Chuyển dịch sang năng lượng tái tạo - bước đi của tương lai bền vững

Phải chuyển dịch để thích nghi

Biến đổi khí hậu không còn là một nguy cơ tiềm tàng mà đã trở thành thực tế rõ ràng, ảnh hưởng đến mọi khía cạnh của đời sống con người và hành tinh. Đây là hậu quả trực tiếp từ sự gia tăng nồng độ khí nhà kính trong khí quyển, đặc biệt là CO2, CH4 và N2O, phát sinh chủ yếu từ các hoạt động công nghiệp, giao thông và sản xuất năng lượng. Việc đốt nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ và khí tự nhiên, vốn là trụ cột của nền kinh tế toàn cầu trong hàng thế kỷ, đã và đang để lại những di sản tai hại. Các hoạt động này không chỉ làm gia tăng hiệu ứng nhà kính mà còn dẫn đến sự biến đổi khí hậu với tốc độ nhanh hơn khả năng thích nghi của nhiều hệ sinh thái và cộng đồng.

Hậu quả của biến đổi khí hậu được thể hiện qua những thay đổi ngày càng cực đoan trong hệ thống thời tiết toàn cầu. Nhiệt độ trung bình không ngừng tăng lên, kéo theo các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt như sóng nhiệt, bão lụt và hạn hán xảy ra với tần suất và cường độ ngày càng lớn. Không chỉ dừng lại ở các hiện tượng vật lý, biến đổi khí hậu còn để lại những hệ lụy sâu sắc về kinh tế, xã hội và sức khỏe con người. Các đợt sóng nhiệt kéo dài gây tổn thất sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt đối với người già, trẻ nhỏ và những người mắc bệnh mãn tính. Ô nhiễm không khí, một hệ quả khác của khí thải nhà kính, đã làm gia tăng các bệnh hô hấp như hen suyễn và viêm phổi, đồng thời là nguyên nhân gây ra nhiều bệnh tim mạch nghiêm trọng.

Khí CO2, CH4 và N2O, phát sinh chủ yếu từ các hoạt động công nghiệp, giao thông và sản xuất năng lượng.

Một trong những lĩnh vực chịu tác động nặng nề nhất là sản xuất nông nghiệp. Biến đổi khí hậu làm thay đổi các chu kỳ thời tiết và điều kiện tự nhiên, gây mất cân bằng trong hệ thống sản xuất thực phẩm. Hiện tượng này dẫn đến giảm năng suất cây trồng, phá vỡ chuỗi cung ứng lương thực và gây khan hiếm thực phẩm ở nhiều khu vực. Điều này không chỉ đẩy giá lương thực lên cao mà còn làm gia tăng tình trạng đói nghèo và suy dinh dưỡng, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển vốn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp.

Trước thực tế đáng báo động này, chuyển dịch sang năng lượng tái tạo trở thành yêu cầu không thể trì hoãn. Động lực cho sự chuyển đổi này không chỉ đến từ áp lực giảm phát thải mà còn từ nhu cầu đảm bảo an ninh năng lượng trong bối cảnh nguồn nhiên liệu hóa thạch dần cạn kiệt. Điện mặt trời, điện gió, và các nguồn năng lượng tái tạo khác không chỉ giúp giảm lượng khí thải mà còn mang lại cơ hội tái định hình mô hình kinh tế, chuyển từ phát triển dựa trên khai thác tài nguyên sang tăng trưởng bền vững. Những nguồn năng lượng này không tạo ra khí thải trong quá trình sản xuất, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các nguồn nhiên liệu có hạn, giúp ổn định chi phí năng lượng trong dài hạn.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đòi hỏi những giải pháp quyết liệt, chuyển dịch năng lượng không chỉ là một lựa chọn mà đã trở thành xu thế tất yếu, như lời nhận định của bà Phạm Thu Hằng, Giám đốc Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển Bền vững Việt Nam (VSBF). Bà nhấn mạnh rằng, ASEAN, trong đó có Việt Nam, đang tiên phong thực hiện các chiến lược đầy triển vọng để thúc đẩy đầu tư bền vững và chuyển đổi năng lượng, phù hợp với các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị). Đây không chỉ là bước đi nhằm giảm thiểu phát thải khí nhà kính mà còn là cơ hội vàng để Việt Nam khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu và xây dựng một nền kinh tế xanh.

Theo bà Hằng, sự chuyển đổi này không chỉ đơn thuần là việc thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió hay điện mặt trời. Đó còn là một cuộc cách mạng trong tư duy phát triển, đặt yếu tố bền vững lên hàng đầu, từ hạ tầng kỹ thuật, chính sách đến sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp. Các doanh nghiệp Việt Nam, dưới sự khuyến khích của chính phủ, đang đầu tư mạnh mẽ vào các dự án năng lượng tái tạo, đồng thời chú trọng áp dụng công nghệ hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả và giảm chi phí vận hành.

Chuyển dịch sang năng lượng tái tạo - bước đi của tương lai bền vững.

Nguồn cung việc làm khổng lồ cho tương lai

Ngành năng lượng tái tạo không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc đối phó với thách thức biến đổi khí hậu mà còn tạo ra một nguồn cung việc làm khổng lồ, thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững. Sự tăng trưởng mạnh mẽ trong ngành này không chỉ là một tín hiệu tích cực cho môi trường mà còn mở ra những cơ hội mới cho hàng triệu lao động trên toàn cầu.

Năm 2023, theo báo cáo của Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (Irena) và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), tổng số việc làm trong ngành năng lượng tái tạo đã tăng mạnh, đạt 16,2 triệu, tăng 18% so với năm trước đó. Sự tăng trưởng này không phải ngẫu nhiên mà được thúc đẩy bởi các chính sách và chiến lược chuyển đổi năng lượng của nhiều quốc gia, đặc biệt là Trung Quốc, quốc gia chiếm gần 46% tổng số việc làm toàn cầu trong lĩnh vực này. Trung Quốc không chỉ là một trong những nhà sản xuất năng lượng tái tạo hàng đầu mà còn là thị trường tiêu thụ lớn nhất, tạo ra 1,84 triệu việc làm mới trong năm qua, nâng tổng số việc làm trong ngành năng lượng tái tạo của nước này lên 7,4 triệu. Các quốc gia khác như Liên minh châu Âu, Brazil, Hoa Kỳ và Ấn Độ cũng góp phần đáng kể vào sự phát triển này, khi mỗi nước đóng góp hàng triệu việc làm mới.

Trong đó, năng lượng mặt trời chiếm ưu thế tuyệt đối với 7,2 triệu vị trí việc làm, và hơn 63% trong số đó nằm ở Trung Quốc. Các lĩnh vực khác như nhiên liệu sinh học lỏng và năng lượng gió cũng chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ, với 2,8 triệu và 1,5 triệu việc làm lần lượt. Tuy nhiên, một điểm đáng chú ý là sự suy giảm trong lĩnh vực thủy điện, từ 2,5 triệu việc làm trong năm 2022 xuống còn 2,3 triệu vào năm 2023, phản ánh sự cạnh tranh ngày càng lớn từ các nguồn năng lượng tái tạo khác như gió và mặt trời. Sự phát triển này không chỉ tạo ra cơ hội việc làm mà còn giúp các quốc gia thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang một nền kinh tế ít carbon, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu.

Mặc dù sự tăng trưởng này rất ấn tượng, ngành năng lượng tái tạo cũng đối mặt với những thách thức lớn. Việc thiếu đầu tư ở một số khu vực, đặc biệt là ở châu Phi và châu Mỹ Latinh, là một yếu tố cản trở sự phát triển bền vững của ngành. Ngoài ra, sự thiếu hụt trong đào tạo lực lượng lao động có kỹ năng cao và sự phát triển chính sách công là những vấn đề cần được giải quyết nếu muốn đảm bảo rằng quá trình chuyển đổi năng lượng diễn ra một cách công bằng và hiệu quả. Theo Irena, để đạt được mục tiêu chuyển đổi năng lượng toàn cầu, các quốc gia cần tăng cường sự hỗ trợ cho sự phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là thông qua việc phát triển chuỗi cung ứng địa phương cho các công nghệ xanh.

Ông Eddie Tritton, Giám đốc điều hành Văn phòng chương trình Quản lý tại Đại học Quản lý Singapore (SMU).

Ông Eddie Tritton, Giám đốc điều hành Văn phòng chương trình Quản lý tại Đại học Quản lý Singapore (SMU), đồng Giám đốc Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển Bền vững Việt Nam (VSBF), đã chỉ ra rằng sự chuyển dịch sang năng lượng tái tạo không chỉ là một xu hướng mà là một yếu tố tất yếu đối với tương lai. “Trong bối cảnh môi trường và khí hậu đang chịu áp lực nặng nề từ ô nhiễm, chúng ta không còn lựa chọn nào khác ngoài việc thay đổi cục diện này”, ông Tritton nói. Theo ông, việc chuyển dịch năng lượng tái tạo không chỉ là cách để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu mà còn tạo ra một nền tảng vững chắc cho nền kinh tế bền vững. Ông khẳng định rằng, các quốc gia cần xây dựng các khuôn khổ pháp lý vững chắc, thiết lập các chiến lược phát triển dài hạn và thúc đẩy hợp tác mạnh mẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng để tăng cường đầu tư và thúc đẩy quá trình chuyển dịch này.

Ông Tritton cũng nhấn mạnh rằng, các ngành năng lượng tái tạo sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, tạo ra hàng triệu việc làm mới trên toàn cầu. Tuy nhiên, để đạt được điều này, các quốc gia cần phải xây dựng một mô hình kinh tế - công nghệ - tài chính để phát triển bền vững năng lượng tái tạo. Các lĩnh vực mới nổi như hydro và lưu trữ năng lượng sẽ giúp đa dạng hóa cơ hội việc làm và ổn định sự phân bổ việc làm toàn cầu, đồng thời tạo ra sự phát triển đồng đều giữa các khu vực. Việc chuyển đổi năng lượng không chỉ là một cơ hội để phát triển kinh tế mà còn là một chiến lược quan trọng để xây dựng một tương lai xanh và bền vững cho thế giới.

Với sự phát triển nhanh chóng của ngành năng lượng tái tạo, tiềm năng việc làm mà lĩnh vực này mang lại là vô cùng lớn. Tuy nhiên, sự thành công trong việc chuyển dịch năng lượng đòi hỏi sự đồng lòng và nỗ lực không ngừng của cả chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng toàn cầu. Đây là quá trình dài hơi, nhưng nếu được thực hiện đúng đắn, nó không chỉ giúp giảm thiểu biến đổi khí hậu mà còn mở ra cơ hội mới cho sự phát triển kinh tế bền vững và tạo ra một tương lai tươi sáng cho thế hệ mai sau.