Bảo hiểm liên kết đầu tư: Kỳ vọng sinh lời đang lấn át vai trò bảo vệ

Bảo hiểm liên kết đầu tư: Kỳ vọng sinh lời đang lấn át vai trò bảo vệ

Kỳ vọng sinh lời đang lấn át vai trò bảo vệ

Trong nhiều năm, bảo hiểm liên kết đầu tư được giới thiệu như một giải pháp tài chính “2 trong 1”, vừa bảo vệ rủi ro, vừa tạo cơ hội tích lũy tài sản. Tuy nhiên, chính cấu trúc kết hợp này lại trở thành nguyên nhân khiến sản phẩm dễ bị hiểu sai.

Tại một sự kiện ra mắt sản phẩm bảo hiểm liên kết đơn vị mới của FWD Việt Nam ngày 10/4, nhiều chuyên gia cho rằng gốc rễ của tranh cãi không nằm hoàn toàn ở sản phẩm, mà nằm ở cách thị trường từng tiếp cận, tư vấn và xây dựng kỳ vọng cho khách hàng trong suốt thời gian qua.

Theo các chuyên gia, về bản chất, bảo hiểm nhân thọ trước hết là công cụ bảo vệ tài chính trước các rủi ro như tử vong, bệnh tật, tai nạn hay suy giảm thu nhập. Theo thời gian, cùng với nhu cầu tích lũy và quản trị tài sản ngày càng rõ nét, các sản phẩm bảo hiểm có thêm thành tố đầu tư mới dần phát triển mạnh hơn. Tại Việt Nam, bảo hiểm liên kết chung xuất hiện từ năm 2001, còn bảo hiểm liên kết đơn vị được giới thiệu từ năm 2008.

Vấn đề là khi yếu tố đầu tư ngày càng được nhấn mạnh trong truyền thông và tư vấn, nhiều người bắt đầu đánh giá sản phẩm này bằng cùng một thước đo với chứng khoán, quỹ mở hay các kênh đầu tư thuần túy. Hệ quả là bản chất bảo vệ bị mờ đi, trong khi áp lực về hiệu suất sinh lời lại tăng lên.

Một trong những lệch pha lớn nhất, theo giới chuyên gia, là dùng tư duy ngắn hạn để đánh giá một sản phẩm tài chính có vòng đời dài hàng chục năm.

Bảo hiểm liên kết đầu tư, đặc biệt là liên kết đơn vị, không phải sản phẩm cam kết lợi nhuận cố định. Giá trị tài khoản của khách hàng phụ thuộc vào diễn biến thị trường và kết quả đầu tư của các quỹ liên kết. Điều đó đồng nghĩa, trong những giai đoạn thị trường không thuận lợi, tài khoản hoàn toàn có thể biến động hoặc suy giảm trong ngắn hạn.

Từ góc độ đầu tư, bà Dương Kim Anh, Giám đốc Khối Đầu tư Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank (VCBF), cho rằng sai lệch phổ biến nhất là đặt kỳ vọng lợi nhuận ngắn hạn lên một sản phẩm vốn được thiết kế cho mục tiêu dài hạn. Khi hai khung thời gian này không trùng khớp, cảm giác thất vọng gần như là điều khó tránh khỏi.

Với độc giả doanh nghiệp, đây cũng là điểm cần đặc biệt lưu ý. Trong quản trị tài chính cá nhân cho người lao động hay trong quá trình thiết kế chính sách phúc lợi nội bộ, nếu sản phẩm bảo hiểm bị nhìn như công cụ tối đa hóa lợi nhuận, doanh nghiệp và người tham gia đều có thể rơi vào trạng thái kỳ vọng sai ngay từ đầu.

“Bán sai” sản phẩm làm méo nhận thức thị trường

Một nguyên nhân khác được nhấn mạnh là tình trạng “bán sai” sản phẩm trong một số giai đoạn phát triển nóng của thị trường.

Theo phản ánh tại sự kiện, đã có thời điểm yếu tố lợi nhuận được nhắc đến ở mức 20-30% mỗi năm, khiến nhiều người tham gia tập trung gần như hoàn toàn vào khả năng sinh lời. Khi thông điệp tư vấn nghiêng mạnh về lợi nhuận, vai trò cốt lõi của bảo hiểm là bảo vệ tài chính dần bị lu mờ.

Ông Đậu Tiến Dũng, Phó Tổng giám đốc Chiến lược FWD Việt Nam, cho rằng thị trường hiện tồn tại ba hiểu nhầm phổ biến: xem sản phẩm như một kênh đầu tư thuần túy, kỳ vọng hiệu quả trong thời gian ngắn và không tách bạch rõ giữa phần bảo vệ với phần đầu tư. Đây là những yếu tố dễ khiến trải nghiệm khách hàng lệch khỏi bản chất thật của sản phẩm, nhất là khi thị trường tài chính biến động.

Thực tế này cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ tư vấn viên và doanh nghiệp bảo hiểm. Khi Luật Kinh doanh bảo hiểm sửa đổi đã có hiệu lực từ tháng 7/2025, cùng với việc tiếp tục điều chỉnh chính sách thu nhập của tư vấn viên từ đầu năm 2026, định hướng chung của thị trường là giảm sự lệch pha giữa hoa hồng năm đầu và chất lượng hợp đồng dài hạn.

Đây có thể xem là một bước đi quan trọng để đưa hoạt động tư vấn quay trở lại đúng trọng tâm: bán giải pháp phù hợp với nhu cầu bảo vệ và tích lũy dài hạn, thay vì bán kỳ vọng lợi nhuận.

Một điểm đáng chú ý là tại nhiều nước trong khu vực như Singapore, Malaysia hay Philippines, sản phẩm liên kết đơn vị chiếm tỷ trọng lớn, khoảng 50% hoặc hơn trong danh mục bảo hiểm nhân thọ. Trong khi đó, tại Việt Nam, tỷ lệ này mới vào khoảng 10%.

Con số này cho thấy dư địa tăng trưởng của phân khúc còn rất lớn. Nhưng đi kèm với cơ hội là áp lực phải nâng chất lượng tư vấn, chuẩn hóa thông tin và cải thiện hiểu biết tài chính của người tham gia.

Các chuyên gia đều chung quan điểm rằng trong mọi kế hoạch tài chính cá nhân, bảo vệ phải là lớp nền đầu tiên. Khi các rủi ro lớn như bệnh tật, tử vong hay mất thu nhập chưa được kiểm soát, mọi kế hoạch tích lũy hoặc đầu tư đều có thể bị gián đoạn. Vì vậy, bảo hiểm liên kết đầu tư chỉ nên được nhìn nhận như một cấu phần trong chiến lược tài chính tổng thể, chứ không phải công cụ cạnh tranh trực tiếp với các kênh đầu tư sinh lời cao.

Khi chu kỳ tăng trưởng nóng của thị trường tài chính qua đi, nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn và đòi hỏi minh bạch nhiều hơn, thị trường bảo hiểm cũng đang buộc phải điều chỉnh. Cách tiếp cận “đầu tư bắt đầu từ bảo vệ” không còn là khẩu hiệu, mà đang dần trở thành nguyên tắc sống còn nếu ngành muốn lấy lại niềm tin.