Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh: Lối đi tất yếu của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Trong dòng chảy chuyển đổi mạnh mẽ của kinh tế toàn cầu, đặc biệt dưới áp lực của các tiêu chuẩn xanh và số hóa, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) không chỉ cần tự đổi mới mà còn cần một hệ sinh thái hỗ trợ đủ mạnh, đủ chuyên sâu. Chính vì vậy, việc nâng cao năng lực cho các tổ chức trung gian - những đơn vị trực tiếp tư vấn, đồng hành và triển khai các chương trình hỗ trợ được xem là “điểm nghẽn” cần tháo gỡ nếu muốn cải thiện năng suất một cách bền vững.

Nhằm đáp ứng yêu cầu này, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính đã tổ chức khóa đào tạo diễn ra trong hai ngày 9-10/4 tại Hà Nội. Đây là khóa đào tạo thứ hai trong chuỗi 5 khóa dành cho các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp tại khu vực phía Bắc, tiếp nối kết quả tích cực từ Hải Phòng, đồng thời mở rộng phạm vi tác động tới trung tâm kinh tế chính trị lớn nhất cả nước.

Ông Nguyễn Xuân Thọ, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính phát biểu

Chương trình nằm trong khuôn khổ sáng kiến “Hệ sinh thái Năng suất vì Việc làm Thỏa đáng” do ILO triển khai, với sự đồng tài trợ của Tổng cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO) và Chính phủ Na Uy. Không chỉ mang tính đào tạo đơn thuần, chương trình được thiết kế như một nền tảng tích hợp, kết nối giữa chính sách, chuyên gia và doanh nghiệp, nhằm tạo ra tác động lan tỏa trong toàn bộ hệ sinh thái hỗ trợ DNNVV.

Điểm đáng chú ý là quy mô và thành phần tham gia của khóa đào tạo. Hàng trăm cán bộ, chuyên gia, tư vấn viên trong các lĩnh vực năng suất, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh cùng đại diện hiệp hội và doanh nghiệp sản xuất đã cùng hội tụ, tạo nên một không gian trao đổi đa chiều. Đây không chỉ là nơi chia sẻ kiến thức mà còn là môi trường thử nghiệm các mô hình hợp tác, yếu tố vốn còn thiếu trong hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp hiện nay.

Về nội dung, chương trình được xây dựng theo hướng liên kết chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn. Các chuyên đề không chỉ dừng ở việc cung cấp kiến thức về chuyển đổi số hay chuyển đổi xanh, mà đi sâu vào mối quan hệ hữu cơ giữa năng suất - công nghệ - môi trường - điều kiện làm việc. Đây là cách tiếp cận hiện đại, phản ánh đúng xu hướng phát triển bền vững, trong đó năng suất không thể tách rời yếu tố con người và trách nhiệm xã hội.

Đáng chú ý, chương trình đặc biệt nhấn mạnh vai trò của đánh giá nhu cầu doanh nghiệp trong thiết kế các chương trình hỗ trợ. Thực tế cho thấy, nhiều chính sách hỗ trợ trước đây chưa phát huy hiệu quả do thiếu sự “may đo” theo nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp. Việc trang bị các bộ công cụ đánh giá giúp các tổ chức hỗ trợ chuyển từ tư duy “cung cấp sẵn” sang “đáp ứng đúng”, qua đó nâng cao hiệu quả can thiệp.

Song song với đó, các nội dung về xu hướng thị trường, yêu cầu pháp lý trong tăng trưởng xanh, cũng như các giải pháp tiết kiệm nguyên liệu, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, quản lý chất thải, sản xuất sạch hơn… đã cung cấp cho học viên cái nhìn toàn diện về áp lực và cơ hội mà doanh nghiệp đang đối mặt. Đây là những yếu tố ngày càng trở nên quan trọng khi doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Không chỉ dừng ở khía cạnh kỹ thuật, khóa đào tạo còn đề cập tới bài toán huy động nguồn lực - từ tài chính, công nghệ đến nhân lực - cũng như những thách thức trong việc xây dựng mạng lưới doanh nghiệp địa phương. Đây là những vấn đề mang tính “hạ tầng mềm”, quyết định khả năng duy trì và mở rộng các chương trình hỗ trợ trong dài hạn.

Một trong những thông điệp xuyên suốt chương trình là chuyển đổi phải lấy con người làm trung tâm. Giám đốc Quốc gia ILO tại Việt Nam, bà Sinwon Park, nhấn mạnh: “Công nghệ và các phương thức sản xuất xanh hơn không nên được coi là mục tiêu tự thân. Chúng phải giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời cải thiện điều kiện làm việc, an toàn và vệ sinh lao động, hợp tác tại nơi làm việc, cũng như cơ hội phát triển cho cả người lao động và người quản lý”.

Theo bà Sinwon Park, đây chính là cốt lõi của cách tiếp cận “Hệ sinh thái Năng suất vì việc làm thỏa đáng”, trong đó việc nâng cao năng suất phải song hành với cải thiện điều kiện làm việc và phát triển doanh nghiệp có trách nhiệm. Cách tiếp cận này giúp tránh tình trạng “tăng trưởng bằng mọi giá”, đồng thời tạo ra giá trị bền vững cho cả doanh nghiệp và người lao động.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Xuân Thọ - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính cho biết: “Việt Nam là quốc gia với hơn 1 triệu doanh nghiệp và 5,2 triệu hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đang hoạt động, trong đó 98% là doanh nghiệp nhỏ và vừa – lực lượng nòng cốt của nền kinh tế quốc gia. Đây cũng là lực lượng tiên phong trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chuyển đổi xanh”.

Ông Nguyễn Xuân Thọ đồng thời nhấn mạnh, trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách quan trọng như Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW hay Nghị quyết số 198/2025/QH15, thì vai trò của các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp càng trở nên then chốt. Đây chính là lực lượng “trung gian chiến lược”, giúp chuyển hóa chính sách thành hành động cụ thể tại doanh nghiệp.

“Các cá nhân, cán bộ trong các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp cùng các chuyên gia, tư vấn viên… đóng vai trò then chốt và không thể thay thế, là cầu nối quan trọng giữa chính sách nhà nước với thực tiễn doanh nghiệp”, ông Nguyễn Xuân Thọ nhấn mạnh, đồng thời khẳng định họ chính là những người trực tiếp thiết kế, triển khai và quản lý các chương trình hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tiễn.

Từ kinh nghiệm quốc tế, bà Mette Møglestue - Phó Đại sứ Na Uy tại Việt Nam, cũng chỉ ra một yếu tố mang tính quyết định: sự phối hợp liên ngành và liên tổ chức. Theo bà Mette Møglestue, khóa đào tạo đã quy tụ đúng các thành tố của một hệ sinh thái hiệu quả từ cơ quan nhà nước, chuyên gia đến hiệp hội và doanh nghiệp. Chính sự tương tác này tạo ra nền tảng cho những thay đổi thực chất, thay vì các giải pháp rời rạc. Bà nhấn mạnh, sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên là điều kiện tiên quyết để quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được triển khai hiệu quả, đồng thời phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương.

Có thể thấy, trong bối cảnh Hà Nội đang hướng tới mô hình tăng trưởng xanh và kinh tế số, việc nâng cao năng lực cho các tổ chức hỗ trợ DNNVV không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là đầu tư cho tương lai. Khi các tổ chức này đủ năng lực, họ sẽ trở thành “bệ đỡ” vững chắc, giúp doanh nghiệp vượt qua thách thức, nâng cao năng suất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Quan trọng hơn, đó cũng là cách để đảm bảo rằng quá trình chuyển đổi - dù là số hay xanh - không bỏ lại phía sau người lao động, mà ngược lại, tạo ra nhiều cơ hội việc làm tốt hơn, bền vững hơn cho xã hội.