Báo chí dùng AI phải gắn nhãn, được kinh doanh thương mại điện tử từ 1/7

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 237/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Báo chí, đặt ra những quy tắc kiểm soát và phát triển rất rõ ràng.

Trí tuệ nhân tạo đang mở ra những cơ hội mới cho báo chí, từ việc nâng cao chất lượng nội dung đến việc tăng cường tác động xã hội. Nó giúp tăng cường hiệu suất làm việc, giảm bớt gánh nặng công việc thủ công và tạo điều kiện để nhà báo tập trung vào các nhiệm vụ sáng tạo và phân tích (Ảnh minh họa AI tạo).

Từ ngày 1/7, các Cơ quan Báo chí bắt buộc phải thực hiện thông báo và gắn nhãn rõ ràng, tại vị trí dễ nhận biết đối với văn bản, hình ảnh, âm thanh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng gây nhầm lẫn về tính xác thực của sự kiện, nhân vật. Cơ quan Báo chí có trách nhiệm kiểm chứng, rà soát và chịu trách nhiệm về tính xác thực, tính hợp pháp của nội dung do hệ thống trí tuệ nhân tạo tạo ra hoặc hỗ trợ tạo ra.

Quy định nêu rõ, các cơ quan báo chí không được dùng công nghệ này để tạo ra hay lan truyền thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, gây tổn hại đến an ninh quốc gia, trật tự xã hội hoặc uy tín của tổ chức, cá nhân.

Để kiểm soát chặt chẽ, Cơ quan Báo chí phải thiết lập và duy trì quy trình thẩm định, biên tập, kiểm soát rủi ro và trách nhiệm cá nhân đối với việc sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo; lưu giữ nhật ký hoạt động và hồ sơ kỹ thuật phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra.

Ngược lại, nếu tuân thủ đúng pháp luật và đảm bảo trách nhiệm biên tập, Nhà nước vẫn khuyến khích các Tòa soạn nghiên cứu, ứng dụng AI để tối ưu hóa hiệu suất dòng tin.

Song song với việc siết chặt quản lý AI, một cánh cửa lớn cho kinh tế báo chí đã mở ra tại Điều 14 Nghị định này, cho phép Cơ quan Báo chí khi hoạt động trên không gian mạng được tích hợp các loại hình dịch vụ gồm: dịch vụ công, thương mại điện tử, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, y tế và cung cấp nội dung theo yêu cầu.

Tuy nhiên, luật mới yêu cầu sự minh bạch khi Cơ quan Báo chí phải thiết lập giao diện hiển thị riêng biệt, phân biệt rõ ràng giữa nội dung thông tin báo chí và nội dung dịch vụ trực tuyến. Tòa soạn sẽ chịu trách nhiệm trực tiếp về dịch vụ mình tự cung cấp và liên đới chịu trách nhiệm nếu dịch vụ tích hợp từ bên thứ ba vi phạm. Nếu pháp luật chuyên ngành yêu cầu, đơn vị phải có giấy phép hoặc văn bản chấp thuận trước khi triển khai.

Về hạ tầng chuyển đổi số, hệ thống nền tảng số báo chí quốc gia sẽ được tổ chức theo mô hình gồm các nền tảng thành phần do 03 cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện vận hành. Cụ thể, Đài Truyền hình Việt Nam phát triển nền tảng chuyên sâu về truyền hình số; Đài Tiếng nói Việt Nam phát triển nền tảng chuyên sâu về phát thanh số; và Báo Nhân Dân phát triển nền tảng chuyên sâu về báo chí điện tử. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quy định chi tiết về kiến trúc, tiêu chuẩn kỹ thuật, dữ liệu, định danh và kết nối. Hệ thống này vận hành theo hướng trung lập, không dùng thuật toán hay dữ liệu để can thiệp trái phép vào việc sắp xếp, hiển thị thông tin, đảm bảo cung cấp dịch vụ công bằng, minh bạch giữa các cơ quan báo chí.

Nghị định cũng chuẩn hóa quy định lưu trữ và nộp ấn phẩm. Cơ quan Báo chí in phải gửi 03 ấn phẩm in và 01 bản số hóa có chữ ký số của lãnh đạo Cơ quan Báo chí cho Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chậm nhất là 08 giờ sáng ngày phát hành; thời gian lưu giữ bản in là 24 tháng. Với Cơ quan Báo chí điện tử, phải thực hiện lưu trữ nguyên vẹn nội dung thông tin đã đăng, phát trong thời hạn 03 tháng phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra. Thời gian lưu giữ nguyên trạng tác phẩm báo chí trong hệ thống lưu chiểu điện tử tối thiểu là 12 tháng kể từ ngày đăng tải lần đầu.

Riêng các quy định về kết nối trực tuyến khi hoạt động báo chí trên không gian mạng tại Điều 17 Nghị định sẽ có hiệu lực từ ngày 01/7/2028, muộn hơn 02 năm để các đơn vị có đủ thời gian chuẩn bị nền tảng hạ tầng kỹ thuật.