Bà Phạm Thị Hồng Yên: Thúc đẩy ESG và pháp lý số mở đường doanh nghiệp bứt phá bền vững

Trong làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và dịch chuyển dòng vốn theo hướng xanh – bền vững, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước một yêu cầu mới: không chỉ cạnh tranh về giá hay quy mô, mà phải đáp ứng được chuẩn mực quản trị hiện đại, minh bạch và thân thiện với môi trường. Các tiêu chí ESG đang trở thành “tấm vé thông hành” bắt buộc để doanh nghiệp tiếp cận vốn, thị trường và đối tác quốc tế. Tuy nhiên, cùng với thách thức chuẩn hóa ESG, rào cản pháp lý kéo dài vẫn đang làm suy giảm tốc độ bứt phá của khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bà Phạm Thị Hồng Yên, Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, việc áp dụng ESG không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện, mà đã trở thành điều kiện cần trong môi trường kinh doanh mới. Các tổ chức tài chính, quỹ đầu tư, ngân hàng quốc tế đều yêu cầu doanh nghiệp phải chứng minh năng lực quản trị môi trường, trách nhiệm xã hội và minh bạch vận hành trước khi cấp vốn. Nếu doanh nghiệp Việt không kịp thích nghi, khả năng tiếp cận dòng vốn xanh, vốn giá rẻ và các cơ hội hợp tác quốc tế sẽ ngày càng thu hẹp.

Bà Phạm Thị Hồng Yên, Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội. (Ảnh: Phan Chính)

Bà Yên cho biết, hiện không ít doanh nghiệp vẫn coi ESG là khái niệm xa vời, tốn kém và khó triển khai, trong khi bản chất của ESG chính là quản trị rủi ro dài hạn, tiết kiệm tài nguyên, xây dựng uy tín thương hiệu và tăng khả năng chống chịu trước biến động thị trường. Khi doanh nghiệp kiểm soát tốt phát thải, lao động, an toàn, minh bạch tài chính, chi phí vận hành dài hạn sẽ giảm, khả năng tiếp cận khách hàng và nhà đầu tư tăng lên. ESG vì thế không chỉ là “chuẩn mực đạo đức”, mà là công cụ nâng cao năng lực cạnh tranh.

“Để ESG đi vào thực chất, vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp, đặc biệt là VCCI, được nhìn nhận như lực đẩy trung tâm. Với mạng lưới rộng khắp và khả năng kết nối doanh nghiệp đa ngành, các hiệp hội có thể tổ chức đào tạo, tư vấn, đánh giá mức độ sẵn sàng ESG, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp quy mô và nguồn lực. Khi ESG trở thành ngôn ngữ chung trong cộng đồng doanh nghiệp, việc tiếp cận vốn xanh và thị trường quốc tế sẽ thuận lợi hơn, đồng thời hình thành chuẩn mực kinh doanh bền vững trong nước”, bà Phạm Thị Hồng Yên chia sẻ.

Song song với câu chuyện tiêu chuẩn xanh, một “điểm nghẽn” khác đang cản trở doanh nghiệp là thủ tục pháp lý kéo dài, thiếu kênh hỗ trợ hiệu quả. Có những trường hợp vướng mắc pháp lý tồn tại nhiều năm, khiến dự án đình trệ, chi phí cơ hội gia tăng, tinh thần khởi nghiệp suy giảm. Dù đã có khung pháp lý về trợ giúp pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưng phương thức triển khai còn phân tán, thiếu tính tức thời và chưa tận dụng triệt để công nghệ số.

Từ thực tiễn đó, bà Phạm Thị Hồng Yên đề xuất xây dựng một hệ thống trợ giúp pháp lý số ở cấp quốc gia, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin pháp luật nhanh, chính xác và chi phí thấp. Hệ thống này có thể tích hợp dữ liệu văn bản quy phạm, tình huống pháp lý điển hình, hướng dẫn thủ tục và công cụ tra cứu thông minh, giúp doanh nghiệp tự chủ hơn trong việc ra quyết định kinh doanh.

Bà Yên khẳng định, với một nền tảng pháp lý số hóa, doanh nghiệp, đặc biệt là startup và SME, không còn phải mất nhiều thời gian tìm kiếm tư vấn manh mún hoặc chờ đợi giải quyết hồ sơ kéo dài. Thay vào đó, họ có thể nhanh chóng xác định rủi ro, lựa chọn phương án tuân thủ phù hợp và tập trung nguồn lực cho đổi mới sáng tạo, mở rộng thị trường. Đây cũng là bước đi quan trọng để nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí không chính thức và cải thiện chất lượng môi trường đầu tư.

“Để mô hình này vận hành hiệu quả, cần sự phối hợp đa phương giữa Nhà nước, hiệp hội doanh nghiệp, giới luật sư và cộng đồng công nghệ. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, đầu tư hạ tầng dữ liệu và bảo đảm an toàn thông tin. Các hiệp hội phản ánh nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, tham gia chuẩn hóa nội dung tư vấn. Giới chuyên môn xây dựng thuật toán, cập nhật tri thức pháp lý và vận hành hệ thống. Sự liên thông này sẽ tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp hiện đại, linh hoạt và bền vững”, bà Yến nói.

Trong dài hạn, bà Phạm Thị Hồng Yên cho rằng sự kết hợp giữa thực hành ESG và trợ giúp pháp lý số không chỉ giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn trước mắt, mà còn định hình một chuẩn mực phát triển mới: kinh doanh có trách nhiệm, minh bạch và dựa trên tri thức. Khi doanh nghiệp được trang bị cả “năng lực xanh” lẫn “năng lực pháp lý số”, khả năng bứt phá, hội nhập và nâng cao vị thế trên thị trường khu vực, toàn cầu sẽ trở nên rõ nét hơn. Đây chính là nền tảng để xây dựng một cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam mạnh về chất lượng, bền về cấu trúc và chủ động trong kỷ nguyên kinh tế số.