thẳng tới Italia. Đây là bước đi rất đáng chú ý, bởi một đường bay thẳng không chỉ rút ngắn thời gian đi lại cho khách du lịch, mà còn kéo gần hơn các kết nối thương mại, đầu tư, giao thương hàng hóa có giá trị cao và các đoàn doanh nghiệp hai chiều. Với du lịch, đây là “đường mở”. Với hàng hóa, đây cũng là một hạ tầng kết nối mềm rất quan trọng.
Nếu nhìn vào khu vực doanh nghiệp du lịch, đã có những cái tên Việt đi trước và đi khá chủ động. Đầu năm 2025, Vietravel France tham gia Hội chợ Du lịch quốc tế BIT Milan 2025 để quảng bá du lịch Việt Nam và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp Ý. Động thái này đáng chú ý ở chỗ nó cho thấy doanh nghiệp Việt không còn chỉ ngồi chờ chính sách hay đợi thị trường tự mở, mà đã trực tiếp bước vào các không gian xúc tiến lớn của châu Âu để tìm đối tác, mở mạng lưới bán hàng và định vị hình ảnh điểm đến Việt Nam. Trong ngành du lịch, ai vào sớm, bám thị trường sớm, người đó có lợi thế.
Không chỉ du lịch, hàng hóa Việt Nam vào châu Âu cũng đang có những “đầu kéo” doanh nghiệp khá rõ. Vinamilk là một ví dụ. Theo tài liệu do Vinamilk công bố, thị trường xuất khẩu lũy kế của Vinamilk đã phủ 60 quốc gia và vùng lãnh thổ; doanh thu xuất khẩu năm 2023 vượt 5.000 tỷ đồng và năm 2024 tiếp tục ghi nhận tăng trưởng hai chữ số ở mảng xuất khẩu. Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp này không đi ra thế giới chỉ bằng giá rẻ, mà bằng việc đầu tư vào chuẩn chất lượng, trong đó có trang trại bò sữa organic đạt tiêu chuẩn châu Âu từ khá sớm. Với thị trường EU, năng lực đáp ứng chuẩn là điều kiện gần như bắt buộc.
Một ví dụ khác là Nafoods. Báo cáo thường niên 2024 của doanh nghiệp này cho thấy Nafoods hoạt động ở các mảng sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu nước ép trái cây, rau quả đông lạnh, trái cây sấy, nông sản chế biến; đồng thời nhấn mạnh việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và định hướng đáp ứng yêu cầu của những thị trường khó tính như EU, Nhật Bản. Trên trang thông tin doanh nghiệp, Nafoods cũng cho biết chuỗi sản xuất - chế biến của mình đã đạt những chứng nhận khắt khe như BRC, Halal, Kosher, ISO 22000, còn một số dòng chanh leo được phát triển hướng tới các thị trường xa như châu Âu. Đây là kiểu doanh nghiệp Việt rất đáng chú ý: đi bằng nông sản, nhưng không đi theo lối thô sơ; đi bằng chế biến, tiêu chuẩn và khả năng truy xuất.
Thực tế thị trường cũng đang ủng hộ hướng đi đó. Theo Bộ Công Thương, 9 tháng năm 2025, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang EU đạt 41,7 tỷ USD, tăng 9,5%; trong đó giày dép đạt 4,38 tỷ USD, dệt may đạt 3,49 tỷ USD, rau quả đạt 269 triệu USD, tăng tới 51,7%, còn cà phê và hạt điều cũng tăng mạnh. Điều này cho thấy châu Âu không chỉ còn là sân chơi của các ngành công nghiệp lớn, mà đang mở thêm chỗ đứng cho nông sản, thực phẩm chế biến, hàng tiêu dùng có chất lượng và thương hiệu. Với Italia - nơi có thế mạnh về thiết kế, tiêu dùng, bán lẻ, thực phẩm và du lịch - khả năng kết nối cho hàng Việt lại càng đáng để tính toán bài bản hơn.
Vấn đề lúc này không phải là thị trường có tiềm năng hay không, mà là doanh nghiệp Việt Nam vào bằng cách nào. Bài học từ những doanh nghiệp đi trước cho thấy muốn đứng được ở châu Âu, nhất là qua cửa ngõ như Italia, doanh nghiệp phải đi bằng ba thứ: chuẩn chất lượng, năng lực thị trường và sự hiện diện thực tế. Chuẩn chất lượng để vượt rào cản kỹ thuật. Năng lực thị trường để hiểu gu tiêu dùng và hệ thống phân phối. Sự hiện diện thực tế để không bị bỏ lại trong các chuỗi kết nối mới đang hình thành.
Với du lịch, câu chuyện cũng tương tự. Có đường bay, có xúc tiến, có thị trường tăng trưởng, nhưng muốn biến du khách Italia thành dòng khách bền vững thì doanh nghiệp lữ hành, hàng không, lưu trú và điểm đến phải cùng nâng chất sản phẩm.
Khách châu Âu nói chung và khách Italia nói riêng không chỉ mua một hành trình; họ mua trải nghiệm, bản sắc, sự thuận tiện và độ tin cậy. Việt Nam có tài nguyên, nhưng muốn bán được giá trị cao thì phải đóng gói tốt hơn, kể câu chuyện tốt hơn và tạo hành trình tốt hơn.
Trong bối cảnh đó, việc nhìn Italia như một “cửa ngõ hàng hóa Việt Nam ở châu Âu” là đúng, nhưng vẫn chưa đủ. Italia còn có thể là cửa ngõ của du lịch Việt vào một phân khúc khách chi tiêu tốt, yêu văn hóa và có khả năng lan tỏa mạnh. Và sâu hơn nữa, Italia có thể là một điểm tựa để doanh nghiệp Việt học cách vào châu Âu bằng chất lượng, thương hiệu và hợp tác bền vững, thay vì chỉ bằng lợi thế giá.
