Phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế: Cú hích cho bán lẻ, du lịch

Khoảng trống thị trường và áp lực chuyển đổi

Phát triển các mô hình bán lẻ hiện đại như outlet và cửa hàng miễn thuế đang trở thành yêu cầu cấp thiết trong quá trình tái cấu trúc thị trường nội địa. Thông tin tại hội thảo tham vấn Đề án “Phát triển các mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” do Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) tổ chức mới đây tại Hà Nội, nhiều ý kiến đã chỉ ra cơ hội lớn song hành với những điểm nghẽn cần tháo gỡ.

Hội thảo có sự tham dự của đại diện Sở Công Thương các địa phương trọng điểm như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Ninh, Hải Phòng, An Giang (Phú Quốc) cùng các tập đoàn bán lẻ lớn như Central Retail, WinCommerce, MM Mega Market, BRG, Vincom Retail, Vietjet Air Cargo và IPPG.

Hội thảo "Phát triển các mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”

Phát biểu tại sự kiện, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhấn mạnh, việc phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế không chỉ là mở rộng kênh phân phối mà còn là bước chuyển quan trọng sang hệ sinh thái bán lẻ hiện đại, có khả năng lan tỏa sang các lĩnh vực như logistics, du lịch và dịch vụ.

Thực tế cho thấy, dù ngành bán lẻ Việt Nam duy trì mức tăng trưởng 8-10% trong giai đoạn 2015-2025, thị trường vẫn thiếu những mô hình mang tính dẫn dắt. Đặc biệt, outlet vốn là kênh phân phối chiến lược tại nhiều quốc gia gần như chưa hình thành đúng nghĩa, chủ yếu vẫn là các điểm bán nhỏ lẻ, phân tán, chưa tạo được sức hút lớn.

Trong khi đó, áp lực từ nhu cầu tiêu dùng mới ngày càng rõ nét. Dự báo đến năm 2030, Việt Nam sẽ có hơn 50 triệu người thuộc tầng lớp trung lưu - nhóm khách hàng vừa đề cao thương hiệu, vừa nhạy cảm về giá. Đây được xem là “tệp khách hàng vàng” cho các mô hình outlet.

Ở góc độ du lịch, mức chi tiêu bình quân của khách quốc tế tại Việt Nam hiện chỉ khoảng 1.050-1.150 USD/người, thấp hơn đáng kể so với Thái Lan hay Singapore. Khoảng cách này cho thấy dư địa lớn để gia tăng giá trị thông qua hoạt động mua sắm - yếu tố cốt lõi trong chiến lược phát triển du lịch hiện đại.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, outlet không chỉ là nơi bán hàng giảm giá mà còn là điểm đến du lịch. Tại Mỹ, thị trường outlet đạt quy mô khoảng 65 tỷ USD mỗi năm, với hàng trăm trung tâm thu hút hàng triệu lượt khách. Tại châu Âu, doanh thu outlet năm 2023 đạt 21,4 tỷ euro, phục hồi mạnh sau đại dịch.

Ở châu Á, các quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc hay Thái Lan đã phát triển thành công mô hình “làng outlet” gắn với trải nghiệm, tích hợp mua sắm, ẩm thực, giải trí và văn hóa. Đây là hướng đi giúp kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách.

Đối với cửa hàng miễn thuế, các mô hình cũng có sự khác biệt theo từng khu vực. Mỹ vận hành theo cơ chế thị trường, gắn chặt với hệ sinh thái logistics - hàng không. Liên minh châu Âu duy trì sự ổn định nhưng kiểm soát chặt do đặc thù thuế quan. Trong khi đó, Hàn Quốc phát triển nhanh nhưng phụ thuộc lớn vào dòng khách quốc tế, cho thấy tính nhạy cảm với biến động thị trường.

Định hình hệ sinh thái mua sắm - du lịch và yêu cầu “cú hích” chính sách

Theo dự thảo Đề án, đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành ít nhất 5 trung tâm outlet gắn với du lịch tại các địa bàn trọng điểm như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Ninh và Phú Quốc. Xa hơn, đến năm 2045 sẽ phát triển các “làng outlet cao cấp” tại cả ba miền.

Mô hình outlet sẽ được triển khai theo hai hướng. Thứ nhất là “làng outlet cao cấp” quy mô lớn, được quy hoạch như tổ hợp tích hợp mua sắm - giải trí - trải nghiệm văn hóa, hướng tới phân khúc trung và cao cấp, đồng thời trở thành điểm đến du lịch. Thứ hai là các trung tâm outlet đô thị hoặc ngoại vi, có quy mô linh hoạt hơn, phục vụ nhu cầu tiêu dùng đại chúng

Phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế: Cú hích cho bán lẻ, du lịch

Đối với cửa hàng miễn thuế, mục tiêu là phủ kín tại 100% sân bay quốc tế và cửa khẩu lớn, đồng thời mở rộng vào nội đô tại các trung tâm du lịch. Định hướng mới cũng tính đến việc mở rộng đối tượng phục vụ, kết hợp giữa khách quốc tế và một số nhóm khách nội địa đủ điều kiện, qua đó gia tăng không gian tiêu dùng.

Một điểm đáng chú ý là mục tiêu nâng tỷ lệ hàng Việt trong outlet và cửa hàng miễn thuế lên 30-40%. Đồng thời, sẽ phát triển các sản phẩm “quà tặng quốc gia” đạt chuẩn quốc tế, góp phần quảng bá thương hiệu Việt và gia tăng giá trị xuất khẩu tại chỗ.

Theo tính toán, nếu triển khai hiệu quả, các mô hình này có thể tạo ra khoảng 579.000 tỷ đồng doanh thu trực tiếp, tương đương đóng góp khoảng 10% tăng trưởng của thị trường bán lẻ.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là khung pháp lý và cơ chế chính sách chưa hoàn thiện. Đây được xem là “điểm nghẽn” khiến dòng vốn đầu tư, đặc biệt là từ các thương hiệu quốc tế, chưa thể bứt phá.

Bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), cho rằng nghịch lý của Việt Nam là một trung tâm sản xuất lớn nhưng lại thiếu vắng các outlet đúng nghĩa. Nguyên nhân chủ yếu nằm ở việc chưa có chính sách đủ sức cạnh tranh và môi trường pháp lý rõ ràng để thu hút các thương hiệu toàn cầu.

Từ thực tiễn, doanh nghiệp đề xuất hàng loạt giải pháp mang tính “mở khóa” thị trường như: xây dựng cơ chế giao đất sạch cho nhà đầu tư chiến lược với ưu đãi tương tự khu công nghiệp; ban hành chính sách khuyến mại riêng cho outlet với mức giảm giá sâu phù hợp đặc thù hàng tồn, hàng qua mùa; triển khai hoàn thuế giá trị gia tăng điện tử ngay tại điểm bán nhằm nâng cao trải nghiệm du khách.

Đối với cửa hàng miễn thuế, các kiến nghị tập trung vào việc mở rộng không gian hoạt động ra ngoài sân bay, cho phép triển khai trong các khu thương mại tự do; đồng thời phát triển bán hàng trực tuyến và tích hợp các phương thức thanh toán quốc tế.

Ở góc độ địa phương, TP. Hồ Chí Minh thể hiện rõ tham vọng trở thành đầu tàu triển khai mô hình mới. Thành phố định hướng phát triển các “làng outlet” quy mô lớn, tích hợp mua sắm - dịch vụ - giải trí, hướng tới trở thành điểm đến tiêu dùng hấp dẫn của khu vực.

Đáng chú ý, TP. Hồ Chí Minh đề xuất thí điểm mô hình mua sắm miễn thuế trong nội đô theo cơ chế “mua tại chỗ, nhận hàng tại sân bay”, đồng thời áp dụng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược nhằm rút ngắn thời gian triển khai dự án. Thành phố cũng đang chủ động chuẩn bị quỹ đất và hoàn thiện hạ tầng, sẵn sàng triển khai khi đề án được phê duyệt.

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng và du lịch tiếp tục gia tăng, việc sớm hoàn thiện khung pháp lý minh bạch, ổn định không chỉ là điều kiện để phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế, mà còn mở ra không gian tăng trưởng mới cho thị trường nội địa, thúc đẩy kinh tế theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập sâu rộng.