Khoa học công nghệ: “Đòn bẩy” giúp nông nghiệp Việt Nam bứt phá

Theo thống kê mới nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đã đóng góp tới 51% vào tăng trưởng của ngành nông, lâm, thủy sản trong năm 2024 – vượt mục tiêu đặt ra trong Chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững đến năm 2030.

Khoa học công nghệ: “đòn bẩy” giúp nông nghiệp Việt Nam bứt phá.

Một trong những thành tựu điển hình là việc ứng dụng công nghệ sinh học trong chọn tạo giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao, chống chịu tốt với sâu bệnh và điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường đã nghiên cứu và đưa vào sản xuất nhiều giống lúa chất lượng cao như Bắc Hương 12, TBR225 hay lúa thơm RVT có thể thích ứng với điều kiện canh tác vùng hạn – mặn miền Trung và Tây Nam bộ. Các giống cây ăn quả như xoài Đài Loan, nhãn CH1 hay bưởi da xanh cũng được lai tạo theo hướng cho quả to, chín đồng đều và có thời gian bảo quản lâu, phù hợp xuất khẩu.

Ở lĩnh vực chăn nuôi, nhiều mô hình ứng dụng công nghệ 4.0 vào quản lý trang trại đã cho hiệu quả vượt trội. Các trang trại bò sữa ở Mộc Châu, Đà Lạt sử dụng hệ thống cảm biến đo lường nhiệt độ, độ ẩm, hoạt động của từng con bò, từ đó tối ưu hoá khẩu phần ăn và chu kỳ vắt sữa. Mô hình này không chỉ tăng sản lượng sữa trung bình lên 20-25%, mà còn giảm chi phí thú y và nhân công. Trong thủy sản, công nghệ IoT đã được triển khai tại các trang trại nuôi tôm ở Cà Mau và Bạc Liêu, giúp kiểm soát nồng độ oxy, pH và chất lượng nước theo thời gian thực.

Bên cạnh đó, việc số hoá dữ liệu sản xuất nông nghiệp cũng đang tạo nên những thay đổi căn bản. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với các doanh nghiệp công nghệ xây dựng bản đồ số hoá vùng trồng các loại cây ăn quả chủ lực như xoài, thanh long, nhãn, vải tại hơn 20 tỉnh thành, tích hợp mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc. Đây là điều kiện tiên quyết để sản phẩm nông nghiệp Việt Nam đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của thị trường xuất khẩu lớn như EU, Nhật Bản hay Hoa Kỳ.

Ông Trần Thanh Nam – Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Theo ông Trần Thanh Nam – Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường: “Phát triển khoa học công nghệ trong nông nghiệp không thể tách rời nhu cầu thực tiễn của thị trường. Các nghiên cứu phải đi sát với yêu cầu của doanh nghiệp và người sản xuất, đặc biệt trong bối cảnh tiêu chuẩn quốc tế về an toàn thực phẩm, môi trường ngày càng khắt khe.”

Thứ trưởng cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ ưu tiên đầu tư ngân sách nhà nước cho các nghiên cứu có khả năng thương mại hoá cao, đồng thời khuyến khích khu vực tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp công nghệ, tham gia vào chuỗi giá trị nông nghiệp.

Trong khảo sát do Trung tâm Khuyến nông quốc gia thực hiện đầu năm 2025 tại 10 tỉnh trọng điểm về sản xuất nông nghiệp, có đến 74% số hợp tác xã và doanh nghiệp cho biết họ đang thiếu công nghệ phù hợp quy mô, thiếu nhân lực kỹ thuật để vận hành và duy trì hệ thống sản xuất hiện đại. Tỷ lệ doanh nghiệp nông nghiệp tiếp cận chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ vẫn dưới 20%, chủ yếu do thủ tục rườm rà và thiếu thông tin. Đây là điểm nghẽn lớn trong quá trình hiện đại hóa nông nghiệp.

Trong khi đó, vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu đang đặt ra thách thức cấp bách. Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh: “Việc ứng dụng công nghệ xanh, công nghệ tái tạo và giảm phát thải trong nông nghiệp là xu hướng không thể đảo ngược. Việt Nam cần chuyển đổi nhanh hơn từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang mô hình nông nghiệp carbon thấp, tiết kiệm tài nguyên và phát thải ít hơn.”

Thực tế cho thấy, khi khoa học công nghệ thực sự “chạm” đến ruộng đồng, trại chăn nuôi và ao nuôi thủy sản, thì năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của nông sản Việt Nam được cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, để khoa học công nghệ trở thành “cánh tay nối dài” cho người nông dân, cần một hệ sinh thái đồng bộ từ chính sách, tài chính, hạ tầng số đến đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật. Chỉ khi đó, nông nghiệp Việt Nam mới thật sự “cất cánh” trên nền tảng tri thức, đổi mới và sáng tạo.